Καλημέρα σας και καλό καφέ. Τρίτη σήμερα. Η Δευτέρα πέρασε, τα μηχανήματα πήραν μπροστά και στο ΚαΨιΜί αρχίσαμε να ακούμε και κάτι ευχάριστα. Το σημειώνω, γιατί αν ακούσετε μόνο τη γκρίνια, θα νομίζετε ότι στη θέση του μύλου έχω βάλει σειρήνα συναγερμού.

Σήμερα έχουμε ΣΤΡΑΪΚΕΡ, Γάλλους, Τούρκους, ελικόπτερα και ραντάρ. Απ’ όλα έχει ο μπαξές. Αν προλάβω, θα σας σερβίρω και καφέ. Αν δεν προλάβω, φωνάξτε τον υποδιοικητή να σας βάλει. Προειδοποιώ μόνο ότι τελευταία τον πίνει λίγο ξινό.

Τα ΣΤΡΑΪΚΕΡ τρέχουν δυνατά

Μιλώντας για τα καλά νέα, τα ΣΤΡΑΪΚΕΡ πάνε καλά. Ο ΥΕΘΑ έχει δώσει εντολή να τρέξει γρήγορα το πρόγραμμα και, από όσα μαθαίνω, η υπόθεση των πρώτων οχημάτων προχωρά δυνατά. Το διαβάζετε πρώτα στον ΚαΨιΜιτζή. Προσέξτε, γιατί μετά θα το διαβάσετε αλλού και θα αναρωτιέστε σε ποιον καφέ το είχατε ακούσει.

Εδώ θα πω τον καλό λόγο. Όταν υπάρχει εντολή να προχωρήσει κάτι και οι άνθρωποι που το χειρίζονται τρέχουν, το αποτέλεσμα αρχίζει να φαίνεται. Στο ΓΕΣ υπάρχουν αξιωματικοί που έχουν δουλέψει για να έρθουν τα οχήματα. Χρειάζεται τώρα να προχωρήσουν γρήγορα τα επόμενα βήματα, για να τα δούμε στις μονάδες και όχι απλώς σε αμερικανικές φωτογραφίες.

Θυμίζω πως τα ΣΤΡΑΪΚΕΡ που είδαμε στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης ήταν αμερικανικά, με αμερικανικά πληρώματα. Καλά κάναμε και τα είδαμε, αλλά εγώ θέλω να δω τα δικά μας. Με ελληνική παραλλαγή, ελληνικά πληρώματα και υποστήριξη που θα τα κρατάει σε υπηρεσία.

Και με λίγα λόγια, αν συνεχιστεί αυτός ο ρυθμός, θα τα δούμε με ελληνική παραλλαγή στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου 2027. Αυτό που σας έλεγα από την πρώτη στιγμή. Και θα είναι πολύ ωραιότερο να τα καμαρώνουμε ξέροντας πως μετά την παρέλαση θα πάνε σε ελληνικές μονάδες. Να αρχίσουμε επιτέλους να αποχαιρετούμε μερικά από τα αρχαία Μ113, χωρίς να χρειάζεται πρώτα να τους κάνουμε μνημόσυνο.

Το καλώδιο και τα εγχώρια Φιντάν(ι)α

Μιλώντας για συμμαχίες, πάμε πάλι στη Γαλλία και στο ηλεκτρικό καλώδιο Κρήτης και Κύπρου, για το οποίο σας έγραψα χτες. Το ηλεκτρικό καλώδιο, επαναλαμβάνω, γιατί έχουμε και εκείνο των τηλεπικοινωνιών και στο τέλος θα μπερδέψουμε τα καλώδια και θα ανάβει η λάμπα κάθε φορά που σηκώνουμε το τηλέφωνο.

Οι Γάλλοι ζήτησαν τις άδειες για τις εργασίες από την Ελλάδα και την Κύπρο. Η ελληνική πλευρά ολοκλήρωσε τη δική της αδειοδοτική διαδικασία και εκδόθηκε η σχετική ελληνική ΝΑΒΤΕΞ από τον σταθμό Ηρακλείου. Η Τουρκία έβγαλε τη δική της αντίδραση, προβάλλοντας τους δικούς της ισχυρισμούς.

