H τραγωδία της πτώσης του μαχητικού F-4E AUP Phantom II της Πολεμικής Αεροπορίας στην Τανάγρα που συγκλόνισε το πανελλήνιο, σημαδεύτηκε από την απώλεια δύο έμπειρων χειριστών της 338Μ «ΆΡΗΣ» με τα ερωτηματικά να παραμένουν μέχρι στιγμής αναπάντητα ως προς τα ακριβή αίτια και συνθήκες που προκάλεσαν τη πτώση του μαχητικού. Ταυτόχρονα όμως ασκήθηκε έντονη κριτική για την διεξαγωγή της διοργάνωσης «Athens Flying Week» κατά τη διάρκεια της οποίας σημειώθηκε το ατύχημα ενώ παράλληλα ακούστηκαν και γράφτηκαν πλήθος απόψεων για το αν θα πρέπει να διεξάγονται τέτοιες εκδηλώσεις όπως επίσης και – για το αν – ο συγκεκριμένος τύπος ήταν κατάλληλος να συμμετάσχει σε μια πτητική επίδειξη αυτού του είδους. Επιχειρούμε να θέσουμε σε λογική βάση όλα τα παραπάνω – κόντρα στην παραπληροφόρηση και τις εσφαλμένες απόψεις που καταγράφτηκαν αυτές τις μέρες, σεβόμενοι απόλυτα την απώλεια των δύο χειριστών της Πολεμικής μας Αεροπορίας.

Το αεροπορικό ατύχημα που σημειώθηκε το μεσημέρι του Σαββάτου, 5 Σεπτεμβρίου 2026, κατά τη διάρκεια των προγραμματισμένων αεροπορικών επιδείξεων στην Αεροπορική Βάση της Τανάγρας πλήγωσε βαθιά την Πολεμική Αεροπορία και τους φίλους της Αεροπορικής ιδέας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Το μαχητικό αεροσκάφος F-4E AUP Phantom II της 338 Μοίρας «ΑΡΗΣ» κατέπεσε σε σημείο εκτός του αεροδρομίου, την ώρα που εκτελούσε ελιγμούς επίδειξης στο πλαίσιο του δημοφιλούς air show«Athens Flying Week». Οι δύο χειριστές του αεροσκάφους, όπως επιβεβαίωσε η Πολεμική Αεροπορία και το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, δεν πρόλαβαν να χρησιμοποιήσουν τα εκτινασσόμενα καθίσματα τους. Εντοπίστηκαν χωρίς τις αισθήσεις τους λίγη ώρα μετά τη συντριβή του F-4 κοντά στο σημείο όπου είχαν σπεύσει δυνάμεις πυρόσβεσης και ασθενοφόρα. Ο Επισμηναγός (Ι) Ιωάννης Μπλέσιας, 40 ετών που υπηρετούσε στην 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα είχε αφιερώσει τη ζωή του στην Αεροπορία κάνοντας αυτό που αγαπούσε. Ο Ιωάννης Μπλέσιας, αφήνει πίσω του ένα αγοράκι μόλις πέντε ετών, τη σύζυγό του, τον πατέρα και τη μητέρα του να ζουν ότι χειρότερο μπορεί να ζήσει ένας γονιός. Στη γειτονιά του στον Πύργο Ηλείας, επικρατεί σιωπή. Φίλοι συγγενείς και συνάδελφοι, κάνουν λόγο για έναν άριστο αξιωματικό και έμπειρο Ιπτάμενο. Κανείς δεν μπορεί να πιστέψει πως αυτός είναι ο τραγικός επίλογος για τον 40χρονο σμηναγό. Ο Σμηναγός (Ι) Δημήτρης Πέτρου ήταν μόλις 37 ετών. Από μικρό παιδί ονειρευόταν να πετάει αεροπλάνο. Κοινό και των δύο αδικοχαμένων αεροπόρων της 338Μ (όπως και του συνόλου των συναδέλφων τους) είναι η ΠΙΣΤΗ στο ΚΑΘΗΚΟΝ και η ΑΓΑΠΗ τους για την ΠΑΤΡΙΔΑ. Τα στοιχεία αυτά δυστυχώς πολλές φορές λησμονούνται – ή επιδεικτικά αγνοούνται – από τους περισσότερους που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με την Πολεμική Αεροπορία ή το γενικότερο αεροπορικό ιδεώδες και τελικά τόσο σε αυτή όσο και σε κάθε ανάλογη τραγική συγκυρία ενός αεροπορικού ατυχήματος, παρατηρείται το φαινόμενο – άπαντες – να σπεύδουν να εστιάσουν στο «πως και το γιατί».

