Με τα πολλά και με τα λίγα φτάσαμε στην Πέμπτη. Μία και σήμερα για ΣΚ. Ο καφές βγαίνει κανονικά, αλλά χθες, μέρα Τετάρτη, το ΚαΨιΜί γέμισε περιέργως αμερικανολόγους. Μέχρι προχθές οι ίδιοι ήξεραν τα πάντα για τα αεροπλάνα. Χθες ήξεραν μέχρι και ποιος ψήφισε τι σε μια κομητεία του Τέξας. Στο μαγαζί έχουμε ευελιξία ειδικοτήτων. Μόνο ο καφετζής παραμένει στην ίδια δουλειά.
Δεν θυμόμουν ότι οι αμερικανικές εκλογές γίνονται Τρίτη. Καλή φάση. Ούτε χαμένες Κυριακές ούτε τίποτα. Και αυτό με τις ενδιάμεσες, ωραία πατέντα. Στη μέση της προεδρικής θητείας ξαναρωτάς τον κόσμο πώς του φαίνεται η κατάσταση. Κάτι σαν αξιολόγηση, αλλά με συνέπειες. Εδώ θα το κάναμε πιλοτικά, θα φτιάχναμε μια επιτροπή και θα βλέπαμε.
Όταν η κάλπη είχε και στρατιωτική φρουρά
Μιλώντας για εκλογές, θυμήθηκα τα παλιά, όταν πηγαίναμε να φυλάξουμε εκλογικά κέντρα. Τότε η κάλπη έβγαζε και υπηρεσίες. Οι μονάδες διέθεταν προσωπικό για τις φρουρές των εκλογικών τμημάτων, υπήρχαν στρατιωτικοί επόπτες και οι υπόλοιποι έμεναν στην επιφυλακή. Ο δικαστικός αντιπρόσωπος είχε την ευθύνη της διαδικασίας και εμείς περιμέναμε να τελειώσει η δουλειά για να επιστρέψουμε.
Η ιστορία αφορούσε τις Ένοπλες Δυνάμεις, όχι μόνο τον Στρατό Ξηράς. Προσωπικό από το Ναυτικό και την Αεροπορία μπορούσε επίσης να διατεθεί μέσω των κατά τόπους στρατιωτικών αρχών. Στρατιώτες, ναύτες και σμηνίτες γνώρισαν αυτή την πλευρά των εκλογών. Η στολή άλλαζε, η αναμονή έξω από το σχολείο περίπου ίδια ήταν. Και οι εκλογικοί κατάλογοι είχαν προβλέψεις για να ψηφίζουν όσοι εκτελούσαν αυτές τις υπηρεσίες.
Η αλλαγή ήρθε το 1998, όταν η φύλαξη των εκλογικών καταστημάτων ανατέθηκε αποκλειστικά στην Ελληνική Αστυνομία. Σήμερα η εκλογική φρουρά είναι αστυνομική δουλειά. Οι Ένοπλες Δυνάμεις έχουν άλλες αποστολές να κοιτάξουν. Ευτυχώς, γιατί με τη λειψανδρία που έχουμε, θα ψάχναμε ποιος περισσεύει για να φυλάξει την κάλπη και ποιος για να φυλάξει τη χώρα.
Από τα τσαρούχια στο εκλογικό χαστούκι
Μιλώντας για κάλπες, ο Τραμπ(άκουλας) έφαγε δεινό χαστούκι. Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Και όταν φτάνεις να βλέπεις Δημοκρατικό γερουσιαστή να εκλέγεται στο Τέξας, καταλαβαίνεις ότι το πράγμα ξεπέρασε μια συνηθισμένη γκρίνια προς την κυβέρνηση.
Πριν από δύο χρόνια είχε βγει με τα τσαρούχια. Οι Αμερικανοί είχαν γκώσει με τις αλλοπρόσαλλες πολιτικές των Δημοκρατικών και ο Τραμπ καβάλησε το κύμα της δυσπιστίας. Το ότι ο κόσμος είχε λόγους να τιμωρήσει τους Δημοκρατικούς δεν έδινε στον Τραμπ λευκή επιταγή να κάνει τον πλανήτη άνω κάτω. Εκείνος, πάντως, έτσι φαίνεται να το κατάλαβε. Και άνοιξαν οι πύλες της κολάσεως.
