Ο πόλεμος στην Ουκρανία παράγει καθημερινά εντυπωσιακές εικόνες νέων όπλων. Η πραγματική αλλαγή όμως βρίσκεται πίσω από την εικόνα: στην ταχύτητα με την οποία μια ιδέα μετατρέπεται σε πρωτότυπο, δοκιμάζεται, αποτυγχάνει, διορθώνεται και επιστρέφει στο πεδίο σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η τεχνολογική υπεροχή δεν είναι πλέον μόνο ιδιότητα του καλύτερου συστήματος, είναι ιδιότητα του ταχύτερου κύκλου μάθησης και της βιομηχανίας που μπορεί να τον τροφοδοτεί.
Τα παραδείγματα καλύπτουν όλο το φάσμα: αεριωθούμενα Geran, drone αναχαίτισης, επίγεια ρομπότ, τηλεχειριζόμενοι σταθμοί όπλων, λογισμικό συντονισμού σμηνών, πλήγματα σε μεγάλο βάθος με μη επανδρωμένα και ηλεκτρονικός πόλεμος. Κανένα δεν προσφέρει μόνο του αποφασιστική λύση. Μαζί όμως σχηματίζουν ένα πεδίο όπου το κόστος, η παραγωγή και η προσαρμογή γίνονται εξίσου σημαντικά με τη μέγιστη τεχνική επίδοση.
Η ταχύτητα δημιουργεί νέες απαντήσεις στο πεδίο
Η εμφάνιση ρωσικών αεριωθούμενων μη επανδρωμένων Geran μειώνει το πλεονέκτημα των ουκρανικών φθηνών κινητών αντιαεροπορικών με πολυβόλα, που είχαν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην κατάρριψη των παλαιότερων Geran με έλικα. Με μεγαλύτερη ταχύτητα, ο στόχος περνά γρηγορότερα από τον τομέα βολής και αφήνει λιγότερο χρόνο για οπτικό εντοπισμό. Η ΠΤΗΣΗ έχει παρουσιάσει ουκρανικό αναχαιτιστικό ντρόουν για στόχους έως 425 χλμ./ώρα, δείχνοντας πώς η άμυνα απάντησε με νέα κατηγορία όπλων χαμηλού κόστους.
Ο αναχαιτιστής όμως, πρέπει να βρεθεί στη σωστή θέση πριν από την τελική προσέγγιση. Αυτό αυξάνει τη σημασία του ραντάρ, της πρόβλεψης πορείας και της αυτοματοποιημένης ανάθεσης. Ένας ταχύς αναχαιτιστής χωρίς στοιχεία για τον στόχο του, θα καταναλώσει την ενέργειά του αναζητώντας τον. Ενώ αν έχει καλό ίχνος στοχοποίησης, χρησιμοποιεί την ταχύτητά του για τη σύντομη τελική προσβολή.
Το ίδιο ισχύει για τους ουκρανικούς ρομποτικούς πύργους Sky Sentinel με βαρύ πολυβόλο. Η Ουκρανία αναφέρει καταρρίψεις αεριωθούμενων Geran με αυτό το σύστημα, αλλά το όπλο αποδίδει επειδή εντάσσεται σε δίκτυο αισθητήρων και έχει σύστημα ελέγχου πυρός. Οπότε η νέα ισορροπία δεν είναι «φθηνό εναντίον ακριβού». Είναι φθηνό όπλο αλλά εντός δικτύου που αυξάνει την ακρίβεια του.
Η οικονομία της αναχαίτισης γίνεται κεντρικό δόγμα
Η σχέση κόστους δεν πρέπει να μετριέται μόνο ανά βλήμα. Ένας φθηνός στόχος μπορεί να απειλεί μια ακριβή υποδομή, μια μεγάλη αποθήκη ή ένα αεροσκάφος σταθμευμένο σε αεροδρόμιο. Άρα η χρήση ακριβού πυραύλου για την αναχαίτιση του, μπορεί να είναι λογική όταν αποτρέπει πολύ μεγαλύτερη ζημιά. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο αντίπαλος επαναλαμβάνει την επίθεση μέχρι να εξαντληθεί το απόθεμα πυρομαχικών στον αμυνόμενο.