Όπως δήλωσε ο υφυπουργός Εξωτερικών, η Γαλλία γνωστοποίησε τις εργασίες στην Τουρκία με ρηματική διακοίνωση, αφού είχε δοθεί η ελληνική άδεια. Αν ενημέρωσαν και την Αίγυπτο, δική τους υπόθεση. Η ενημέρωση και η άδεια είναι διαφορετικά πράγματα. Για τις συγκεκριμένες εργασίες η εταιρεία απευθύνθηκε στις ελληνικές αρχές. Αυτό δεν μετατρέπει τη γαλλική γνωστοποίηση σε τουρκική αδειοδότηση.

Κι όμως, διάβασα ελληνικά δημοσιεύματα που παρουσίαζαν την υπόθεση περίπου σαν τεράστια ήττα της Ελλάδας και θρίαμβο της Τουρκίας. Και πού στηρίχθηκαν; Στο ότι ο Φιντάν είπε πάνω κάτω πως όλα είναι καλά. Μάλιστα. Πέταξε μια σπόντα το Φιντάν(ι) κι εμείς τσιμπήσαμε, τραβήξαμε τα μαλλιά μας και αρχίσαμε να μοιράζουμε τα διπλώματα της ήττας.

Ο Τούρκος υπουργός είπε αυτό που τον βόλευε. Δουλειά του είναι να υπηρετεί τη διπλωματία της χώρας του. Εμείς γιατί πρέπει να παίρνουμε μια δήλωσή του και να σβήνουμε όσα ξέρουμε για τις άδειες και την ελληνική ΝΑΒΤΕΞ; Αν ο Φιντάν αύριο πει ότι πίνει τον καλύτερο καφέ του κόσμου, θα κλείσω κι εγώ το μαγαζί;

Οι Γάλλοι είναι σύμμαχοι, έχουν όμως και συμφέροντα

Μιλώντας για καφέδες που μας πικραίνουν, είδα και βρισίδι προς τους Γάλλους, επειδή τάχα μας πρόδωσαν. Παιδιά, ξεκολλήστε. Οι Γάλλοι ήταν, είναι και θα είναι σύμμαχοι. Έχουν τη δική τους διπλωματία, τα δικά τους συμφέροντα και φυσικά τους ενδιαφέρει και η αγορά της Τουρκίας. Ταυτόχρονα, εδώ και χρόνια στέκονται δίπλα μας.

Δεν ξέρω αν οι Τούρκοι θα θελήσουν να κάνουν κάτι στο πεδίο. Ούτε γνωρίζω αν οι Γάλλοι τούς είπαν κάτι περισσότερο από όσα ξέρουμε. Όποιος έχει διαβάσει τα πρακτικά των ιδιωτικών συζητήσεων, να μας τα φέρει κι εμάς μαζί με τον λογαριασμό του καφέ.

Για τους ΜΕΤΕΟΡ η Τουρκία, από όσα γνωρίζω, έχει πάρει το πράσινο φως. Για τους ΑΣΤΕΡ δεν γνωρίζω να έχει δοθεί αντίστοιχη άδεια. Οι Γάλλοι έχουν τα συμφέροντά τους και εμείς οφείλουμε να έχουμε τα δικά μας. Η συμμαχία θέλει δουλειά, όπως θέλει και η δική μας άμυνα πλοία, όπλα και ανθρώπους. Κανένας σύμμαχος δεν θα μας στηρίζει αιωνίως ανεξάρτητα από τις δικές του προτεραιότητες.

Μια συμβουλή από τον καφετζή σας. Μην τσιμπάτε στην τουρκική προπαγάνδα. Αν θέλετε να κάνετε αντιπολίτευση, υπάρχουν δεκάδες θέματα. Πρώτο και καλύτερο η τιμή του καφέ. Έχετε δει πόσο πάει το κιλό; Αφήστε την εξωτερική πολιτική και τις Ένοπλες Δυνάμεις έξω από το πρωτάθλημα της καταστροφολογίας.

Μια νέα είσοδος στη συντήρηση εναερίων μέσων

Μιλώντας για πράγματα που αποκτούν ενδιαφέρον, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αγόρασε πλειοψηφικό ποσοστό στην ΓΚΡΗΚ ΑΙΡ, εταιρεία με δραστηριότητα στις αεροπορικές υπηρεσίες και την τεχνική υποστήριξη αεροσκαφών και ελικοπτέρων. Όλα δείχνουν πως ο όμιλος θέλει ένα κομμάτι από την πίτα της συντήρησης των ιπτάμενων μέσων. Και ειδικά των ελικοπτέρων.

Καλώς να ορίσει. Κάθε σοβαρή επένδυση που φέρνει δουλειά, τεχνικούς και δυνατότητες στην Ελλάδα είναι καλοδεχούμενη. Μακάρι να βλέπαμε πολύ περισσότερες δουλειές να μένουν εδώ.