Το δυσάρεστο φαινόμενο της εμπάθειας και έλλειψης σεβασμού

Και εδώ είναι το σημείο που ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ απέναντι στους ανθρώπους αυτούς – ώστε να αναδείξουμε από δημόσιο βήμα – την μεγάλη πικρία και αγανάκτηση πολλών ιπταμένων της Πολεμικής Αεροπορίας για πολλά από όσα διαβάζουν αυτές τις μέρες στο διαδίκτυο και ακούν στην τηλεόραση.

Για μια ακόμη φορά  παρατηρήθηκε το φαινόμενο διαφόρων αυτόκλητων «ειδικών» αλλά και μεμονωμένων ατόμων που εξέφρασαν τις πιο απίθανες απόψεις τους για την τραγωδία αυτή. Απόψεις που δυστυχώς πολλές φορές καθοδηγούνται από σκοπιμότητες και τελικά το μόνο που καταφέρνουν είναι να προσβάλλουν τη μνήμη των πεσόντων αεροπόρων. Θα είμαστε σαφείς.

Τα στελέχη των ΕΔ – και ειδικά οι ιπτάμενοι της Πολεμικής Αεροπορίας – ούτε «δουλεύουν για ιδιώτες», ούτε «διατάσσονται να το κάνουν», ούτε πετάνε σε «άσκοπα airshow» για να «βγάλουν κάποιοι λεφτά». Η πτήση αυτή δεν ήταν μια απλή «επίδειξη». Είχε συγκεκριμένο σκοπό και αυτός αποσκοπούσε στην επίδειξη ικανοτήτων της Πολεμικής Αεροπορίας στο ευρύ κοινό με σκοπό την διεθνή ανάδειξη της, την προσέλκυση νέων, ώστε να επιδιώξουν να ακολουθήσουν καριέρα στο συγκεκριμένο Κλάδο των ΕΔ. Αυτός είναι και ο βασικός στόχος των airshow και ο βασικός λόγος που οι Πολεμικές Αεροπορίες συμμετέχουν σε διεθνές επίπεδο με ιπτάμενα μέσα – εντός και εκτός των συνόρων τους.

Αεροπορικές επιδείξεις – Η ανάγκη για την κατανόηση του ρόλου που υπηρετούν

Στην πραγματικότητα, τα airshow αποτελούν ένα «πολυεργαλείο» στρατηγικής επικοινωνίας, εκπαίδευσης, διπλωματίας και κοινωνικής συνοχής. Η δημόσια παρουσία προηγμένων αεροπορικών μέσων ενισχύει την εικόνα επιχειρησιακής ετοιμότητας, υπενθυμίζει τις δυνατότητες της χώρας σε φίλους και αντιπάλους ενώ λειτουργεί ακόμα ως “ήπια αποτροπή” χωρίς επιθετική ρητορική. Κατ επέκταση λοιπόν η συμμετοχή της Πολεμικής μας Αεροπορίας σε εθνικά και διεθνή airshow, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι επιδείξεις αεροπορικών μέσων εξελίσσονται σε πολυδιάστατο εργαλείο στρατηγικής επικοινωνίας, εκπαίδευσης και δημόσιας παρουσίας. Παρά το γεγονός ότι συχνά αντιμετωπίζονται ως «θεάματα» από τα απλά ΜΜΕ, οι πτητικές επιδείξεις αποτελούν στην πραγματικότητα, «κρίσιμη γέφυρα» ανάμεσα στις Ένοπλες Δυνάμεις και την κοινωνία, αλλά και ένα πεδίο όπου η επιχειρησιακή ετοιμότητα παρουσιάζεται με τρόπο άμεσο και απτό.

Σε διεθνές επίπεδο, η παρουσία ελληνικών μαχητικών και πληρωμάτων σε διοργανώσεις όπως το RIAT ή η Athens Flying Week λειτουργεί ως ισχυρό μήνυμα αξιοπιστίας και διαλειτουργικότητας. Οι αεροπορίες των συμμαχικών χωρών έχουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν τεχνογνωσία, να παρουσιάσουν τα δόγματα και τις τακτικές τους, ενώ παράλληλα ενισχύουν τις διπλωματικές σχέσεις μέσα από μια μορφή «ήπιας ισχύος».

