Βάλτε καφέ. Δυνατό. Σήμερα έχει Λονδίνο, μεταγωγικά, ραντάρ, ναυπηγεία και πλοία. Αγγλικό τσάι δεν θα βάλω. Υπάρχουν και όρια στην ελληνοβρετανική προσέγγιση.

Εδώ και πολλά χρόνια έχει περάσει στην Ελλάδα η άποψη πως η Μεγάλη Βρετανία είναι φιλότουρκη, επειδή πουλάει όπλα στην Τουρκία. Δεν είναι φιλότουρκη. Η Τουρκία είναι πελάτης. Οι Άγγλοι έχουν αμυντική βιομηχανία, προϊόντα και ανθρώπους που πληρώνονται για να τα πουλάνε. Οι Τούρκοι αγοράζουν, ζητούν βιομηχανικό έργο, διαπραγματεύονται και επιστρέφουν για την επόμενη παραγγελία. Στο Λονδίνο δεν περιμένουν καρδούλες και δηλώσεις αιώνιας φιλίας. Περιμένουν συμβόλαια.

Δεν σημαίνει το παραπάνω πως η Βρετανία θα εγκαταλείψει τα συμφέροντά της για τα δικά μας. Ούτε χρειάζεται. Σημαίνει πως, αν θέλουμε να έχουμε σχέση, πρέπει να παρουσιαστούμε ως σοβαρός εταίρος και πελάτης. Οι Τούρκοι το κατάλαβαν εδώ και δεκαετίες. Εμείς κατά καιρούς θεωρούμε ότι η αγορά όπλων είναι διαγωνισμός συμπάθειας.

Δώδεκα απέναντι σε τρία

Μιλώντας για πελάτες, ας θυμηθούμε ποιος αγόρασε και ποιος έκανε τον δύσκολο. Οι Βρετανοί είχαν διαθέσιμα δώδεκα μεταγωγικά ΣΙ-130 ΤΖΕΪ-30. Τα αεροσκάφη είχαν περάσει μπροστά από την ΠΑ, τα κοιτάξαμε, τα κρίναμε και δεν τα πήραμε. Έγινε συμφωνία με την Τουρκία που ξεπερνά τα 550 εκατομμύρια λίρες, δηλαδή κινείται περίπου στα 630 με 650 εκατομμύρια ευρώ, μαζί με εργασίες, εκπαίδευση και υποστήριξη.

Εμείς, την ίδια ώρα, προτιμήσαμε τρία ΣΙ-390 με λογαριασμό σχεδόν 600 εκατομμυρίων ευρώ. Για περίπου τα ίδια συνολικά χρήματα, λοιπόν, η Τουρκία παίρνει δώδεκα μεταχειρισμένα μεταγωγικά και η Ελλάδα τρία καινούργια. Τα αεροσκάφη δεν είναι ίδια και η σύγκριση δεν γίνεται με το κιλό. Το δώδεκα, όμως, παραμένει δώδεκα και το τρία παραμένει τρία.

Φαίνεται πως οι Τούρκοι δεν θεώρησαν τα βρετανικά ΣΙ-130 ΤΖΕΪ σαπάκια. Είναι βλάκες οι άνθρωποι. Έχουν ήδη έναν στόλο Α400Μ, έχουν παλαιότερα ΣΙ-130 (ακινητοποιημένα από την εποχή που έπεσε ένα), πήραν και δώδεκα νεότερα ΣΙ-130 ΤΖΕΪ, ενώ εμείς θα γίνουμε μεταφορική υπερδύναμη με τρία ΣΙ-390.

Η υπερδύναμη των τριών

Το ΣΙ-390 είναι πολύ καλό αεροσκάφος. Το έχω γράψει και θα το ξαναγράψω, για να μην αρχίσουν οι γνωστές τελετές εξορκισμού. Είναι γρήγορο, σηκώνει σοβαρό φορτίο και μπορεί να προσφέρει πολλά στην ΠΑ. Το πρόβλημα είναι ο αριθμός και ο λογαριασμός, όχι ότι πετάει με βραζιλιάνικο διαβατήριο.

Με τρία αεροσκάφη πρέπει να καλύψεις εκπαίδευση, συντήρηση, βλάβες και επιχειρησιακές αποστολές. Αν ένα βρίσκεται για βαριά συντήρηση και ένα έχει μια βλάβη, η μεταφορική υπερδύναμη γίνεται μονοπρόσωπη επιχείρηση. Για να έχει νόημα η νέα γραμμή, θα χρειαστούν κι άλλα. Άρα τα 600 εκατομμύρια είναι η αρχή του λογαριασμού, όχι το τέλος του.

