Σήμερα η στήλη θα είναι λίγο περισσότερο μονοθεματική, από ότι συνήθως. Κανονικά, κάποιες πληροφορίες που μου έρχονται, θα πρέπει να τις “περνάω” στους Πτησαίους, να τις κάνουν άρθρο. Αυτή τη φορά όμως, αποφάσισα να σας γράψω εγώ, το τι πιστεύω. Και αφορά ένα θέμα που έθιξα κι εχτές, τα υβριδικά υποβρύχια ΒΙΚΤΑ.
Ενοχλήθηκε αρκετός κόσμος από τα ΒΙΚΤΑ
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου ένα εξοπλιστικό πρόγραμμα μπορεί να δώσει ταυτόχρονα άμεσο επιχειρησιακό πλεονέκτημα, βιομηχανικό έργο, πρόσβαση σε νέα τεχνολογία και πολιτική επιρροή για πολλά χρόνια. Η απόφαση για την απόκτηση δέκα υβριδικών υποβρύχιων οχημάτων ΒΙΚΤΑ, έξι για τη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου και τεσσάρων για το Πολεμικό Ναυτικό, δεν είναι μια ακόμη προμήθεια ειδικού υλικού. Είναι η δημιουργία ενός μικρού στόλου που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα επιχειρεί κάτω από την επιφάνεια του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Με περίπου 145 εκατομμύρια ευρώ, η χώρα αποκτά δέκα μέσα και όχι ένα μοναχικό πρωτότυπο. Τα δέκα ΒΙΚΤΑ δημιουργούν επιχειρησιακή μάζα. Επιτρέπουν εκπαίδευση, συντήρηση, εφεδρεία και παράλληλες αποστολές σε διαφορετικές περιοχές. Ο αντίπαλος θα θεωρεί ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να υπάρχουν ελληνικά ΒΙΚΤΑ σε περισσότερα από ένα σημεία, με διαφορετικές αποστολές και διαφορετικό φορτίο.
Το ΒΙΚΤΑ δεν είναι συμβατικό υποβρύχιο και δεν πρέπει να το δούμε σαν μικρό Παπανικολής. Είναι υβριδική πλατφόρμα ταχείας επιφανειακής και συγκαλυμμένης υποβρύχιας κίνησης. Μπορεί να φτάσει γρήγορα στην ευρύτερη περιοχή μιας αποστολής, να καταδυθεί, να συνεχίσει αθόρυβα, να αποβιβάσει ανθρώπους ή φορτία και να αποχωρήσει. Γι’ αυτό το αποκαλώ Φ-35 κάτω από το νερό.
Η αγορά ενός ικανού αριθμού μέσων, είναι λοιπόν το στοιχείο που κάνει το ΒΙΚΤΑ ΓΚΕΪΜ ΤΖΕΪΝΤΖΕΡ. Δέκα οχήματα δημιουργούν μόνιμο πρόβλημα σχεδιασμού στην άλλη πλευρά. Η Ελλάδα δαπανά 145 εκατομμύρια και ο αντίπαλος καλείται να δαπανήσει πολλαπλάσια για να αποκτήσει μια αβέβαιη πιθανότητα εντοπισμού τους. Αυτή είναι η καθαρότερη μορφή ασύμμετρου πλεονεκτήματος.
Ένα πρόγραμμα που τελικά προχώρησε
Το ΒΙΚΤΑ δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στο γραφείο του ΥΕΘΑ. Το πρόγραμμα είχε παρουσιαστεί και αξιολογηθεί και στην προηγούμενη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Πέρασε από δύο υπουργούς Εθνικής Άμυνας, δύο Αρχηγούς ΓΕΕΘΑ και δύο Αρχηγούς ΓΕΝ και συνέχισε με αποτέλεσμα να ωριμάσει.
Ο Δένδιας, που ελάχιστες φορές λέω καλό λόγο, δικαιούται τα εύσημα επειδή πήρε μια ώριμη και ενδιαφέρουσα υπόθεση και την έφερε στο σημείο της πολιτικής απόφασης. Δεν άφησε το πρόγραμμα να χαθεί μέσα σε φακέλους, και ατέρμονες επιτροπές. Παράλληλα συνέδεσε την ελληνική προμήθεια με τον Σκαραμαγκά και με μια ευρύτερη προσπάθεια ανάπτυξης προηγμένης ναυτικής τεχνολογίας στην Ελλάδα.
