Η ενδεχόμενη ακύρωση της σερβικής παραγγελίας για 12 μαχητικά Rafale επανέρχεται στο προσκήνιο μετά τις πολιτικές εξελίξεις στο Βελιγράδι, εγείροντας ερωτήματα για το οικονομικό κόστος μιας τέτοιας απόφασης, αλλά και για τις επιπτώσεις στις σχέσεις της Σερβίας με τη Γαλλία.
Γαλλικό δημοσίευμα στο Forum Militaire, συνδέει τη συζήτηση περί ακύρωσης με την επικράτηση της φοιτητικής πολιτικής κίνησης Studentska Lista στις πρόωρες εκλογές της 25ης Οκτωβρίου και τις επιφυλάξεις που έχουν εκφραστεί για μεγάλες εξοπλιστικές δαπάνες.
Σύμφωνα με ανάλυση, η υπαναχώρηση από τη συμφωνία δεν θα περιοριζόταν στην απώλεια προκαταβολών. Θα μπορούσε να συνεπάγεται πρόσθετες οικονομικές απαιτήσεις από τη γαλλική πλευρά, ανατροπή του προγραμματισμού παραγωγής και επιπτώσεις στην αξιοπιστία της Σερβίας ως αγοραστή προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Η σύμβαση υπογράφηκε στις 29 Αυγούστου 2024, κατά την επίσκεψη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στο Βελιγράδι, και αφορά εννέα μονοθέσια και τρία διθέσια Rafale, συνολικής αξίας 2,7 δισ. ευρώ. Το ποσό περιλαμβάνει συνοδευτικό εξοπλισμό και υπηρεσίες υποστήριξης, ενώ οι παραδόσεις είχαν αρχικά προγραμματιστεί να ξεκινήσουν το 2028. Η αγορά αποτελεί σημαντική αλλαγή προσανατολισμού για τη σερβική Πολεμική Αεροπορία, η οποία βασίζεται στα ρωσικής σχεδίασης MiG-29.
Το βασικό στοιχείο της ανάλυσης είναι ότι μια συμφωνία αυτού του μεγέθους δημιουργεί δεσμεύσεις πολύ πριν από την παράδοση του πρώτου αεροσκάφους. Η παραγωγή προϋποθέτει παραγγελίες υλικών και υποσυστημάτων, δέσμευση δυναμικότητας στη γραμμή συναρμολόγησης, καθώς και προγραμματισμό της εκπαίδευσης, της τεχνικής υποστήριξης και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Κατά το Forum Militaire, η Σερβία έχει ήδη καταβάλει προκαταβολή 421 εκατ. ευρώ. Το δημοσίευμα εκτιμά ότι, ανάλογα με το στάδιο υλοποίησης και τις συμβατικές ρήτρες, το συνολικό κόστος μιας ακύρωσης θα μπορούσε να φτάσει -κατ’ εκτίμηση της παραπάνω πηγής- το 40-70% της αρχικής αξίας, δηλαδή περίπου 1,1-1,9 δισ. ευρώ.
Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες, η ακύρωση θα επηρέαζε μια ευρύτερη αμυντική και βιομηχανική συνεργασία. Τον Ιούνιο του 2026, στο πλαίσιο της έκθεσης Eurosatory, η Σερβία υπέγραψε πρόσθετες συμφωνίες με τις Dassault Aviation, Dassault Systèmes και Thales, οι οποίες προβλέπουν μεταξύ άλλων τη συμμετοχή της σερβικής UTVA στην αλυσίδα προμηθευτών του Rafale και συνεργασία σε προηγμένες τεχνολογίες.
Η προμήθεια έχει επίσης πολιτική σημασία για το Παρίσι, καθώς εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης των δεσμών της Σερβίας με την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και σταδιακής μείωσης της εξάρτησής της από τη Ρωσία. Η ακύρωση θα δημιουργούσε συνεπώς ένα ζήτημα που υπερβαίνει την ίδια την παραγγελία των μαχητικών.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το Forum Militaire θεωρεί ότι μια ενδεχόμενη επαναδιαπραγμάτευση, με αλλαγές στο χρονοδιάγραμμα παραδόσεων ή στο εύρος της συμφωνίας, θα ήταν λιγότερο δαπανηρή από την πλήρη ακύρωση. Πρόκειται, ωστόσο, για αναλυτικό σενάριο και όχι για επιβεβαιωμένη πρόθεση της νέας πολιτικής ηγεσίας.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η Σερβία επιθυμεί να διατηρήσει την παραγγελία, αλλά και ποια περιθώρια αλλαγών επιτρέπει μια σύμβαση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Για τη σερβική Πολεμική Αεροπορία, οποιαδήποτε σημαντική καθυστέρηση θα επηρέαζε επιπλέον τον σχεδιασμό αντικατάστασης των MiG-29, καθώς και την προετοιμασία προσωπικού και υποδομών για την ένταξη των νέων μαχητικών σε υπηρεσία.