Η Τουρκία, αντίθετα, προσθέτει αριθμούς πάνω σε ήδη μεγάλη υποδομή. Η σύγκριση των δώδεκα τουρκικών ΣΙ-130 ΤΖΕΪ με τα τρία ελληνικά ΣΙ-390 δεν χρειάζεται πολλά στολίδια. Η μία επιλογή γεμίζει ράμπες. Η άλλη ελπίζει πως αργότερα θα αγοράσουμε κι άλλα.

Ο Δένδιας ξανανοίγει την πόρτα

Τώρα όμως κάτι αλλάζει. Και, από όσα μαθαίνω, αλλάζει με πίεση από το ΥΠΕΘΑ. Ξέρετε πως δεν χρωστάω κανέναν καλό λόγο στον Δένδια. Όταν θεωρώ ότι κάνει λάθος, το γράφω. Όταν όμως κάνει κάτι σωστό, πάλι θα το γράψω. Ο ίδιος λοιπόν φαίνεται πως ξανακερδίζει τους Άγγλους. Η ενίσχυση της ελληνοβρετανικής αμυντικής συνεργασίας έχει ήδη μπει επισήμως στο τραπέζι, ειδικά στην καινοτομία και στα μη επανδρωμένα συστήματα. Πίσω από τις δηλώσεις, όμως, αρχίζουν να κινούνται και πολύ πιο χειροπιαστά πράγματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι γίναμε ξαφνικά το αγαπημένο παιδί του Λονδίνου. Σημαίνει πως ξαναμπήκαμε στο τηλέφωνο. Στις διεθνείς σχέσεις, αν δεν είσαι στο τηλέφωνο, συνήθως είσαι στο μενού.

Ο Σκαραμαγκάς βάζει βρετανικό κλειδί

Μιλώντας για τη βρετανική πόρτα, ο Σκαραμαγκάς έχει αρχίσει ήδη να βάζει το χέρι του. Η δουλειά που θα γίνει εκεί με τα ΒΙΚΤΑ δεν είναι μια απλή αγορά δέκα σκαφών. Τα οκτώ από τα δέκα ΒΙΚΤΑ σχεδιάζεται να κατασκευαστούν στον Σκαραμαγκά.

Αυτό δημιουργεί πραγματική σχέση με βρετανική εταιρεία, δουλειά στο ελληνικό ναυπηγείο και γνώση που μένει εδώ. Δεν αγοράζουμε δέκα κουτιά, τα ξεφορτώνουμε και μετά ψάχνουμε το τηλέφωνο του εργοστασίου. Αν το πρόγραμμα γίνει όπως πρέπει, είναι βιομηχανικός δεσμός.

Και δεν είναι ο μόνος. Τα ΒΙΚΤΑ μπορεί να είναι το κλειδί, αλλά πίσω από την πόρτα υπάρχουν ραντάρ, ναρκοθηρευτικά και πλοία επιτήρησης. Για μία φορά, ας μην κλείσουμε την πόρτα επειδή δεν μας άρεσε το χρώμα του κλειδιού.

Τρία συν δύο ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ

Ανάμεσα στα προγράμματα που φαίνεται ότι θα προχωρήσουν είναι και ο εκσυγχρονισμός των ραντάρ επιτήρησης ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ. Η ΠΑ διαθέτει πέντε κρίσιμα ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ ΑΡ-327 προηγούμενης γενιάς, που εδώ και χρόνια ζητούν σοβαρή υποστήριξη και απόφαση για το μέλλον τους.

Όπως μαθαίνω, η ΒΑΕ θα εκσυγχρονίσει τα τρία σε νέα γενιά, ενώ τα άλλα δύο θα περάσουν εργοστασιακή συντήρηση. Τρία εκσυγχρονισμένα συν δύο σωστά συντηρημένα, ίσον πέντε χρήσιμα ραντάρ. Επιτέλους, αριθμητική που δεν καταλήγει να αγοράζουμε τρία και να αποσύρουμε πέντε.

Και τα πέντε θα συνδεθούν με την ΑΣΠΙΔΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ και θα συμμετέχουν στο νέο δίκτυο αεράμυνας. Αυτό είναι το σημαντικό. Δεν κρατάμε απλώς πέντε παλιά ραντάρ ζωντανά. Τα βάζουμε μέσα στη νέα αρχιτεκτονική.