Η λύση είναι πολυεπίπεδη κατανομή. Η ηλεκτρονική προσβολή αναλαμβάνει όσα μέσα εξαρτώνται από ζεύξη ή δορυφορική ναυτιλία. Τα πολυβόλα και πυροβόλα καλύπτουν την κοντινή ζώνη άμυνας. Τα οικονομικά drone αναχαίτισης επεκτείνουν την περίμετρο. Οι πύραυλοι διατηρούνται για γρήγορους, κινούμενους σε μεγάλο ύψος ή άλλο λόγο κρίσιμους στόχους. Έτσι το σύστημα διοίκησης πρέπει να επιλέγει τον φθηνότερο επενεργητή που προσφέρει επαρκή πιθανότητα επιτυχίας, χωρίς να θυσιάζει το προστατευόμενο σημείο. Αλλιώς μια λύση με μικρό κόστος βολής αλλά χαμηλή πιθανότητα επιτυχίας, μπορεί να γίνει ακριβότερη από έναν πύραυλο όταν απαιτεί πολλές προσπάθειες.
Η σωστή μέτρηση είναι το κόστος διατήρησης άμυνας σε μια επίθεση πολλών κυμάτων, αξιολογώντας το απόθεμα πυρομαχικών, τη φθορά των συστημάτων, τη διαθεσιμότητα του προσωπικού εξυπηρέτησης, το χρόνο επαναγέμισης και τις όποιες απώλειες.
Ρομπότ που μεταφέρουν άλλα ρομπότ
Βαριά UAV μπορούν να μεταφέρουν επίγεια μη επανδρωμένα οχήματα ή μικρότερα drone κοντά στη γραμμή επαφής. Η ιδέα μειώνει τον κίνδυνο για προσωπικό και παρακάμπτει δύσκολο έδαφος. Δημιουργεί όμως σύνθετη αλυσίδα: ο φορέας πρέπει να επιβιώσει, να βρει το ακριβές σημείο, να απελευθερώσει φορτίο και να διατηρήσει επικοινωνία ή αυτονομία.
Τα επίγεια ρομπότ χρησιμοποιούνται για μεταφορά πυρομαχικών, εκκένωση τραυματιών, ναρκοθέτηση και προσβολή εχθρών φέροντας οπλισμό. Η αξία τους δεν βρίσκεται μόνο στην αντικατάσταση του στρατιώτη. Επιτρέπουν να αυξηθεί ο αριθμός αποστολών σε ζώνη όπου η παρατήρηση από αέρα κάνει κάθε κίνηση επικίνδυνη. Η παραγωγή τους όμως πρέπει να είναι αρκετά φθηνή ώστε η απώλεια να θεωρείται αναμενόμενη και όχι καταστροφική.
Το κρίσιμο είναι η διαχείριση τους μέσω εξελιγμένου λογισμικού. Πολλά φθηνά μέσα χρειάζονται ανάθεση αποστολής, αποφυγή σύγκρουσης, αλλαγή θέσης και επανασχεδιασμό όταν ένας κόμβος χαθεί. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν στην ταξινόμηση απειλών και στην πρόταση ενεργειών, αλλά η τελική λειτουργία πρέπει να παραμένει προβλέψιμη σε παρεμβολή.
Η θάλασσα ακολουθεί τον ίδιο δρόμο
Η αναφερόμενη κατάρριψη Shahed από τηλεχειριζόμενο πυργίσκο πολυβόλου Sargan 3000 πάνω σε ουκρανικό USV δείχνει ότι η πλατφόρμα επιφανείας αποκτά αμυντικό ρόλο. Ένα μη επανδρωμένο σκάφος μπορεί να μεταφέρει αισθητήρα, όπλο ή αναμεταδότη μπροστά από την κύρια δύναμη. Η ανάλυση για τα αυτόνομα θαλάσσια σύνορα έχει δείξει ότι η επιτήρηση και η αποτροπή μπορούν να γίνουν μόνιμες με μικρότερο κόστος πληρώματος.