Μόνο που έχω μια απορία. Η πίτα της συντήρησης μεγαλώνει τόσο πολύ όσο μεγαλώνει το ενδιαφέρον για μια θέση στο τραπέζι; Και ποιος, ακριβώς, θα δίνει στους Έλληνες τεχνικούς τη δουλειά που σήμερα φεύγει έξω;

Γιατί το ΠΝ, που έδειξε και εδώ τον δρόμο, βρήκε λύση με την κατασκευάστρια ΣΙΚΟΡΣΚΙ. Μέσω της διακρατικής συμφωνίας, η εταιρεία επέλεξε την ελληνική ΑΕΡΟΣΕΡΒΙΣΙΣ για την υποστήριξη των ναυτικών ελικοπτέρων. Έτσι δουλειά, τεχνογνωσία και άνθρωποι μένουν στη χώρα. Πάντα μπροστά αυτοί οι ναυταίοι, θα μου πείτε. Ε, όταν κάνουν κάτι σωστό, θα τους το πούμε.

Τα ΣΙΝΟΥΚ και η ΜΠΟΪΝΓΚ που δεν βάζει βίδα

Μιλώντας για συντήρηση στην Ελλάδα, ο ΕΣ πήγε να κάνει κάτι αντίστοιχο με τα ΣΙΝΟΥΚ. Η ιδέα ήταν να υπάρξει, μέσω της αμερικανικής διακρατικής συμφωνίας και της κατασκευάστριας ΜΠΟΪΝΓΚ, στήριξη για τις μεγάλες εργασίες στην Ελλάδα, με συμμετοχή ελληνικής εταιρείας. Η ΠΤΗΣΗ είχε γράψει αναλυτικά για τη σύμβαση του 2023 και τα προβλήματα που ακολούθησαν.

Και κάπου εδώ, ένα μεγάλο μπράβο στην ανίκανη ΜΠΟΪΝΓΚ. Η εταιρεία έχει πιάσει το πρόγραμμα εδώ και χρόνια και, από όσα μαθαίνω, ακόμη δεν έχει βάλει βίδα στα ελικόπτερα. Κοιτάει να μας πουλήσει τα καινούργια ΦΟΞΤΡΟΤ, ενώ τα ελληνικά ΔΕΛΤΑ περιμένουν και σαπίζουν. Ωραία η καινούργια έκδοση, δεν λέω. Μέχρι να την αγοράσουμε όμως, με τι θα σηκώσουμε τους ανθρώπους και τα φορτία μας;

Ευθύνες έχει και η Αεροπορία Στρατού, δεν την αφήνω απ’ έξω. Αλλά αν υπάρχουν λεφτά για τη δουλειά, πρώτη φορά βλέπω εταιρεία να μη νοιάζεται να τα πάρει. Εκτός αν τα θέλει μόνο για καινούργια ελικόπτερα και όχι για να πετάξουν αυτά που ήδη έχουμε. Τα ΣΙΝΟΥΚ είναι πολύτιμα για τον Στρατό, χρησιμοποιούνται όμως και όταν η Πολιτική Προστασία χρειάζεται βαριά ελικόπτερα. Όσο περιμένουμε τη συντήρηση, χάνουμε και διαθεσιμότητες.

Η ΠΑ, από την άλλη, έπειτα από διαγωνισμό και χρόνια καθυστέρησης, έδωσε δουλειά σε ιδιώτη για τα ΣΟΥΠΕΡ ΠΟΥΜΑ. Τώρα όμως, από όσα μαθαίνω, υπάρχει ξανά θέμα με τα χρήματα. Και φοβάμαι μην ξαναδούμε ελικόπτερα να περιμένουν για συντήρηση, ενώ θα μπορούσαν να πετούν. Αν δεν πληρώνεις τη δουλειά, ο τεχνικός δεν θα εμφανιστεί με ένα κλειδί στο χέρι επειδή συγκινήθηκε από την ελληνική σημαία στο ελικόπτερο.

Η Πυροσβεστική και το γαλλικό πακέτο

Μιλώντας για ελληνικές δουλειές που θα μπορούσαν να μείνουν στην Ελλάδα, ας πάμε στην Πυροσβεστική. Για τα οκτώ καινούργια Η215, η ΑΙΡΜΠΑΣ έφερε μαζί της δύο γαλλικές εταιρείες, τη ΣΑΦ και την ΑΙΡΤΕΛΙΣ, για να καλύψουν το πακέτο επιχειρήσεων και υποστήριξης. Δηλαδή δεν πήραμε απλώς τα ελικόπτερα. Ζητήσαμε μαζί και το σχήμα που θα τα πετάει και θα τα υποστηρίζει.