Τα Μ109 που αφήσαμε να φύγουν

Μιλώντας για παλιά συστήματα που πρέπει να παραμείνουν χρήσιμα, πάμε λίγο στο Πυροβολικό. Εκεί η ηλικία ανεβαίνει, οι ευκαιρίες περνούν και φοβάμαι πως τα ΝΤΡΟΟΥΝ έχουν γίνει η καινούργια δικαιολογία για να μη διαλέγουμε τίποτα.

Κάποτε υπήρχε ευκαιρία για να πάρουμε από 100, ίσως και μέχρι 150 μεταχειρισμένα οβιδοβόλα Μ109Α5. Η ευκαιρία φαίνεται πως χάθηκε. Άλλες χώρες κινήθηκαν, τα πήραν και εμείς μείναμε με την ικανοποίηση πως τα μελετήσαμε πάρα πολύ προσεκτικά. Δεν πειράζει. Έχουμε μεγάλη εμπειρία στις χαμένες ευκαιρίες. Είναι ένας τομέας στον οποίο δεν χρειάζεται εκσυγχρονισμός, έχουμε ήδη φτάσει σε πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα.

Το καλό είναι πως, μαζί με άλλο πλεονάζον αμερικανικό υλικό, έχουμε ενημερωθεί ότι θα εμφανιστούν ξανά διαθέσιμα Μ109Α5 και Μ109Α6. Το κακό είναι πως δεν θα είναι διαθέσιμα για πάντα και δεν θα περιμένουν πότε θα τελειώσουμε τον εθνικό μας διαλογισμό.

Αν τα θέλουμε, πρέπει να κινηθούμε γρήγορα. Διαφορετικά, σε δύο χρόνια θα γράφουμε πως υπήρχε μια εξαιρετική ευκαιρία, πως το ΓΕΣ ενδιαφερόταν, πως οι Αμερικανοί ήταν θετικοί και πως τελικά τα πήρε κάποιος που υπέγραφε γρηγορότερα απ’ όσο εμείς προγραμματίζαμε σύσκεψη.

Θέλουμε Πυροβολικό ή απλώς το συζητάμε;

Το πραγματικό πρόβλημα είναι αν τελικά θέλουμε τα πυροβόλα και τι σκοπεύουμε να κάνουμε με όσα ήδη έχουμε. Ο εκσυγχρονισμός αυτοκινούμενων πυροβόλων είναι πανάκριβος. Δεν αλλάζεις μια οθόνη και τελείωσες. Θέλεις σύστημα ελέγχου πυρός, επικοινωνίες, πλοήγηση, νέα ηλεκτρονικά, εργασίες στο σκάφος και στον κινητήρα, υποστήριξη και, αν αποφασίσεις να πας πραγματικά μακριά, νέα κάννη και μεγαλύτερη εμβέλεια.

Αν τα κάνεις όλα, ο λογαριασμός ανεβαίνει άγρια. Αν κάνεις τα μισά, υπάρχει ο κίνδυνος να πληρώσεις πολλά για ένα παλιό πυροβόλο που θα παραμείνει παλιό, απλώς με καλύτερη οθόνη. Για αυτό χρειάζεται απόφαση και όχι άλλος ένας γύρος παρουσιάσεων.

Πέρα από την αγορά των ΠΟΥΛΣ, δεν βλέπω ιδιαίτερη θέρμη για το Πυροβολικό. Τα ΠΟΥΛΣ είναι εξαιρετική αγορά και αλλάζουν το πυραυλικό Πυροβολικό. Δεν αντικαθιστούν όμως τα αυτοκινούμενα πυροβόλα. Το κατσαβίδι είναι εξαιρετικό εργαλείο, αλλά δεν πετάμε το σφυρί επειδή και τα δύο έχουν λαβή.

Τα ΝΤΡΟΟΥΝ δεν αντικατέστησαν τον πόλεμο

Έχω αρχίσει να φοβάμαι πως η μόδα των ΝΤΡΟΟΥΝ τρώει τα πάντα. Φρεγάτες, αεροπλάνα, πυροβόλα, όλμους και σε λίγο μάλλον και τους φαντάρους. Κάποιος μου έλεγε πως δεν χρειαζόμαστε πια όλμους, επειδή πλέον τα βλήματα όλμου τα ρίχνουν τα ΝΤΡΟΟΥΝ.