Η θάλασσα προσθέτει προβλήματα σταθεροποίησης της μη επανδρωμένης πλατφόρμας, διάβρωσης και ασφαλούς ανάκτησης. Ένα USV που λειτουργεί για εβδομάδες χρειάζεται αυτοδιάγνωση, εφεδρικές επικοινωνίες και διαδικασία ανάκτησης όταν χάσει επαφή. Η αξία του δεν είναι να μιμηθεί όλες τις δυνατότητες ενός επανδρωμένου πλοίου. Είναι να αναλάβει μία σαφή αποστολή — επιτήρηση στενού, προστασία λιμένα, δόλωμα ή κοντινή εμπλοκή — με αποδεκτό κόστος απώλειας.
Η βιομηχανία αποτελεί μέρος του όπλου
Η Ρωσία και η Ουκρανία επενδύουν σε μεγάλη παραγωγική ικανότητα για UAV, πυραύλους και αναχαιτιστές. Ένα επιτυχημένο πρωτότυπο χωρίς γραμμή παραγωγής δεν αλλάζει τον πόλεμο. Χρειάζονται προμηθευτές ηλεκτρονικών, κινητήρων, εκρηκτικών, σύνθετων υλικών και λογισμικού, μαζί με δοκιμές ποιότητας που δεν επιβραδύνουν υπερβολικά τον ρυθμό παραγωγής.
Ακόμη η διασπορά της παραγωγής μειώνει την ευπάθεια σε πλήγματα, αλλά δυσκολεύει τον έλεγχο ποιότητας και την ασφάλεια. Η τυποποίηση διεπαφών επιτρέπει να αλλάζει γρήγορα αισθητήρας ή κινητήρας όταν διακοπεί η προμήθεια. Η πιο ανθεκτική αρχιτεκτονική δεν είναι εκείνη με ένα τέλειο εξάρτημα, αλλά εκείνη που μπορεί να δεχθεί δεύτερο και τρίτο προμηθευτή χωρίς πλήρη επανασχεδίαση.
Η ταχύτητα αναβάθμισης λογισμικού πρέπει να συνοδεύεται από έλεγχο της. Κάθε μονάδα χρειάζεται να γνωρίζει ποια διαμόρφωση χρησιμοποιεί, ποια απειλή αναγνωρίζει και ποια αλλαγή εφαρμόστηκε. Η αλόγιστη ποικιλία σε λογισμικό μετατρέπει την καινοτομία σε εφοδιαστικό χάος.
Η ανατροφοδότηση από το πεδίο πρέπει να επιστρέφει γρήγορα και με δομημένο τρόπο. Ένα συμβάν χρειάζεται καταγραφή αισθητήρων, έκδοση λογισμικού, διαμόρφωση υλικού, απόφαση χειριστή και τελικό αποτέλεσμα. Οι μηχανικοί μπορούν τότε να ξεχωρίσουν αν η αποτυχία προήλθε από την ανίχνευση, την ταξινόμηση, τη ζεύξη, τον επενεργητή ή την τακτική χρήσης. Η γρήγορη μάθηση απαιτεί κοινά δεδομένα και πειθαρχημένη ανάλυση, όχι απλώς πολλές ιδέες.
Η παραγωγή χρειάζεται επίσης σχεδιασμό για απότομη αύξηση. Συμβάσεις πλαίσιο, προσυμφωνημένες δεύτερες πηγές και αποθέματα εξαρτημάτων επιτρέπουν να πολλαπλασιαστεί ο ρυθμός χωρίς να ξεκινήσει νέα διαπραγμάτευση μέσα στην κρίση. Οι δοκιμές αποδοχής πρέπει να είναι αρκετά αυτοματοποιημένες ώστε ο μεγαλύτερος όγκος να μη μειώνει την ποιότητα. Ένα αναλώσιμο σύστημα παραμένει όπλο και η αστοχία παρτίδας μπορεί να ακυρώσει ολόκληρη επιχειρησιακή ιδέα.