Για αυτό και η χώρα μας, με δεδομένο το σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον της, αξιοποιεί τις διοργανώσεις αυτές για να προβάλει τις δυνατότητες των μέσων της και την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού της. Την ίδια στιγμή, η δημόσια παρουσία της Πολεμικής Αεροπορίας ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Οι επιδείξεις φέρνουν το κοινό πιο κοντά στους ανθρώπους που υπηρετούν, αναδεικνύουν την αποστολή τους και εμπνέουν νέους να ακολουθήσουν στρατιωτική καριέρα.

Σε μια εποχή όπου η εικόνα και η επικοινωνία έχουν καθοριστικό ρόλο, τα airshow λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η άμυνα δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά καθημερινή, ζωντανή πραγματικότητα. Οι ανησυχίες πολλών κατοίκων της περιοχής επίσης ήταν ένα σημείο που προκάλεσε εντύπωση καθώς εξέφρασαν την αντίρρηση τους για τους κινδύνους που διατρέχουν από «παράλογες αεροπορικές επιδείξεις».

Λησμονούν άραγε το γεγονός ότι όλες οι πτήσεις πολεμικών αεροσκαφών λαμβάνουν – κατά κανόνα – υπόψιν την αποφυγή διέλευσης άνωθεν πυκνοκατοικημένων περιοχών και αστικών κέντρων – για αυτόν ακριβώς το λόγο – ενώ ανάλογες διελεύσεις διεξάγονται ούτως η άλλως πολύ συχνά στο πλαίσιο εκπαιδευτικών προσβολών ενός αεροδρομίου.

Βεβαίως για πολλούς «αμετανόητους» η δραστηριότητα αυτή συνιστά κίνδυνο ανεξαρτήτως επιχειρημάτων που βασίζονται στην πραγματικότητα και όχι εμμονές. Για αυτούς θα προτείναμε να αναλογιστούν ότι το αεροδρόμιο της Τανάγρας κατασκευάστηκε στη θέση που βρίσκεται στις αρχές της δεκαετίας του 1950, στο πλαίσιο της μεγάλης μεταπολεμικής αναδιοργάνωσης της Πολεμικής Αεροπορίας και της ένταξης της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ (1952).

Η δημιουργία της βάσης συνδέθηκε άμεσα με την ανάγκη εγκατάστασης σύγχρονων υποδομών για τα νέα αεροσκάφη που εισέρχονταν τότε σε υπηρεσία και έκτοτε διατήρησε – αναλλοίωτα – ρόλο ζωτικής σημασίας στην επιχειρησιακή λειτουργία της ΠΑ. Κατά συνέπεια όλα τα κτίσματα και οι κατοικίες της ευρύτερης περιοχής έγιναν μεταγενέστερα και απ’ ότι φαίνεται, η επιλογή της θέσης δεν φάνηκε να προβληματίζει τους ιδιοκτήτες τους. Αν θυμήθηκαν τώρα ότι φοβούνται τα αεροπλάνα τότε μάλλον.. άργησαν!

Πεδίο εκπαίδευσης με αυστηρή τήρηση διαδικασιών

Τα airshow αποτελούν επίσης σημαντικό πεδίο εκπαίδευσης. Οι πτήσεις επίδειξης απαιτούν υψηλή ακρίβεια, αυστηρή τήρηση διαδικασιών και συντονισμό πολλών ειδικοτήτων. Τα πληρώματα εκπαιδεύονται σε περιβάλλον πίεσης, με αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας και τεχνικής αρτιότητας, ενώ οι τεχνικοί καλούνται να διασφαλίσουν την άψογη λειτουργία των αεροσκαφών σε συνθήκες έντονης δημοσιότητας.

Το γεγονός ότι το πλήρωμα του μοιραίου αεροσκάφους αποτελούσε μέρος μιας επιχειρησιακής Μοίρας και όχι εξειδικευμένο μέρος μιας επίσημης ομάδας πτητικών επιδείξεων, δεν συνιστά παραβίαση πρωτοκόλλων ασφάλειας, (όπως εσφαλμένα αναφέρθηκε) καθόσον κλήθηκε να εκτελέσει ένα πτητικό πρόγραμμα που αποτελεί μέρος της καθημερινότητας του και για το οποίο είναι εκπαιδευμένο να εκτελεί.