Φυσικά και μπορούν να τα ρίχνουν. Τα βλήματα όλμου μπορούν να τα ρίχνουν ΚΑΙ τα ΝΤΡΟΟΥΝ. Αυτό δεν σημαίνει πως καταργείς τον όλμο, το πλήρωμα, τα πυρομαχικά και την άμεση υποστήριξη της μονάδας. Σημαίνει πως απέκτησες έναν ακόμη τρόπο να στείλεις το ίδιο αποτέλεσμα στον στόχο.

Το παραμύθι το έχουμε ξαναδεί. Όταν εμφανίστηκαν οι βαλλιστικοί πύραυλοι, κάποιοι πίστεψαν πως τελείωσαν τα βομβαρδιστικά. Όταν εμφανίστηκαν οι πύραυλοι αέρος-αέρος, κάποιοι αποφάσισαν πως τα μαχητικά δεν χρειάζονται πυροβόλο. Οι Βορειοβιετναμέζοι έκαναν πάρτι με τα αμερικανικά ΦΑΝΤΟΜ και οι Αμερικανοί έτρεχαν να βάλουν ατρακτίδια πυροβόλων, μέχρι που το πυροβόλο επέστρεψε κανονικά στο ΦΑΝΤΟΜ Φ-4Ε.

Τώρα βγήκαν τα ΝΤΡΟΟΥΝ και κάποιοι θέλουν να αντικαταστήσουν με αυτά φρεγάτες, μαχητικά, πυροβόλα και δεν ξέρω εγώ τι άλλο. Τα ΝΤΡΟΟΥΝ προσθέτουν δυνατότητες. Δεν σβήνουν όσα μάθαμε στον πόλεμο εδώ και έναν αιώνα. Το σωστό ερώτημα είναι πώς θα πολεμήσουν όλα μαζί, όχι ποιο παραδοσιακό όπλο θα καταργήσουμε για να χωρέσει η νέα μόδα στη διαφάνεια.

Αν ξαναβγάλει ο Τούρκος το ΟΡΟΥΤΣ ΡΕΪΣ, εμείς θα στείλουμε ΝΤΡΟΟΥΝ για επακούμβηση; Μα καλά, ποιοι τα σκέφτονται αυτά; Καλά, ξέρω. Αλλά μην αρχίσω να μιλάω και μας κρυώσει πάλι ο καφές.

Νησιά με τροχούς, Έβρος με ερπύστριες

Σε σοβαρότερο επίπεδο, δηλαδή στα Επιτελεία και στα γραφεία του ΓΕΣ, εξετάζονται τα νέας γενιάς αυτοκινούμενα πυροβόλα πάνω σε φορτηγά. Η σκέψη δεν είναι καθόλου παράλογη. ΑΡΤΣΕΡ, ΑΤΜΟΣ και ΣΕΖΑΡ μπορούν να ρίξουν γρήγορα, να μαζευτούν γρήγορα και να αλλάξουν θέση πριν αρχίσει η απάντηση του αντιπάλου.

Για τα νησιά είναι ταμάμ. Υπάρχει πλέον οδικό δίκτυο, χρειάζεται γρήγορη μετακίνηση και ένα τροχοφόρο πυροβόλο μπορεί να αλλάζει θέσεις χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά μεταφορέα αρμάτων. Η ταχύτητα και η ευκολότερη συντήρηση μετρούν πολύ.

Στον λασπωμένο Έβρο, όμως, όσοι ξέρουν την περιοχή, επιμένουν πως μόνο η ερπύστρια μπορεί να κινηθεί εκεί που πρέπει, όταν πρέπει. Δεν είναι διαγωνισμός μόδας ανάμεσα σε τροχούς και ερπύστριες. Είναι θέμα εδάφους. Το καλύτερο πυροβόλο του κόσμου έχει περιορισμένη αξία αν μένει πάνω στον δρόμο επειδή δίπλα έχει λάσπη.

Άρα χρειαζόμαστε μείγμα. Ερπυστριοφόρα Μ109 για τον Έβρο, τροχοφόρα πυροβόλα για τα νησιά, ΠΟΥΛΣ για βαθιά πλήγματα, ΝΤΡΟΟΥΝ για εντοπισμό και διόρθωση βολής και όλμους εκεί που οι μονάδες τους χρειάζονται. Το ένα σύστημα συμπληρώνει το άλλο. Δεν περιμένουμε από το καινούργιο παιχνίδι να κάνει όλες τις δουλειές.