Τα έχουμε ξαναπεί στον ΚαΨιΜιτζή 177, αλλά ας τα θυμηθούμε γιατί εδώ ακριβώς αρχίζει η απορία μου. Η σύμβαση για τα οκτώ Η215 είναι 311,2 εκατομμύρια ευρώ συνολικά. Από την πληροφόρηση που έχω, περίπου 190 εκατομμύρια αφορούν τα ελικόπτερα και περίπου 120 εκατομμύρια τις επιχειρήσεις και τις συναφείς υπηρεσίες σε βάθος πενταετίας. Τα 120 εκατομμύρια είναι μέσα στα 311, όχι επιπλέον.

Και τι με απασχολεί; Πως την ώρα που μιλάμε για ελληνική συντήρηση και ελληνική βιομηχανία, ένα τόσο μεγάλο πακέτο επιχειρησιακής λειτουργίας το αναλαμβάνουν εταιρείες από το εξωτερικό. Μια σπάνια εκδήλωση γνήσιου πατριωτισμού. Αν είσαι Γάλλος, βέβαια. Και η Πυροσβεστίκ ε τρε φανταστίκ.

Πόσοι χωράνε γύρω από την πίτα της συντήρησης ελικοπτέρων και αεροσκαφών;

Μιλώντας για την ελληνική αγορά, πριν από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ είχαμε και την εξαγορά της ΣΟΥΠΙΡΙΟΡ ΑΙΡ από το ΕΦΑ ΓΚΡΟΥΠ. Αν σε αυτές τις κινήσεις προσθέσουμε την ΕΑΒ, που κάνει πλέον και κάποια δουλειά στα ΣΙ-130, την ΑΠΕΛΛΑ και την ΑΕΡΟΣΕΡΒΙΣΙΣ, αρχίζουμε να έχουμε αρκετούς παίκτες γύρω από την ίδια πίτα.

Η ΑΕΡΟΣΕΡΒΙΣΙΣ, εκτός από τα ελικόπτερα του ΠΝ μέσω της ΣΙΚΟΡΣΚΙ, έχει δουλειά και με τα -παλιά- ΣΟΥΠΕΡ ΠΟΥΜΑ της ΠΑ και της Πυροσβεστικής, καθώς και με τα ΝΗ-90. Υπάρχουν λοιπόν εταιρείες και άνθρωποι στην Ελλάδα που ξέρουν να κάνουν αυτή τη δουλειά. Το πρόβλημα είναι αν θα τους δώσουμε το έργο και τη συνέχεια που χρειάζονται.

Μια εταιρεία δεν ζει μόνο με εγκαίνια, μνημόνια συνεργασίας και φωτογραφίες μπροστά από ένα υπόστεγο. Θέλει συμβάσεις, ανταλλακτικά, πιστοποιήσεις και ανθρώπους που θα ξέρουν πως υπάρχει αντικείμενο και τον επόμενο χρόνο. Αλλιώς ανοίγεις υποδομή για να συντηρήσεις ελικόπτερα και στο τέλος συντηρείς τη μηχανή του καφέ για να απασχολείται το προσωπικό.

Θα χαρώ να δω επενδύσεις, τεχνικούς και υποστήριξη στην Ελλάδα. Όμως η εγχώρια αγορά μου φαίνεται μικρή για τόσους παίκτες, τουλάχιστον με τον τρόπο που δουλεύουμε σήμερα. Ποια δουλειά βλέπουν μπροστά τους; Θα μεγαλώσει η πίτα ή μήπως ξέρουν κάτι που δεν ξέρουμε εμείς; Κάτι περίεργο μου φαίνεται. Θα το ψάξω περισσότερο και θα σας πω.

Την Τετάρτη στη Βουλή τα αγγλικά ραντάρ 3 διαστάσεων ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ

Μιλώντας για προγράμματα που περιμένουν, την Τετάρτη θα έχουμε Βουλή. Μην ελπίζετε σε τίποτα τεράστιο, ούτε σε αγορά αεροπλανοφόρου, ούτε σε πέμπτη και έκτη ΦΔΙ. Αφήστε το πορτογαλικό ελικοπτεροφόρο να ταξιδεύει πρώτα στα όνειρα του ΥΕΘΑ και μετά βλέπουμε.