Η δική μου ανάγνωση είναι ότι έσπασε και η υπομονή ανθρώπων που τον είχαν ψηφίσει. Ρεπουμπλικανός δεν σημαίνει ότι αποδέχεσαι οτιδήποτε κατεβάσει το κεφάλι του προέδρου σου. Ειδικά όταν βλέπεις συμμάχους να κοιτάζονται μεταξύ τους και να αναρωτιούνται τι ακριβώς ισχύει από όσα είχαν συμφωνήσει με τις ΗΠΑ. Για τις επόμενες προεδρικές δεν θα σας κάνω πρόβλεψη. Έχουμε ήδη αρκετούς προφήτες γύρω από την καφετιέρα.
Βάλτε για λίγο την Ελλάδα στη θέση της Ουκρανίας
Μιλώντας για συμμάχους, όσα γίνονται με την Ουκρανία έχουν παγώσει πολύ κόσμο. Αν ο Πούτιν ο Αρκουδοκαβαλητής έψαχνε το ιδανικό πολιτικό δώρο από τη Δύση, δύσκολα θα παρήγγελλε κάτι βολικότερο. Παλιά θα χρειαζόσουν μυστικές υπηρεσίες και σοβιετικά ΑΣΣΕΤ για να προκαλέσεις τέτοια σύγχυση στο απέναντι στρατόπεδο. Σήμερα αρκεί να περιμένεις την επόμενη δήλωση από την Ουάσιγκτον.
Σκεφτείτε ένα υποθετικό ελληνικό σενάριο. Να έχουμε μπλέξει σε σύγκρουση διαρκείας με την Τουρκία. Να έχουν δεχτεί εισβολή νησιά και κομμάτι της Θράκης και να βγαίνει ο Ερντογάν να ζητάει να του τα αναγνωρίσουμε. Τη Θράκη, τη Λέσβο, την Κω, τη Ρόδο, το Καστελλόριζο. Τη Λέσβο, αυτή που κάποιοι πολιτικοί αρχηγοί την τοποθετούν περίπου απέναντι από τη Μυτιλήνη. Μην τα μπερδέψουμε κι εμείς τώρα.
Εμείς να κρατάμε με ποταμούς αίματος και να ξανακερδίζουμε σιγά σιγά τα δικά μας. Να μας στηρίζουν η Ευρώπη και το Ισραήλ με όπλα. Και να πετάγεται ο Τραμπ(άκουλας), να ζητάει εκλογές στην Ελλάδα, να αγοράζει προϊόντα από την Τουρκία και να χαλαρώνει το εμπάργκο εναντίον της. Τον εισβολέα να τον διευκολύνει και από εκείνον που πολεμάει για το σπίτι του να ζητάει να αλλάξει κυβέρνηση.
Πώς θα μας φαινόταν; Θα τον λέγαμε μεγάλο ειρηνοποιό; Θα του στέλναμε και λουλούδια επειδή μας έδωσε την ευκαιρία να διαπραγματευτούμε πόση από τη χώρα μας θα κρατήσουμε;
Κάτι τέτοιο βλέπω να συμβαίνει στους Ουκρανούς. Από τη μία οι πιέσεις για αλλαγή προέδρου στο Κίεβο και από την άλλη οι διευκολύνσεις για να επιστρέψει ρωσικό ντίζελ στις αγορές. Η «ειρήνη» αρχίζει να μοιάζει πολύ με λογαριασμό που καλείται να πληρώσει κυρίως εκείνος που δέχτηκε την εισβολή. Και αυτό εμάς εδώ στο Έλλαντα πρέπει να μας αφορά προσωπικά.