Το ΒΙΚΤΑ κινείται στην επιφάνεια με ταχύτητα μεγαλύτερη από 74 χιλιόμετρα την ώρα και έχει επιφανειακή αυτονομία περίπου 460 χιλιομέτρων. Μπορεί να μεταπέσει από την επιφανειακή στην υποβρύχια διαμόρφωση σε λιγότερο από δύο λεπτά. Κάτω από το νερό μεταφέρει δύο χειριστές και έξι καταδρομείς, αναπτύσσει ταχύτητα περίπου 15 χιλιόμετρα την ώρα και καλύπτει απόσταση έως 46 χιλιομέτρων. Μπορεί να επιχειρεί επανδρωμένο, τηλεχειριζόμενο ή σε αυτόνομη διαμόρφωση, ενώ το μικρό του μέγεθος επιτρέπει τη μεταφορά του μέσα σε τυποποιημένο κοντέινερ μήκους περίπου 12 μέτρων.
Δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε εδώ ολόκληρο τον κατάλογο των τεχνικών χαρακτηριστικών. Η ουσία είναι απλή. Το ΒΙΚΤΑ συνδυάζει γρήγορη προσέγγιση στην επιφάνεια με συγκαλυμμένη κίνηση κάτω από το νερό και μεταφέρει ανθρώπους ή εξοπλισμό εκεί όπου ο αντίπαλος δυσκολεύεται να τους εντοπίσει εγκαίρως. Είναι μια πλατφόρμα που ενώνει μετακίνηση, διείσδυση, επιτήρηση και υποστήριξη αποστολής.
Ο Σκαραμαγκάς θα έχει κομβικό ρόλο
Η συμμετοχή των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά είναι μεγάλη ευκαιρία. Η τοπική παραγωγή, η συντήρηση, οι επισκευές, οι αναβαθμίσεις και η δυνατότητα κλιμάκωσης δημιουργούν πραγματικό ελληνικό έργο. Οι μηχανικοί και οι τεχνίτες αποκτούν εμπειρία μέσα από επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα. Οι ελληνικές εταιρείες μπορούν να μπουν στην αλυσίδα υποκατασκευών και κάθε μελλοντική πώληση μπορεί να δημιουργεί πρόσθετο έργο στον Σκαραμαγκά.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι το Κέντρο Ναυτικής Καινοτομίας. Η επίσημη συνεργασία προβλέπει ανάπτυξη και δοκιμή επανδρωμένων και μη επανδρωμένων ναυτικών δυνατοτήτων και δημιουργεί χώρο συνεργασίας με ελληνικές εταιρείες, ερευνητές και μηχανικούς.
Υπάρχει επίσης η προοπτική άλλων ευρωπαϊκών κρατών μέσω ΣΕΙΦ, αλλά και των αραβικών χωρών. Κράτη με μεγάλες ακτογραμμές, κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις και ανάγκη προστασίας λιμένων και υποθαλάσσιων υποδομών αποτελούν φυσική αγορά. Αν αγοράσουν ΒΙΚΤΑ, η Ελλάδα μπορεί να αναλάβει παραγωγή, εκπαίδευση και βαριά συντήρηση. Τα ξένα οχήματα θα επιστρέφουν στον Σκαραμαγκά και οι ξένες μονάδες θα εξαρτώνται από ελληνική τεχνική υποστήριξη. Αυτό είναι οικονομικό όφελος και πραγματικό ΣΟΦΤ ΠΑΟΥΕΡ.
Εμφανίστηκε ανταγωνιστής της ΣΑΜΠ-ΣΗ να χαλάσει το πρόγραμμα
Μιλώντας για τα ΒΙΚΤΑ, θα σας πω κάτι αποκλειστικό. Έμαθα πως εμφανίστηκε μια ανταγωνιστική εταιρεία της ΣΑΜΠ-ΣΗ, η ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ. Ο ανταγωνιστής που η έτερη εταιρεία θα μπορούσε να δείξει απέναντι στο ΒΙΚΤΑ είναι το ΚΑΡΙΕΡ ΣΗΛ. Πρόκειται όμως για διαφορετικό προϊόν, σχεδιασμένο απλά για τον ίδιο ευρύτερο χώρο αποστολών. Είναι σοβαρό σύστημα και δεν χρειάζεται να το μειώσουμε για να εξηγήσουμε την αξία του ΒΙΚΤΑ. Ακριβώς επειδή είναι σοβαρός ανταγωνιστής, έχει κάθε λόγο να μη θέλει να εμφανιστεί στην ευρωπαϊκή αγορά μια ισχυρή ελληνική εναλλακτική.