Το πιο ενδιαφέρον που μαθαίνω πως θα πάει στη Βουλή είναι το πρόγραμμα για τα αγγλικά ραντάρ ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ της ΠΑ. Ένα ραντάρ τριών διαστάσεων δεν λέει απλώς ότι κάπου υπάρχει ένα αεροσκάφος. Δίνει στοιχεία για την κατεύθυνση, την απόσταση και το ύψος του στόχου, ώστε οι άνθρωποι της αεράμυνας να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει στον αέρα.

Τα ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ έχουν λιώσει στην υπηρεσία και χρειάζονται αναβάθμιση και υποστήριξη. Είναι από τα συστήματα που δουλεύουν μακριά από τις κάμερες, για να ξέρει η Αεροπορία τι κινείται στον αέρα και να μπορούν οι υπόλοιποι να κάνουν τη δουλειά τους. Σας είχα ξαναμιλήσει για το πρόγραμμα και για τη βρετανική πλευρά της υπόθεσης.

Το πρόγραμμα ήταν έτοιμο από το 2023, όμως χρειάστηκαν τρία ολόκληρα χρόνια για να φτάσει στη Βουλή. Τρία χρόνια. Σε λίγο θα χρειαζόταν να εκσυγχρονίσουμε και τον φάκελο, γιατί θα είχαν κιτρινίσει τα χαρτιά. Με περίπου 75 εκ ευρώ, ουσιαστικά παίρνουμε 3 υπερσύγχρονα ΚΟΜΜΑΝΤΕΡ ΕΣ-ΕΛ, και βελτιώνουμε δύο υπάρχοντα με πλήρη ανακατασκευή σε μηδενικές ώρες χρήσης. Νοτ μπαντ που λένε και στην Κάλυμνο.

Και βέβαια η Βουλή δεν είναι το τελευταίο βήμα. Ακολουθεί η υπόλοιπη διαδικασία για να φτάσουμε σε σύμβαση και εργασίες. Τουλάχιστον, όμως, κάτι προχωρά. Κι αυτό πρέπει να το πούμε, ακόμη κι αν χρειάστηκε να περάσουν τρία χρόνια για να ξεσκονιστεί ο φάκελος.

Τα ΕΛ-ΕΜ 2084 και οι θόλοι

Μιλώντας για ραντάρ, μαθαίνω και κάτι άλλο, αρκετά κουλό, για τα ισραηλινά ΕΛ-ΕΜ 2084 που προβλέπεται να αποκτήσουμε στο πλαίσιο της Ασπίδας του Αχιλλέα. Τα συγκεκριμένα ραντάρ προορίζονται να συμβάλουν στον εντοπισμό απειλών και στην παροχή στοιχείων στο δίκτυο της αεράμυνας, όπου θα επιχειρούν και συστήματα όπως το ΜΠΑΡΑΚ ΜΧ και το ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΣΛΙΝΓΚ.

Με απλά λόγια, το ραντάρ βοηθά να δεις την απειλή και να δώσεις στο δίκτυο τα στοιχεία που χρειάζεται για να την αντιμετωπίσει. Μπορείς να έχεις τον ωραιότερο εκτοξευτή στον κόσμο, αλλά πρέπει πρώτα να ξέρεις τι έρχεται και από πού. Γι’ αυτό έχουν σημασία και οι αισθητήρες, πέρα από τα βλήματα που βγάζουμε φωτογραφία.

Η πληροφορία που μου έφτασε λέει πως ο σχεδιασμός προβλέπει να τοποθετηθούν τα περισσότερα σε σταθερές θέσεις, μέσα σε θόλους, και να παραμείνουν μόνο ένα ή δύο κινητά. Ειλικρινά ελπίζω να μην ισχύει. Γιατί αν τα πράγματα είναι έτσι, έχω μερικές απορίες για το πώς θα επιβιώσουν οι αισθητήρες από τους οποίους περιμένουμε να βλέπει η αεράμυνά μας.

Ένα σταθερό ραντάρ έχει τη δική του χρησιμότητα. Έχει όμως και μια σταθερή διεύθυνση, την οποία θα γνωρίζει και ο απέναντι. Αν βασιστείς σε λίγους αισθητήρες και ο αντίπαλος τους πλήξει από την αρχή, οι πανάκριβοι εκτοξευτές δεν θα χαρούν καθόλου που θα μείνουν χωρίς τα μάτια τους.