Οι Βαλτικές δεν έχουν την πολυτέλεια να γελάνε
Μιλώντας για εκείνους που ανησυχούν, σκεφτείτε πώς ακούγονται όλα αυτά στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Εκεί η Ρωσία είναι δίπλα και η αμερικανική αξιοπιστία αποτελεί μέρος της καθημερινής ασφάλειας. Οι άνθρωποι δεν παρακολουθούν έναν τηλεοπτικό καβγά που θα ξεχαστεί μέχρι το επόμενο επεισόδιο.
Φοβάμαι την ημέρα που θα του έρθει να πετάξει καμιά εξυπνάδα του τύπου «οι Βαλτικές είναι Ρωσία» και μετά θα τρέχουν όλοι να εξηγήσουν τι ήθελε να πει. Στην αποτροπή, όμως, τη ζημιά μπορεί να την κάνει και η αμφιβολία. Ο άλλος πρέπει να πιστεύει ότι θα βρει απέναντί του ολόκληρη τη συμμαχία, πριν σκεφτεί να δοκιμάσει την τύχη του.
Γι’ αυτό έχουμε θέμα με τις ΗΠΑ, όποιος κι αν κέρδισε τις ενδιάμεσες. Το εκλογικό αποτέλεσμα δίνει ένα αντίβαρο. Την εμπιστοσύνη που χάλασε πρέπει να την ξαναχτίσεις. Και σε αυτό οι σύμμαχοι δεν μπορούν να περιμένουν πότε θα ξυπνήσει με καλύτερη διάθεση ο ένοικος του Λευκού Οίκου.
Ο Λευκός Οίκος δεν είναι μαγαζί με έναν ιδιοκτήτη
Μιλώντας για αντίβαρα, ευτυχώς οι αμερικανικοί θεσμοί εξακολουθούν να υπάρχουν. Φ-35 στην Τουρκία, με τους Σ-400 ακόμη εκεί, δεν παραδίδονται επειδή το υποσχέθηκε ο πρόεδρος σε μια συνάντηση. Η αμερικανική νομοθεσία βάζει συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Και μέχρι να αλλάξει η πραγματικότητα που τις ενεργοποιεί, η ωραία κουβέντα παραμένει ωραία κουβέντα.
Αντίστοιχα, η βοήθεια στο Ισραήλ έχει πίσω της νομοθετημένες πιστώσεις και αποφάσεις του Κογκρέσου. Το κόψιμό της δεν είναι διακοπή της συνδρομής στην τηλεόραση του σπιτιού. Ο πρόεδρος μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις και προβλήματα, αλλά δεν είναι ο μοναδικός που αποφασίζει για όλα. Από τον Ιανουάριο θα έχει απέναντί του και διαφορετικές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο.
Βέβαια, για να προκαλέσεις ζημιά δεν χρειάζεται να καταφέρεις όλα όσα λες. Αρκούν όσα κάνεις. Και όσα αφήνεις τον αντίπαλο να πιστέψει ότι θα ανεχτείς.
Στο Ιράν η επόμενη μέρα δεν τελείωσε ποτέ
Μιλώντας για ζημιά, μπορείς πάντα να ανοίγεις πολέμους και μετά να ανακαλύπτεις ότι η επόμενη μέρα απαιτεί περισσότερη σκέψη από την πρώτη αεροπορική επιδρομή. Το Ιράν είναι μπροστά μας. Το καθεστώς των μουλάδων επιβίωσε, παρά τα πλήγματα που δέχτηκε, και ψάχνει πώς θα πάρει την εκδίκησή του.
Φοβάμαι πως το Ιράν θα φάει κι άλλο πολύ σίδερο τις επόμενες ημέρες. Τα νέα αμερικανικά πλήγματα σε αντιαεροπορικές εγκαταστάσεις ήρθαν ήδη πριν κλείσουν οι κάλπες. Η Τεχεράνη απειλεί με ευρύτερη απάντηση και το πρόβλημα παραμένει. Οι εκλογικές κάλπες έκλεισαν. Ο λογαριασμός αυτού του πολέμου συνεχίζει να γράφει.