Τα πέντε μαθήματα για την Ελλάδα
Πρώτον, η Ελλάδα χρειάζεται μόνιμο μηχανισμό γρήγορων δοκιμών νέων τεχνολογιών με τις Ένοπλες Δυνάμεις σε συνεργασία με την αμυντική βιομηχανία και τα πανεπιστήμια. Ο στόχος είναι να περνά από απαίτηση σε πρωτότυπο και βολή μέσα σε λίγους μήνες. Ο μηχανισμός αυτός χρειάζεται μικρό αλλά σταθερό προϋπολογισμό, πεδίο δοκιμών, επιχειρησιακό υπεύθυνο και διαδικασία ταχείας αγοράς περιορισμένου αριθμού πρωτοτύπων. Κάθε κύκλος θα κλείνει με απόφαση συνέχισης, αλλαγής ή διακοπής, βασισμένη σε κοινές μετρήσεις. Η αποτυχία ενός πρωτοτύπου δεν πρέπει να θεωρείται σκάνδαλο όταν εντοπίζει έγκαιρα λάθος κατεύθυνση, σκάνδαλο είναι να ανακαλύπτεται το ίδιο πρόβλημα μετά από μαζική παραγγελία.
Δεύτερον, πρέπει να αγοραστεί παραγωγική ικανότητα μαζί με το σύστημα. Για drone και αναχαιτιστές, η σύμβαση χρειάζεται ελάχιστο μηνιαίο ρυθμό, δεύτερες πηγές και αποθέματα κρίσιμων εξαρτημάτων. Η ειρηνική παραγγελία λίγων δεκάδων μονάδων δεν δημιουργεί δυνατότητα για πόλεμο χιλιάδων αναλώσιμων μέσων.
Τρίτον, η αεράμυνα πρέπει να μετράται σε διαδοχικά κύματα. Ραντάρ, κανάλια εμπλοκής, πυρομαχικά, επαναγέμιση και αντοχή προσωπικού πρέπει να δοκιμάζονται μαζί. Το επιτυχημένο πρώτο λεπτό δεν αποδεικνύει ότι το σύστημα θα λειτουργεί την τρίτη ώρα.
Τέταρτον, οι διεπαφές και το δίκτυο πρέπει να ανήκουν στον χρήστη. Διαφορετικά ραντάρ, drone και όπλα χρειάζονται κοινή επικοινωνία. Η εξάρτηση από κλειστό λογισμικό ενός προμηθευτή εμποδίζει την ταχεία προσθήκη νέου επενεργητή.
Πέμπτον, κάθε αυτονομία χρειάζεται ασφαλή υποβάθμιση λειτουργίας. Για παράδειγμα όταν χαθεί το σήμα GPS ή η ζεύξη δεδομένων το σύστημα πρέπει να επιστρέψει, ή να συνεχίσει την αποστολή του, ή να αδρανοποιηθεί με προβλέψιμο τρόπο. Η τεχνητή νοημοσύνη που αποδίδει μόνο με συνεχή σύνδεση δεν είναι επιχειρησιακή αυτονομία.
Τα πέντε μαθήματα μπορούν να δοκιμαστούν σε μία ετήσια άσκηση τεχνολογίας με κοινά σενάρια. Ομάδες από διαφορετικές εταιρείες θα καλούνται να εντοπίσουν, να ταξινομήσουν και να αντιμετωπίσουν drone με ανοικτές διεπαφές και μετρήσιμο κόστος ανά επιτυχή ενέργεια. Η επόμενη δοκιμή θα χρησιμοποιεί γρηγορότερους στόχους, παρεμβολή και μεγαλύτερα κύματα. Έτσι η άσκηση θα δημιουργεί σταθερό ρυθμό εξέλιξης αντί για αποσπασματικές παρουσιάσεις προϊόντων.
Η Ουκρανία δεν προσφέρει έτοιμη λίστα αγορών για την Ελλάδα. Προσφέρει καλύτερο εργαλείο: έναν τρόπο να κρίνεται κάθε πρόταση με βάση την ταχύτητα μάθησης, το κόστος κλίμακας και τη συμπεριφορά όταν το δίκτυο πιέζεται. Το νέο οπλικό σύστημα είναι ολόκληρος ο κύκλος από τον αισθητήρα και το λογισμικό έως το εργοστάσιο και την επαναγέμιση. Όποιος ελέγχει αυτόν τον κύκλο προσαρμόζεται γρηγορότερα από την απειλή.