Σε μια προέκταση αυτής ανάλυσης, τα όσα αναφέρθηκαν δημόσια σε κανάλια και social media για την παλαιότητα του αεροσκάφους που ενεπλάκη στο ατύχημα είναι τουλάχιστον άστοχα.

Ναι! Τα F-4E αποτελούν μαχητικά που μετράνε 5 δεκαετίες επιχειρησιακής χρήσης αλλά είχαν εκσυγχρονιστεί στις αρχές της δεκαετίας του 2000 προκειμένου να συνεχίσουν (με επιτυχία όπως αποδείχτηκε επί 25 επιπλέον χρόνια) να προσφέρουν επιχειρησιακά με αξιώσεις στον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Πολεμικής Αεροπορίας. Παράλληλα τα Phantom όπως και κάθε άλλο επιχειρησιακό πτητικό μέσο των Ενόπλων Δυνάμεων, συντηρείται βάση αυστηρών κανονισμών καθιερωμένων από τον εκάστοτε κατασκευαστή και τα διεθνή αποδεκτά στάνταρ.

Αυτό σημαίνει ότι τίποτα δεν πετάει, αν πρώτα δεν είναι έτοιμο και συντηρημένο στην εντέλεια για πτήση. Η πιστή αυτή τήρηση των διαδικασιών αποτρέπει την απαξίωση των μέσων ενώ – ακόμη και σε μέσα όπως τα F-4 με δεκαετίες υπηρεσίας – επιτρέπει την απόλυτα ασφαλή πτητική τους εκμετάλλευση.

Είναι χαρακτηριστική η εντύπωση στον υπογράφοντα όταν είχε επισκεφτεί την 117ΠΜ λίγα χρόνια νωρίτερα, η άριστη εικόνα που έδιναν τα Phantom στα οποία εκτελούνταν συντήρηση 3ου κλιμακίου στη Μοίρα Συντήρησης Βάσης. Εκεί με ανοιχτές θυρίδες προσιτότητας και πλαίσια ατράκτου, έδιναν την εντύπωση αεροπλάνων που είχαν βγει πρόσφατα από το εργοστάσιο. Αυτό οφείλεται στο τεχνικό προσωπικό της Πολεμικής Αεροπορίας που επί 5 δεκαετίες ήταν οι αθόρυβοι συνοδοιπόροι των ιπταμένων και με το πολύτιμό έργο τους πρόφεραν στην Άμυνα της πατρίδας κυριολεκτικά εκατοντάδες χιλιάδες ώρες ασφαλών πτήσεων στο στόλο των F-4.

Φυσικά τα Phantom ήταν διαβόητα για τις απαιτήσεις τους στη συντήρηση αλλά και για «αδυναμίες» που είχαν κυρίως σε ότι αφορά επιμέρους υποσυστήματα όπως το υδραυλικό σύστημα. Οι 5 δεκαετίες υπηρεσίας στην ΠΑ όπως είναι φυσικό άφησαν το σημάδι τους όπως άλλωστε συμβαίνει με οποιοδήποτε μηχάνημα αλλά σε καμία περίπτωση (για τους λόγους που προαναφέρθηκαν δεν έχουν δίκιο αυτοί που λένε το μοιραίο μαχητικό έπεσε «γιατί ήταν παλιό» ή «δεν είναι για επιδείξεις». Αυτές είναι βλακώδεις υπεραπλουστεύσεις από αδαείς που δεν θα πρέπει καν να λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν.