Και μεταξύ μας, με όσα καλούνται να καλύψουν τα ραντάρ αυτά, τα νούμερα που ακούγονται δεν μοιάζουν καθόλου άνετα. Θέλουμε επαρκείς αισθητήρες, διασπορά και κινητικότητα, για να συνεχίζει το δίκτυο να δουλεύει όταν αρχίσουν τα δύσκολα. Γι’ αυτό ελπίζω η πληροφορία για τους θόλους να μην επιβεβαιωθεί. Αλλιώς, θα έχουμε βάλει μια πολύ ωραία ασπίδα σε βιτρίνα, με τα μάτια της καρφωμένα στην ίδια θέση.

Το «αεροπλανοφόρο» και οι λύσεις του ΠΝ

Μιλώντας για όσα σας έγραφα χτες, θυμάστε το «αεροπλανοφόρο» που οραματίστηκε ο ΥΕΘΑ όταν είδε το πορτογαλικό πλοίο για μη επανδρωμένα; Ωραία η ιδέα, ενδιαφέρον και το πλοίο. Όπως όμως σας είπα, μιλάμε για ενδιαφέρον του ΥΕΘΑ και για διερεύνηση, όχι για απόφαση αγοράς ή ολοκληρωμένη μελέτη του ΠΝ.

Το πορτογαλικό σκάφος σχεδιάστηκε για πολλές αποστολές και μπορεί να υποστηρίζει μη επανδρωμένα στον αέρα και στη θάλασσα. Μια τέτοια δυνατότητα έχει ενδιαφέρον. Οι ναυταίοι όμως βλέπουν πως ο Στόλος μένει χωρίς αρκετά πλοία και πως χρειάζονται λύσεις και με τα μέσα που έχουν ήδη στη διάθεσή τους.

Δεν μπορούν να περιμένουν πότε θα προσγειωθεί στο Ναύσταθμο ένα ολοκαίνουργιο μητρικό μη επανδρωμένων, με αεροδρόμιο, υπόστεγα και διάδρομο για να παρκάρει ο καφές του ΚαΨιΜιτζή. Γι’ αυτό κοιτάζουν πώς θα αξιοποιήσουν μέσα που υπάρχουν ή μπορούν να ενταχθούν στη δύναμη του ΠΝ.

Η ΦΔΙ και τα μη επανδρωμένα του Στόλου

Μιλώντας για αυτές τις λύσεις, κρατήστε και μια πρακτική πλευρά της υπόθεσης των μη επανδρωμένων του ΠΝ. Όπως σας έχω γράψει, εξετάζεται η μεταφορά τους και από τα πλοία γενικής υποστήριξης της Μοίρας Λασκαρίδη. Χώρο έχουν, δουλειά κάνουν και μπορούν να δώσουν δυνατότητες που θα ήταν δύσκολο να στριμώξεις σε μια φρεγάτα.

Ένα μη επανδρωμένο χρειάζεται χώρο για να μεταφερθεί, να κατέβει στη θάλασσα, να ανακτηθεί και να το φροντίσουν οι άνθρωποι που το υποστηρίζουν. Το μεγαλύτερο πλοίο μπορεί να βοηθήσει σε αυτή τη δουλειά. Και η φρεγάτα να αξιοποιήσει την εικόνα ή τη δυνατότητα που θα προσφέρει το μη επανδρωμένο, εφόσον βρεθεί ο κατάλληλος τρόπος να συνεργάζονται.

Το θέμα είναι τι γίνεται όταν η ΦΔΙ χρειαστεί να τρέξει. Τα πλοία γενικής υποστήριξης έχουν μικρότερη μέγιστη ταχύτητα. Ο σχεδιασμός πρέπει να προβλέπει πού θα αφήνονται τα μη επανδρωμένα, από ποιο πλοίο θα ελέγχονται και πώς θα επιστρέφουν για υποστήριξη. Η φρεγάτα δεν θα κόψει ταχύτητα επειδή το μητρικό έχει μείνει πίσω.

Εκεί έχει ενδιαφέρον η δυνατότητα να μεταφέρει και να υποστηρίζει ένα πλοίο το μικρό σκάφος, ενώ ένα άλλο να αναλαμβάνει τον έλεγχο της αποστολής του. Οι ζεύξεις, η συνεργασία με το σύστημα μάχης και η εκπαίδευση θα δείξουν τι μπορεί πράγματι να γίνει. Ο λοστρόμος θα βρει τρόπο να το δέσει. Για να το δέσεις επιχειρησιακά με τον υπόλοιπο Στόλο, χρειάζεσαι και άλλους ανθρώπους.