Το πρόβλημα είναι πως ακόμη κοιτάμε. Δεν έχουμε φτάσει ούτε σε καθαρή σκέψη για διαγωνισμό. Και στο τέλος θα παρακαλάμε για κανένα Μ109Α5, το οποίο θα έχει ήδη πάρει κάποιος πιο γρήγορος. Μετά θα εξηγήσουμε πως εμείς δεν βιαστήκαμε, επειδή κάνουμε σοβαρό σχεδιασμό. Οι άλλοι, εν τω μεταξύ, θα κάνουν βολές.

Τα ΧΑΝΤ έρχονται πιο κοντά

Μιλώντας για βρετανικά συστήματα που μπορούν ακόμη να μας φανούν χρήσιμα, πάμε στη θάλασσα. Φαίνεται πως προχωρά και το θέμα των ναρκοθηρευτικών ΧΑΝΤ από το ΡΟΓΙΑΛ ΝΕΪΒΙ. Οι Βρετανοί δεν μασάνε και, από όσα φτάνουν στο ΚαΨιΜί, θα μας τα δώσουν σε κανονική τιμή.

Το ΠΝ γνωρίζει ήδη την κλάση από το ΕΥΡΩΠΗ. Άρα δεν αγοράζει κάτι τελείως άγνωστο, ούτε ξεκινά από λευκό χαρτί στην εκπαίδευση και στην υποστήριξη. Και ανάγκη υπάρχει. Σήμερα έχουμε μόλις δύο ναρκοθηρευτικά διαθέσιμα, την ώρα που το Αιγαίο είναι σχεδόν γραμμένο για ναρκοπόλεμο.

Μανιάτικο ή καλαματιανό

Οι Ολλανδοί, από την άλλη, δεν φαίνονται διατεθειμένοι να μας δώσουν τα δικά τους. Τα ολλανδικά και βελγικά ναρκοθηρευτικά κατέληξαν τελικά στη Βουλγαρία, ενώ εμείς μείναμε να κοιτάμε τις φωτογραφίες. Μας το κράτησαν μανιάτικο από τη Φρεγατιάδα, επειδή δεν αγοράσαμε τις 11515; Δεν ξέρω. Μπορεί να μας το κράτησαν και καλαματιανό. Πάντως, όταν έχεις πλοία προς διάθεση, υπάρχει ελληνικό ενδιαφέρον και στο τέλος τα δίνεις αλλού, κάτι στράβωσε.

Με αυτά και με αυτά, η ΝΤΑΜΕΝ πάει για κλείσιμο. Όχι αύριο το πρωί, μη στήσετε συνεργείο έξω από τα γραφεία, αλλά η κατεύθυνση είναι φανερή. Αν συνεχίσουν έτσι, θα τους θυμόμαστε από τις εξαιρετικές φρεγάτες Σ, όταν πια η Ολλανδία δεν θα έχει τη ναυπηγική βιομηχανία που είχε.

Η ΑΣΒΦ τρέχει σαν το ντίζελ

Και υπάρχει καλύτερο. Το κοινό πρόγραμμα φρεγατών ΑΣΒΦ της Ολλανδίας και του Βελγίου έχει αρχίσει να ανεβάζει τιμή πιο γρήγορα κι από το ντίζελ. Το κόστος ανέβηκε από περίπου 600 εκατομμύρια σε 1,3 δισεκατομμύρια ευρώ ανά πλοίο, ενώ η πρώτη παράδοση πήγε από το 2030 στο 2033.

Οι Βέλγοι ήδη κοιτούν την ιταλική ΦΡΕΜΜ ΕΒΟ. Εγώ θα κάνω άλλη πρόβλεψη. Αν οι Ολλανδοί συνεχίσουν έτσι, στο τέλος θα αγοράσουν ΦΔΙ από τη Γαλλία. Και δεν κάνω πλάκα. Θυμηθείτε το.

Κάποια στιγμή, η εθνική λύση που αργεί, ακριβαίνει και χρειάζεται συνεχώς περισσότερο χρήμα παύει να είναι εθνική υπερηφάνεια και γίνεται εθνικός λογαριασμός. Τότε το έτοιμο ξένο πλοίο αρχίζει ξαφνικά να φαίνεται πολύ όμορφο. Ακόμη κι αν μιλάει γαλλικά.

Τα ΡΙΒΕΡ μάς χτύπησαν την πόρτα

Μιλώντας για πλοία που υπάρχουν ήδη, πάμε πάλι στους Άγγλους. Θυμάστε που οι Πτησαίοι έφτιαξαν ένα ΑΟΥΤ ΟΦ ΔΕ ΜΠΟΞ για τρία ΡΙΒΕΡ ΜΠΑΤΣ 1 ως περιπολικά ανοικτής θαλάσσης του ΠΝ; Ε, λοιπόν, οι Βρετανοί μάς ρώτησαν αν τα θέλουμε.