Ο Ταϊπάρος και το ακριβό ευρωπαϊκό καταφύγιο
Μιλώντας για Ερντογάν, ελπίζω οι Τούρκοι φίλοι που διαβάζουν ΠΤΗΣΗ και ΚαΨιΜί να έχουν πάρει γραμμή ότι ο Ταϊπάρος τα έχει μπερδέψει. Τα Φ-35 εξακολουθώ να μην τα βλέπω να έρχονται. Για τα Φ-16 ΒΑΪΠΕΡ, παρά την αμερικανική έγκριση του 2024, κρατάω τη δική μου μεγάλη δυσπιστία για το πού θα καταλήξει η υπόθεση. Η Άγκυρα έχει ανάγκη από αεροπλάνα που θα παραδίδονται και θα πετούν, όσο ο παλιός στόλος συνεχίζει να γράφει ώρες.
Και κάπως έτσι φτάσαμε στους ΓΙΟΥΡΟΦΑΪΤΕΡ. Το βρετανικό πακέτο για τα 20 καινούργια αεροσκάφη ανακοινώθηκε με αξία έως οκτώ δισεκατομμύρια λίρες. Πακέτο ολόκληρο, για να μη διαιρέσει κάποιος το ποσό και βγάλει τιμή γυμνού αεροπλάνου. Πάντως, μικρός αριθμός αεροσκαφών, πολύ μεγάλος λογαριασμός. Οι Βρετανοί είχαν κάθε λόγο να πανηγυρίζουν για τις δουλειές που εξασφάλισαν στη βιομηχανία τους.
Στο δικό μου τεφτέρι, τα 24 ΡΑΦΑΛ θέλουν στρογγυλά 100 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο για να πετούν, λογαριασμό που συγκρίνω με εκείνον περίπου 100 Φ-16. Μιλάω για εκτίμηση τάξης μεγέθους, με τις ώρες πτήσης και το περιεχόμενο της υποστήριξης να μετράνε. Για 20 ΓΙΟΥΡΟΦΑΪΤΕΡ, η δική μου εκτίμηση ανεβαίνει περίπου στα τριπλά. Και πάλι, οι διαθεσιμότητες θα θέλουν πολλή δουλειά και χρήμα. Το κόστος αξιοποίησης του τύπου το έχουμε συζητήσει.
Μην παρεξηγηθώ. Τα αεροσκάφη είναι ικανότατα. Αλλά η ικανότητά τους πρέπει να βρίσκεται στον αέρα. Αν πετάνε όσο πρέπει, θα βοηθάνε την οικονομική αιμορραγία της Τουρκίας. Αν μένουν κάτω για οικονομία, θα έχουν αγοράσει πανάκριβα εκθέματα. ΛΟΥΖ-ΛΟΥΖ, που λέμε και στο ΚαΨιΜί.
Ίσως να τα αξιοποιήσουν κυρίως ως προωθημένους αισθητήρες και συντονιστές για τα ΚΙΖΙΛΕΛΜΑ, εφόσον εξασφαλίσουν την αναγκαία διασύνδεση. Το ραντάρ και τα ηλεκτρονικά τους έχουν αξία. Προσωπικά, δεν βλέπω να τα ξοδεύουν εύκολα στην πρώτη γραμμή. Θα ήθελα όμως να δω το πραγματικό επιχειρησιακό σχέδιο και τον λογαριασμό του, προτού πανηγυρίσει κανείς για το πόσο έξυπνα ψώνισε.
Το ούτε-ΚΑΑΝ και τα Φ-16 που μεγαλώνουν
Μιλώντας για τουρκικά αεροπλάνα, το ούτε-ΚΑΑΝ κάποια στιγμή θα εξελιχθεί. Για μια πλήρη επιχειρησιακή δυνατότητα εγώ κοιτάω προς τις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Εκεί θα μετρηθεί η υπόθεση, την ώρα που παλιότερα τουρκικά Φ-16 θα αρχίζουν να ζητάνε όλο και περισσότερη φροντίδα για να παραμένουν στη γραμμή πτήσεων.