Η ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ έχει βρετανική εταιρική παρουσία και βρετανική ιδιοκτησιακή σύνδεση, όμως το ΚΑΡΙΕΡ ΣΗΛ ανήκει στη σουηδική δραστηριότητα, κατασκευάζεται στη Σουηδία και το κύριο βιομηχανικό και οικονομικό αποτύπωμα της πώλησής του μένει εκεί. Ο ανταγωνισμός επομένως δεν είναι βρετανικός εμφύλιος αλλά ευρωπαϊκός βιομηχανικός ανταγωνισμός, με σουηδικό προϊόν απέναντι σε ένα βρετανικό σχέδιο που αποκτά παραγωγική βάση στην Ελλάδα. Τι σας λέω τώρα, σωστά; Θα δείτε που θέλω να καταλήξω.
Το ΒΙΚΤΑ μεταφέρει οκτώ ανθρώπους, αναπτύσσει στην επιφάνεια ταχύτητα μεγαλύτερη από 74 χιλιόμετρα την ώρα και καλύπτει περίπου 460 χιλιόμετρα πριν χρειαστεί υποστήριξη. Κάτω από το νερό κινείται με υπερδιπλάσια ταχύτητα από το ΣΗΛ. Διαθέτει επίσης εξαρχής σχεδιαστική πρόβλεψη για επανδρωμένες, τηλεχειριζόμενες και αυτόνομες αποστολές.
Με απλά ελληνικά, το όχημα της ΤΖΕΪ-ΕΦ-ΝΤΙ χρειάζεται πλοίο ή άλλη πλατφόρμα για να πλησιάσει στην περιοχή επιχειρήσεων. Το ΒΙΚΤΑ μπορεί να φύγει με μεγάλη ταχύτητα από μια ελληνική ακτή, να καλύψει σημαντική απόσταση στην επιφάνεια, να καταδυθεί κοντά στην περιοχή ενδιαφέροντος και να ολοκληρώσει την αποστολή του.
Το ένα είναι όχημα μεταφοράς δυτών. Το άλλο είναι ένα ολοκληρωμένο υβριδικό σύστημα διείσδυσης και αποχώρησης ειδικών δυνάμεων, αλλά και μεταφοράς όπλων σε συγκεκριμένα σημεία. Η διαφορά είναι αντίστοιχη με τη διαφορά ανάμεσα σε ένα ταχύπλοο μεταφοράς ομάδας και σε μια μικρή πολλαπλών ρόλων υποβρύχια πλατφόρμα.
Οι σχέσεις της σουηδικής εταιρείας με την Τουρκία και την Ισπανία
Από το 2019 η ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ έχει επίσημη συνεργασία με την τουρκική ΑΡΜΕΛΣΑΝ, εταιρεία που αναπτύσσει σόναρ και υποβρύχια συστήματα για το Τουρκικό Ναυτικό. Η συμφωνία άνοιξε την τουρκική αγορά στα προϊόντα, στην εκπαίδευση και στην τεχνογνωσία της ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ, ενώ έδωσε στην ΑΡΜΕΛΣΑΝ ρόλο υποστήριξης της εταιρείας στην Τουρκία και σε ευρύτερα προγράμματα.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με -επίσης αποκλειστικές- πληροφορίες που έχουν φτάσει ανεπίσημα στο ΚαΨιΜί, η Ισπανία έχει συμφωνήσει την αγορά δύο ΚΑΡΙΕΡ ΣΗΛ. Η συγκεκριμένη συμφωνία δεν έχει παρουσιαστεί ακόμη δημόσια , γι’ αυτό και την καταγράφω ως πληροφορία και όχι ως επίσημη ανακοίνωση. Η ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ έχει πάντως ήδη καταγεγραμμένη συνεργασία με την ισπανική ΝΑΒΑΝΤΙΑ, άρα η παρουσία της στην ισπανική ναυτική αγορά είναι υπαρκτή και διαρκής.