Η εξέλιξη των ερευνών για τα αίτια

Τι συνέβη λοιπόν τη μοιραία μέρα που χάθηκε ένα από τα F-4E AUP της 338Μ μαζί με το πλήρωμα του; Δεν θα μπούμε στον πειρασμό να δώσουμε πιθανές εξηγήσεις ως προς τα αίτια που οδήγησαν στη μοιραία πτώση. Εικασίες και εκτιμήσεις μπορούμε να κάνουμε αλλά μοιραία θα βασίζονται σε υποκειμενικά κριτήρια και όχι αποδείξεις. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα που απαιτεί πλήρη γνώση όλων των παραμέτρων που οδήγησαν στο τελικό αποτέλεσμα. Και αυτό είναι κάτι που μπορεί να κάνει μονάχα η ομάδα των εμπειρογνωμόνων της επιτροπής που συστάθηκε από το ΓΕΑ για τη διερεύνηση του ατυχήματος. Άλλωστε αεροπορικά ατυχήματα με μαχητικά είναι στατιστικά αναπόφευκτο να συμβούν ακόμη και σε τέτοιες διοργανώσεις καθώς πρόκειται για μια αλληλουχία τυχαίων γεγονότων – πολλές φορές ασύνδετων μεταξύ τους που οδηγούν στη πτώση ενός αεροσκάφους.

Σε ότι αφορά το σκέλος των ερευνών αυτές βρίσκονται σε εξέλιξη καθώς η περιοχή της συντριβής συνεχίζει να είναι απομονωμένη, προκειμένου να συλλεχθούν όλα τα τμήματα του μοιραίου Phantom για να εξεταστούν από ειδικούς της Πολεμικής Αεροπορίας. Ταυτόχρονα καταθέσεις θα δώσουν όλοι οι αρμόδιοι εμπλεκόμενοι προκειμένου να διαπιστωθούν συνολικά οι τεχνικές παράμετροι και διαδικασίες που σχετίζονται με την προετοιμασία και εκτέλεση της συγκεκριμένης πτήσης. Στο μικροσκόπιο θα βρεθούν τόσο οι επικοινωνίες εκείνης της ημέρας του πληρώματος με τον πύργο ελέγχου όσο και το πλούσιο βιντεοληπτικό υλικό από την καταγραφή της αεροπορικής διοργάνωσης, σε μια προσπάθεια να εντοπιστούν τυχόν οπτικές ενδείξεις που ίσως φανερώσουν, γιατί το μαχητικό εκτέλεσε μια ανεξέλεγκτη βύθιση προς το έδαφος κατά την εκτέλεση της προγραμματισμένης πτητικής του επίδειξης. 

Οι οικογένειες των δύο αδικοχαμένων αεροπόρων θρηνούν και μαζί τους συμπαραστέκονται όλα τα  στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας και των Ενόπλων Δυνάμεων  για την απώλεια συναδέλφων τους.

Το ίδιο ισχύει και για χιλιάδες θεατές που βρέθηκαν στο Athens Flying Week 2026 που αποτελεί το μεγαλύτερο αεροπορικό show της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η φετινή διοργάνωση είχε ξεκινήσει με απόλυτη επιτυχία νωρίτερα την ίδια ημέρα, προσελκύοντας χιλιάδες θεατές. Η συμμετοχή των θρυλικών F-4 της ΠΑ στη φετινή εκδήλωση είχε μάλιστα ιδιαίτερη σημασία, καθώς ήταν προγραμματισμένο να είναι μία από τις τελευταίες τους δημόσιες εμφανίσεις πριν από την οριστική τους απόσυρση από την ενεργό δράση. Ο επίλογος έμελλε να γραφτεί με τραγικό τρόπο ενώ ο αντίκτυπος του ατυχήματος ήταν τόσο μεγάλος και λόγω και της αμεσότητας που είχαν χιλιάδες θεατές που ήταν παρόντες.

Νωρίτερα το Phantom με τα δύο παλικάρια είχε απογειωθεί με πλήρη μετάκαυση καθηλώνοντας χιλιάδες βλέμματα με την ισχύ της Πολεμικής μας Αεροπορίας. Ας θυμόμαστε το αεροσκάφος και το πλήρωμα του έτσι.. Οι σκέψεις μας παραμένουν στους δύο αεροπόρους που έχασαν τη ζωή τους, καθώς και στις οικογένειες, τους φίλους και τους συναδέλφους τους. Ο σεβασμός είναι το λιγότερο που μπορούμε να προσφέρουμε όλοι εμείς – είτε γνωρίζουμε είτε απλώς βλέπουμε αεροπλάνα από μακριά να πετούν ως κάτι φευγαλέο στο γαλάζιο ουρανό της πατρίδας μας.

Ας αναπαυθούν εν ειρήνη! ΑΘΑΝΑΤΟΙ!