Ως μέγεθος και αρχιτεκτονική, μιλάμε για βαρύ δικινητήριο, πιο κοντά στην κατηγορία του Φ-15 παρά στο μονοκινητήριο Φ-35. Οι φιλοδοξίες για χαμηλή παρατηρησιμότητα και προηγμένους αισθητήρες θα κριθούν στις δοκιμές και στην επιχειρησιακή χρήση. Το να σηκωθεί ένα πρωτότυπο είναι βήμα. Το να έχεις Μοίρες που θα βγαίνουν καθημερινά για πόλεμο είναι ο μεγάλος λογαριασμός.
Πάντως, τους γείτονες τους παραδέχομαι. Μπορεί στην εξωτερική πολιτική να βάζουν αυτογκόλ, αλλά στην αμυντική βιομηχανία είναι παίκτες. Βάζουν μηχανικούς να σχεδιάζουν, δοκιμάζουν, αποτυγχάνουν και ξαναδοκιμάζουν. Εμείς θα κερδίσουμε κάτι όταν βάλουμε και τη δική μας βιομηχανία να δουλέψει πάνω στην επόμενη τεχνολογία. Κάπου εδώ αρχίζει το ελληνικό μέρος της κουβέντας.
Αν οι Σέρβοι το ξανασκεφτούν, υπάρχει η Τανάγρα
Μιλώντας για ευκαιρίες, διάβασα τη συζήτηση για το μέλλον των 12 σερβικών ΡΑΦΑΛ. Ο φιλορώσος και φιλοτούρκος Βούτσιτς τα είχε παραγγείλει το 2024. Αυτά τα δύο, σε αρκετές περιπτώσεις, πηγαίνουν πακέτο. Τώρα οι πολιτικές αλλαγές στο Βελιγράδι ξανάφεραν στο τραπέζι το τι θα γίνει με την αγορά. Η ακύρωση παραμένει σενάριο, με συμβατικές υποχρεώσεις που δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε το πολιτικό κλίμα.
Αν, όμως, πράγματι ανοίξει θέμα και μπορούν οι Γάλλοι να διαθέσουν αλλού αυτά τα αεροσκάφη ή τις θέσεις παραγωγής τους, εμένα δεν θα με χάλαγε καθόλου να καταλήξουν στην Ελλάδα. Ήδη χρησιμοποιούμε τον τύπο, έχουμε εκπαιδευμένο κόσμο, υποδομές και όπλα. Θα αποκτούσαμε μεγαλύτερο στόλο από το ίδιο αεροπλάνο, με περισσότερα περιθώρια για εκπαίδευση και επιχειρήσεις.
Μπορεί τότε ο δικός μου στρογγυλός ετήσιος λογαριασμός να ανέβαινε από τα 100 προς τα 150 εκατομμύρια. Αλλά σκεφτείτε 36 ΡΑΦΑΛ. Με τα όπλα τους, την υποστήριξή τους και τον κόσμο που χρειάζονται. Τα επιπλέον αεροσκάφη έχουν νόημα όταν αγοράζεις μαζί και τη δυνατότητα να τα χρησιμοποιείς. Αυτά, πάντως, θα ήθελα πολύ να τα χρησιμοποιούμε εμείς.
Τα επόμενα ΡΑΦΑΛ να ανοίξουν και μια άλλη πόρτα
Μιλώντας για αγορά, εγώ θα έβαζα έναν όρο στη μεγάλη διαπραγμάτευση με τους Γάλλους. Να συμφωνήσουμε με τη ΝΤΑΣΟ ελληνική συμμετοχή στην εξέλιξη του επόμενου μαχητικού 6ης γενιάς. Να αποκτήσουμε συγκεκριμένο αναπτυξιακό έργο, με ανθρώπους της ΕΑΒ μέσα στη δουλειά από την αρχή.
Η προϊστορία υπάρχει. Το παλιό γαλλογερμανικό σχέδιο για το μελλοντικό σύστημα αεροπορικού πολέμου σκόνταψε στις διαφορετικές επιχειρησιακές ανάγκες και στις συγκρούσεις για τη βιομηχανική ηγεσία. Οι Γάλλοι θέλουν να μπορούν να σχεδιάζουν το αεροπλάνο τους και να ελέγχουν την τεχνολογία του. Η ΑΙΡΜΠΑΣ διεκδικούσε πολύ μεγαλύτερο ρόλο. Τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας που δεν βρήκε κοινό βηματισμό τα είδαμε.