Εδώ σχηματίζεται η αλυσίδα που πρέπει να εξετάσουμε χωρίς αφέλεια. Η σουηδική μονάδα της ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ πουλά δύο ΚΑΡΙΕΡ ΣΗΛ στην Ισπανία. Ο ίδιος όμιλος έχει ανοίξει επίσημη επιχειρηματική δίοδο στην Τουρκία. Απέναντί του αναπτύσσεται στην Ελλάδα η γραμμή παραγωγής ενός άμεσου ανταγωνιστή. Και σας λέει παράλληλα ο ΚαΨιΜιτζής σας, πως η ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ κάνει ότι μπορεί να “χαλάσει” η συνεργασία ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑ με ΣΑΜΠ-ΣΗ.
Γιατί ενοχλεί την Τουρκία
Μιλώντας για τα ελληνικά ΒΙΚΤΑ, η Τουρκία έχει κάθε λόγο να βλέπει το πρόγραμμα ως σοβαρό πρόβλημα άμυνας. Ένας ελληνικός στόλος ΒΙΚΤΑ δημιουργεί αβεβαιότητα γύρω από ναυστάθμους, λιμάνια, αγκυροβόλια, αποβατικές δυνάμεις, παράκτιες εγκαταστάσεις και θαλάσσιες οδούς. Η Άγκυρα θα πρέπει να θεωρεί ότι ένα ελληνικό μέσο μπορεί να βρίσκεται κοντά σε οποιοδήποτε από αυτά τα σημεία, χωρίς να υπάρχει ελληνικό πλοίο στην περιοχή που να προδίδει την αποστολή.
Το ίδιο ισχύει για τις υποθαλάσσιες έρευνες που κατά καιρούς εκτελεί η Τουρκία. Τα ερευνητικά πλοία κινούνται με διατάξεις αισθητήρων και καλωδίων, αλλά στην επιφάνεια προστατεύονται από πλοία επιφανείας. Κάτω από το νερό, δεν μπορεί να υπάρξει προστασία από ένα ΒΙΚΤΑ. Το ΒΙΚΤΑ μπορεί να δώσει λύσεις που δεν μπορούν να δώσουν πολεμικά επιπέδου φρεγάτας (αφήνω ελεύθερη τη φαντασία σας).
Τι μπορεί να κάνει η Τουρκία, για να λύσει το πρόβλημα των ελληνικών ΒΙΚΤΑ; Η φθηνότερη για την Τπουρκία απάντηση είναι να καθυστερήσει το πρόγραμμα, να τραυματιστεί πολιτικά, να δημιουργηθούν αμφιβολίες και τελικά να ακυρωθεί. Το καλύτερο αντίμετρο απέναντι στο ΒΙΚΤΑ είναι να μη φτάσει ποτέ σε ελληνική υπηρεσία.
Η Ρωσία δεν θα χαρεί επίσης
Μιλώντας για την Τουρκία, θα πω πως υπάρχει και η ρωσική διάσταση, η οποία είναι ευρύτερη. Οι Ρώσοι έχουν επικεντρωθεί σε υποδομές, όπως τα υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι αγωγοί και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν μετατραπεί σε βασικό πεδίο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι επιχειρήσεις εναντίον τους βασίζονται στη δυσκολία επιτήρησης του βυθού και στην αδυναμία άμεσης απόδοσης ευθύνης. Μέχρι που εμφανίστηκε η λύση των ΒΙΚΤΑ.
Ένα μέσο σαν το ΒΙΚΤΑ, που μπορεί να μεταφέρει αισθητήρες, να εξετάζει ύποπτα αντικείμενα, να επιτηρεί κρίσιμες περιοχές και να δημιουργεί ένα επίπεδο παρουσίας που σήμερα λείπει. Δεν προστατεύει μόνο του ολόκληρο το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Δυσκολεύει όμως σημαντικά τις ασύμμετρες επιχειρήσεις που χρειάζονται έναν αφύλακτο βυθό.
Η Ρωσία μην περιμένει κανείς να εμφανιστεί επίσημα και να δηλώσει ότι αντιτίθεται στο πρόγραμμα. Αρκεί να ενισχυθεί από τα “κανάλια της” ένα κλίμα δυσπιστίας, να αναπαραχθούν αφηγήματα για “άχρηστες αγορές” και να παρουσιαστεί κάθε ενίσχυση των ελληνικών και συμμαχικών δυνατοτήτων ως σπατάλη ή ως επικίνδυνη κίνηση.
