Fiat G.91Y: Το «Yankee» που μετέτρεψε τη μικρή «Gina» σε δικινητήριο μαχητικό κρούσης

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, η Ιταλία χρειαζόταν ένα αεροσκάφος επίγειας υποστήριξης αλλά με μεγαλύτερη ακτίνα δράσης και φορτίο όπως και καλύτερη επιβιωσιμότητα, από το ήδη σε υπηρεσία G.91 της Fiat Aviazione, που είχε κερδίσει και το παρατσούκλι “Gina” . Κάπως έτσι δημιουργήθηκε το G.91Y, με προσπάθεια να διατηρηθεί η φιλοσοφία της “Gina”, αλλά σε σαφώς ανώτερη κατηγορία επιδόσεων.

Η βάση του νέου προγράμματος ήταν το διθέσιο εκπαιδευτικό G.91T. Η μακρύτερη άτρακτός του προσέφερε τον απαραίτητο όγκο για βαθύτερες αλλαγές με την μεγαλύτερη να είναι η εγκατάσταση δύο κινητήρων αντί για ένα του αρχικού. Έτσι η Fiat αντικατέστησε τον ένα Bristol Siddeley Orpheus με δύο General Electric J85-GE-13A με μετακαυστήρα, κινητήρες γνωστούς από το Northrop F-5 και το T-38.

Η νέα διάταξη αύξησε τη συνολική ώση περίπου κατά 60% σε σχέση με το G.91. Η επιλογή πρόσφερε και ένα σημαντικό πλεονέκτημα για αποστολές χαμηλού ύψους πάνω από ξηρά και θάλασσα: μεγαλύτερη πιθανότητα επιστροφής μετά από βλάβη ή πλήγμα σε μάχης. Το κόστος ήταν βέβαια η αυξημένη κατανάλωση καυσίμου, μεγαλύτερο βάρος και σαφώς η πιο σύνθετη συντήρηση.

Το πίσω κάθισμα του G.91T καταργήθηκε και ο χώρος του χρησιμοποιήθηκε για επιπλέον καύσιμο. Η άτρακτος ανασχεδιάστηκε, οι εισαγωγές αέρα τροποποιήθηκαν και το ουραίο προσαρμόστηκε στη δικινητήρια διάταξη. Η πτέρυγα παρέμεινε οπισθοκλινής, αλλά απέκτησε αυτόματα χείλη προσβολής, τα οποία βελτίωναν την ευελιξία και τη συμπεριφορά σε υψηλές γωνίες προσβολής.

Το πρωτότυπο πέταξε για πρώτη φορά στις 27 Δεκεμβρίου 1966. Οι δοκιμές έδειξαν σημαντική βελτίωση σε ταχύτητα, ρυθμό ανόδου, ακτίνα και φορτίο. Εμφανίστηκαν όμως φαινόμενα κραδασμών στις υψηλές ταχύτητες, τα οποία αντιμετωπίστηκαν με μικρή ανύψωση του οριζόντιου σταθερού στα αεροσκάφη παραγωγής.

Επιδόσεις, ηλεκτρονικά και οπλισμός

Οι δύο J85-GE-13A απέδιδαν 1.230 κιλά ώσης ο καθένας χωρίς μετακαυστήρα και σχεδόν 1.860 κιλά με μετακαυστήρα. Το G.91Y μπορούσε να φθάσει τα 1.110 χιλιόμετρα ανά ώρα στο επίπεδο της θάλασσας και περίπου Mach 0,95 σε μεγάλο ύψος. Ο αρχικός ρυθμός ανόδου ξεπερνούσε τα 5.000 μέτρα ανά λεπτό, στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό για ένα αεροσκάφος σχεδιασμένο κυρίως για κρούση.

Η εσωτερική ποσότητα καυσίμου αυξήθηκε αισθητά και, με εξωτερικές δεξαμενές, οπότε η ακτίνα μεταστάθμευσης μπορούσε να φθάσει περίπου τα 3.400 χιλιόμετρα. Η ουσιαστική επιχειρησιακή ακτίνα εξαρτιόταν φυσικά από το προφίλ πτήσης, το φορτίο και τη χρήση μετακαυστήρα. Σε σύγκριση με το αρχικό G.91, το «Yankee» (όπως πλέον λεγόταν το νέο αεροσκάφος) μπορούσε να μεταφέρει έως και 75% μεγαλύτερο πολεμικό φορτίο.

Ο σταθερός οπλισμός αποτελούνταν από δύο πυροβόλα DEFA των 30 χιλιοστών, τοποθετημένα πλευρικά στο κάτω μέρος της ατράκτου. Η επιλογή των DEFA έδινε πολύ ισχυρό πλήγμα εναντίον τεθωρακισμένων, οχυρώσεων και αεροσκαφών. Κάτω από τις πτέρυγες υπήρχαν τέσσερις πυλώνες για βόμβες, ρουκέτες, δεξαμενές καυσίμου και άλλα φορτία (όπως ατρκατίδιο αναγνώρισης_.