Η ΕΑΒ δεν είναι ΑΙΡΜΠΑΣ. Θα αρκεστεί σε ένα μικρό, ουσιαστικό κομμάτι, ανάλογο με τις δυνατότητες και τη χρηματοδότηση που μπορούμε να βάλουμε. Να αναλάβει να σχεδιάσει ένα συγκεκριμένο τμήμα, να το δοκιμάσει και να το κατασκευάζει. Η ΝΤΑΣΟ μπορεί να κρατήσει τον έλεγχο της συνολικής σχεδίασης και η Ελλάδα να αποκτήσει δουλειά με τεχνολογικό βάθος. Υπάρχει χώρος για μια συμφωνία που θα βολεύει και τις δύο πλευρές.
Και θυμίζω ότι ήδη από το 2020 το ΥΠΕΘΑ άφηνε ανοιχτή τη συμμετοχή της Ελλάδας στο τότε πρόγραμμα. Έξι χρόνια μετά, καλό θα ήταν να κάνουμε το επόμενο βήμα από το «ανοιχτό ενδεχόμενο». Θα μας πάρει κι αυτό σύνταξη.
Το ΝΕΟΥΡΟΝ το έχουμε ξεχάσει μόνο εμείς
Μιλώντας για την ΕΑΒ, οι άνθρωποί της έχουν ξαναδουλέψει με τη ΝΤΑΣΟ στο ΝΕΟΥΡΟΝ. Το ευρωπαϊκό μη επανδρωμένο μαχητικό επίδειξης τεχνολογίας ξεκίνησε ως διακρατική προσπάθεια το 2005, με γαλλική ηγεσία και συμμετοχή Ελλάδας, Ιταλίας, Ισπανίας, Σουηδίας και Ελβετίας. Πέταξε για πρώτη φορά το 2012. Η ελληνική εταιρεία είχε πραγματικό έργο σχεδίασης και κατασκευής σε αεροσκάφος χαμηλής παρατηρησιμότητας.
Ανέλαβε το πίσω τμήμα της ατράκτου και το συγκρότημα εξαγωγής καυσαερίων, σε μια περιοχή όπου μετράει το θερμικό ίχνος και η απόκρυψη από τα ραντάρ. Ανέπτυξε επίσης σύστημα παρακολούθησης λειτουργίας και διάταξη δοκιμών των ηλεκτρονικών. Η ελληνική συμμετοχή στο ΝΕΟΥΡΟΝ ήταν εμπειρία που μπορούσε να αποκτήσει συνέχεια. Και μπορεί ακόμη, αν αποφασίσουμε να την αξιοποιήσουμε.
Αυτό θέλω να αγοράσουμε μαζί με μια επόμενη μεγάλη συμφωνία για μαχητικά. Να μπουν νέοι μηχανικοί στην ΕΑΒ και να δουλέψουν πάνω σε ένα αεροπλάνο που τώρα σχεδιάζεται. Να βρεθούν δίπλα στους Γάλλους στις δοκιμές και να αναλάβουν ευθύνη για κάτι που θα παράγεται και θα εξελίσσεται επί δεκαετίες. Ένα μικρό κομμάτι από την αρχή ενός τέτοιου προγράμματος μπορεί να αφήσει περισσότερα στη χώρα από πολλές μεγάλες υποσχέσεις «ελληνικής συμμετοχής».
Θέλουμε περισσότερα ΡΑΦΑΛ; Ωραία. Ας χρησιμοποιήσουμε τη συζήτηση για να διεκδικήσουμε θέση και στο αεροπλάνο που θα έρθει μετά. Η ΕΑΒ ξέρει τη ΝΤΑΣΟ, η ΝΤΑΣΟ ξέρει την ΕΑΒ και το προηγούμενο υπάρχει. Κάποιος χρειάζεται να σηκώσει το τηλέφωνο και να πάει με πρόταση.
Όλα εγώ θα τα σκέφτομαι πια;