Τίποτα δεν θα με εκπλήξει
Από εδώ και πέρα θα εμφανιστούν πολλά επιχειρήματα κατά του προγράμματος. Μερικά θα είναι θεμιτά και χρήσιμα. Η σύμβαση πρέπει να ελεγχθεί, να ορίζει με σαφήνεια τι παράγεται στην Ελλάδα, ποιος έχει τα δικαιώματα υποστήριξης, πώς εγκρίνονται οι εξαγωγές και τι ακριβώς μένει στο Κέντρο Καινοτομίας.
Η διαφάνεια προστατεύει το ΒΙΚΤΑ, τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Ελλάδα και αποτρέπει μια κακή συμφωνία. Για παράδειγμα, σοβαρό μέσο έκανε έρευνα διαδικτυακή, και αποκάλυψε ενδιαφέροντα πράγματα που πρέπει να ερευνηθούν. Εκεί δεν λέω κάτι περισσότερα, αυτά είναι ρεπορτάζ που έπρεπε να γίνουν.
Άλλο πράγμα όμως ο δημοσιογραφικός έλεγχος και άλλο η γενική προσπάθεια να παρουσιαστεί ότι η διαδικασία είναι ύποπτη και ότι η Ελλάδα αγοράζει ένα μέσο χωρίς πραγματική χρησιμότητα. Το βλέπουμε ήδη. Και το ΒΙΚΤΑ θα μαζέψει πολλά “πυρά”, όπως άλλωστε συνέβη, και συμβαίνει, και με το Φ-35.
Θα δούμε τα ίδια επιχειρήματα να κυκλοφορούν από λογαριασμό σε λογαριασμό, μερικές φορές από ανθρώπους που μέχρι χθες δεν γνώριζαν καν την ύπαρξη αυτής της κατηγορίας πλοίων.
Η διασπορά αμφιβολίας είναι πολύ φθηνότερη από την ανάπτυξη αντίμετρων. Μερικά δημοσιεύματα, μερικοί πρόθυμοι λογαριασμοί ή/και μποτς, και λίγες θεσμικές ενστάσεις μπορούν να καθυστερήσουν ένα πρόγραμμα για χρόνια. Αν περάσει ο χρόνος, αλλάξει η ηγεσία ή εξαντληθεί η πολιτική βούληση, η ακύρωση θα έρθει μόνη της.
Που θες να καταλήξεις ρε ΚαΨιΜάν;
Η Ελλάδα με 145 εκατομμύρια ευρώ αγοράζει δέκα ΒΙΚΤΑ, πραγματική επιχειρησιακή δυνατότητα, εγχώριο έργο, προστασία κρίσιμων υποδομών και ένα Κέντρο Ναυτικής Καινοτομίας. Αποκτά ένα πλεονέκτημα που οι αντίπαλοι και οι ανταγωνιστές της θα προτιμούσαν να μη δημιουργηθεί ποτέ.
Το πρόγραμμα το είδαν στο ΥΠΕΘΑ πολλές φορές, το στήριξαν διαδοχικές ηγεσίες και τώρα πρέπει να περάσει από την απόφαση στη σύμβαση και από τη σύμβαση στην παραγωγή, με αυστηρούς όρους και χωρίς εκπτώσεις στα ελληνικά συμφέροντα. Προτρέπω τους Πτησαίους να κάνουν λίγη δουλειά παραπάνω, και να ψάξουν κι αυτοί τα δεδομένα.
Οι βολές εναντίον του ΒΙΚΤΑ θα συνεχιστούν, κάτι ξέρω. Είναι αναμενόμενο. Ξαναλέω ότι είναι πολύ φθηνότερο για έναν αντίπαλο ή έναν ανταγωνιστή, να βυθίσει το ΒΙΚΤΑ μέσα σε χαρτιά, φήμες και καθυστερήσεις από το να προσπαθήσεις να το εντοπίσεις κάτω από το νερό.
Μπορούμε να πιστέψουμε ότι η τουρκική ενόχληση, η ρωσική διάσταση, η συνεργασία της ΤΖΕΪ ΕΦ ΝΤΙ με την ΑΡΜΕΛΣΑΝ, η πληροφορία για τα δύο ισπανικά ΚΑΡΙΕΡ ΣΗΛ, οι ενστάσεις του ανταγωνιστή στο ΥΠΕΘΑ και η προοπτική δημιουργίας γραμμής παραγωγής στον Σκαραμαγκά είναι όλα άσχετα μεταξύ τους.
Ας προσέξουμε μόνο να μην πιστέψουμε όλες τις συμπτώσεις μαζί.