Τα ηλεκτρονικά ήταν σαφώς πιο προηγμένα από εκείνα του αρχικού G.91. Το αεροσκάφος έφερε νέο σύστημα ναυτιλίας, σκοπευτικό, ασυρμάτους και εξοπλισμό που παραγόταν στην Ιταλία με αμερικανικές, βρετανικές και καναδικές άδειες. Το G.91Y δεν διέθετε ραντάρ ελέγχου πυρός στο ρύγχος, καθώς ο κύριος ρόλος του ήταν η τακτική κρούση και η φωτογραφική αναγνώριση (όπου στο ρύγχος είχε και τα σχετικά “παράθυρα” λήψης από τις φωτομηχανές), όχι η παντός καιρού

αναχαίτιση.

Παραγωγή και υπηρεσία στην Aeronautica Militare

Η εξέλιξη σε αεροσκάφος παραγωγής αποδείχθηκε βραδύτερη από όσο είχε αρχικά προβλεφθεί. Κατασκευάστηκαν δύο πρωτότυπα, ακολούθησαν αεροσκάφη προπαραγωγής και τελικά 45 αεροσκάφη κύριας παραγωγής. Συνολικά παραδόθηκαν 67 G.91Y, μαζί με τα πρωτότυπα. Η παραγωγή ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1970, όταν η Fiat Aviazione είχε ήδη ενταχθεί στην εταιρεία Aeritalia.

Ο πρώτος επιχειρησιακός σχηματισμός στην Ιταλική Αεροπορία (Aeronautica Militare) ήταν το 101ο Gruppo του 8ου Stormo στο Cervia-San Giorgio. Από το 1974 ο τύπος εξόπλισε επίσης το 13ο Gruppo του 32ου Stormo στο Brindisi. Οι δύο μονάδες χρησιμοποίησαν το G.91Y για τακτική κρούση, εγγύς αεροπορική υποστήριξη, αναγνώριση και προσβολή στόχων πάνω από τη θάλασσα.

Το «Yankee» δεν βρέθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις, οπότε η καθημερινότητα των χειριστών του ήταν εκπαίδευση σε χαμηλό ύψος, ασκήσεις και αποστολές αναγνώρισης.

Η χαμένη ευκαιρία των εξαγωγών

Η Fiat προσπάθησε να εξασφαλίσει εξαγωγές, με σημαντικότερη την προσπάθεια να πουληθεί στην Ελβετία. Για τον ελβετικό διαγωνισμό δημιουργήθηκε η έκδοση G.91YS, το οποίο πέταξε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1970. Έφερε βελτιωμένα ηλεκτρονικά, πρόσθετους πυλώνες φορτίου και δυνατότητα μεταφοράς βλημάτων αέρος-αέρος AIM-9 Sidewinder.

Η Ελβετία αξιολόγησε το αεροσκάφος, αλλά τελικά επέλεξε το αμερικανικό F-5E Tiger II. Η απόφαση περιόρισε δραστικά τις πιθανότητες εξαγωγικής επιτυχίας. Το G.91Y ήταν ισχυρότερο από τη «Gina», αλλά βρισκόταν σε μια δύσκολη θέση: ήταν ακριβότερο και πιο σύνθετο από ένα απλό ελαφρύ μαχητικό, χωρίς να προσφέρει υπερηχητικές επιδόσεις και ηλεκτρονικά αντίστοιχα νεότερων σχεδιάσεων.

Σε ιταλική υπηρεσία όμως παρέμεινε χρήσιμο για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Η απόσυρση άρχισε όταν το AMX, σχεδιασμένο εξαρχής για τακτική κρούση με σύγχρονα ηλεκτρονικά και μεγαλύτερο φορτίο, άρχισε να εισέρχεται σε υπηρεσία. Έτσι τα τελευταία G.91Y αποσύρθηκαν το 1994.

Συνολικά το G.91Y δεν γνώρισε τη μαζική παραγωγή και τις εξαγωγές του αρχικού G.91 (που κατάφερε να φθάσει τα 756 αντίτυπα). Παρέμεινε αποκλειστικά ιταλικό αεροσκάφος και ο συνολικός αριθμός του ήταν μικρός. Ήταν ;omvw το πλέον ολοκληρωμένο και ισχυρό μέλος της οικογένειας G.91 και ένα από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά ιταλικά αεροσκάφη κρούσης, ενώ προσέφερε ασφάλεια και καλή απόκριση στους χειριστές τους, που όμως… υπέφεραν από το “σφιχτό” του κοκπιτ και το μεγάλο φόρτο εργασίας, λόγω των ξεπερασμένων ηλεκτρονικών του.