Τα τρία πλοία πρόκειται να αποσυρθούν μέχρι το 2028. Ήδη έχουν εκφράσει ενδιαφέρον πέντε με έξι χώρες, αλλά οι Άγγλοι ρώτησαν και την Ελλάδα λόγω της πολύ καλής σχέσης που αναπτύσσεται. Και η τιμή, όπως μαθαίνω, θα είναι χώμα. Χαμηλότερη ακόμη κι από εκείνη που υπολόγισαν οι Πτησαίοι.

Τα ΡΙΒΕΡ δεν είναι φρεγάτες και δεν χρειάζεται να τα βαφτίσουμε. Έχουν μικρό πλήρωμα, μεγάλη ακτίνα δράσης και χώρο στην πρύμνη για φορτία, λέμβους, μη επανδρωμένα συστήματα ή εξοπλισμό αποστολής. Μπορούν να αναλάβουν επιτήρηση, παρουσία, συνοδείες χαμηλής απειλής, έρευνα και διάσωση και αποστολές που σήμερα φθείρουν πολύ ακριβότερα πλοία.

Προσωπικά, όμως, δεν τα θέλω γυμνά. Με ένα 76άρι ΟΤΟ ΜΕΛΑΡΑ και οκτώ ΧΑΡΠΟΥΝ, θα ήταν εξαιρετική επιλογή για το ΠΝ. Το πυροβόλο και οι εκτοξευτές υπάρχουν ήδη στο ελληνικό οικοσύστημα και η σχεδίαση μπορεί να δεχτεί πολύ περισσότερα από τον σημερινό ελαφρύ οπλισμό της.

Δεν λέω πως με ένα 76άρι και οκτώ ΧΑΡΠΟΥΝ το ΡΙΒΕΡ γίνεται αντιτορπιλικό. Λέω πως παύει να είναι θαλασσινός τροχονόμος και γίνεται χρήσιμο πολεμικό πλοίο. Σε κρίση, ο αντίπαλος δεν μπορεί να αγνοήσει ένα πλοίοπου κουβαλά οκτώ αντιπλοϊκούς πυραύλους. Στην ειρήνη, το ίδιο σκάφος μπορεί να κάνει τις ατελείωτες καθημερινές δουλειές χωρίς να καίμε ώρες από τις ΦΔΙ, τις ΜΠΕΡΓΚΑΜΙΝΙ ή τις επτά ΡΟΥΣΣΕΝ.

Το ΠΝ χρειάζεται και κορυφαία πλοία και αριθμούς. Οι ΦΔΙ και οι ΜΠΕΡΓΚΑΜΙΝΙ θα κάνουν τις βαριές δουλειές. Τα ΡΙΒΕΡ μπορούν να πάρουν από πάνω τους τις δουλειές που δεν χρειάζονται ΣΙ ΦΑΪΡ, ΑΣΤΕΡ 30 και πλήρωμα φρεγάτας. Δεν είναι λύση αντί των μεγάλων πλοίων. Είναι λύση για να μη στέλνουμε τα μεγάλα πλοία παντού.

Οι φίλοι, οι πελάτες και ο λογαριασμός

Οι Άγγλοι δεν έγιναν ξαφνικά φιλέλληνες. Ούτε χρειάζεται να γίνουν. Εμείς φαίνεται πως ξαναθυμηθήκαμε ότι η Βρετανία έχει πράγματα που χρειαζόμαστε και θέλει πελάτες που ξέρουν τι ζητούν. Αν ο Δένδιας ξανανοίγει αυτή την πόρτα, καλά κάνει. Αν από την πόρτα περάσουν τα ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ, τα ΧΑΝΤ, τα ΒΙΚΤΑ και ίσως τα ΡΙΒΕΡ, ακόμη καλύτερα. Και αν μαζί με τα συστήματα περάσει δουλειά στον Σκαραμαγκά και στις ελληνικές εταιρείες, τότε θα μιλάμε για σχέση και όχι για ψώνια.

Μόνο να μη βάλουμε πάλι τον καφέ, περιμένουμε δέκα χρόνια και στο τέλος ανακαλύψουμε ότι όλα τα πήραν οι Τούρκοι. Γιατί τότε ούτε αγγλικό τσάι δεν θα μας σώζει.