Ποτέ μου δεν κατάλαβα, όσους έρχονται εδώ στο ΚαΨιΜί να δουν αγώνα, και πλακώνονται για ομάδες. Εντωμεταξύ, οι ομάδες είναι Ανώνυμες Εταιρείες. Και είναι το ίδιο σαν να πλακώνονται οι οπαδοί της ΖΙΜΕΝΣ με τους οπαδούς της ΓΟΥΪΡΛΠΟΥΛ, για το ποιο πλυντήριο είναι καλύτερο. Τώρα με το Μουντιάλ, έχω πάλι τους οπαδούς ξένων χωρών. Για αυτούς δεν μπορώ να πω τίποτα, η ψυχιατρική επιστήμη σηκώνει ψηλά τα χέρια. Εγώ πάντως απαίτησα, όπως και τις Κυριακές του -θλιβερού- ελληνικού πρωταθλήματος, ήρεμα νερά.

Τα τουρκικά Φ-16 ξαναβγήκαν για βόλτα

Μιλώντας για τα ήρεμα νερά, τις τελευταίες μέρες, ή μάλλον τους τελευταίους μήνες, βλέπουμε σιγά σιγά κάτι που είχε σχεδόν χαθεί από την καθημερινότητα του Αιγαίου. Τα τουρκικά Φ-16 κάνουν ξανά την εμφάνισή τους, αραιά, προσεκτικά, χωρίς να σηκώνουν θόρυβο, όμως με ρυθμό που φαίνεται.

Φυσικά, απέχουμε πολύ από τις παλιές εποχές, τότε που οι σχηματισμοί έμπαιναν, έβγαιναν, ανέβαιναν, κατέβαιναν, και οι χειριστές της ΠΑ έκαναν υπερωρίες στον ουρανό. Σήμερα η παρουσία είναι περιορισμένη. Όμως η παρουσία υπάρχει, και στην άμυνα, καμιά εμφάνιση μαχητικού πάνω από το Αιγαίο δεν περνάει σαν απλή τουριστική πτήση.

Μέχρι σήμερα, η εικόνα ήταν κυρίως τουρκικό ναυτικό, ακτοφυλακή, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας, ελικόπτερα, άντε και κανένα ΜΠΑΪΡΑΚΤΑΡ πιο μακριά από εκεί που μπήκαν οι ελληνικοί παρεμβολείς το 2022. Τα τουρκικά μη επανδρωμένα έμαθαν και αυτά πως το Αιγαίο έχει ηλεκτρονικό καιρό. Και μερικές φορές αυτός χαλάει απότομα.

Η επιστροφή χωρίς αερομαχίες

Μιλώντας για τα ΜΠΑΪΡΑΚΤΑΡ και τον ηλεκτρονικό καιρό, τα Φ-16 είναι άλλο πράγμα. Άλλη κατηγορία απειλής, άλλο μήνυμα, άλλη πολιτική ανάγνωση. Η εμφάνισή τους, ακόμη και χωρίς εμπλοκές και αερομαχίες, σημαίνει πως η Άγκυρα θέλει κάτι να τεστάρει.

Τα περίφημα ήρεμα νερά θα συνεχιστούν όσο βολεύουν και τους δύο. Η Τουρκία έχει αυτή τη στιγμή σοβαρότερο πρόβλημα με τον τουρισμό της από την Ελλάδα, και μια κρίση στο Αιγαίο θα έστελνε λάθος μήνυμα σε αγορές, ταξιδιωτικά γραφεία, ξενοδοχεία και ξένους πελάτες. Άρα, η Άγκυρα παίζει με χαμηλή ένταση, χαμηλή συχνότητα και υψηλή σημειολογία.

Αλλά φαίνεται σαν να ανοίγει κάποιος λίγο τη βρύση, να βλέπει την πίεση, και μετά να αποφασίζει αν θα την ανοίξει περισσότερο.

Η συντήρηση και οι χειριστές

Μιλώντας για τη βρύση που ανοίγει σιγά σιγά, το δεύτερο σχόλιο αφορά την ίδια την Τουρκική Αεροπορία. Προφανώς, τα τουρκικά Φ-16 έχουν αρχίσει να λύνουν, έστω μερικώς, το πρόβλημα συντήρησης. Αν υπήρχε ακόμη το ίδιο βαθύ τεχνικό έμφραγμα, η εικόνα στον ουρανό θα ήταν ακόμη πιο φτωχή.

Το τεχνικό πρόβλημα όμως είναι ένα κομμάτι της ιστορίας. Το πρόβλημα των χειριστών είναι άλλο κομμάτι, και ίσως πολύ σοβαρότερο. Η Τουρκία μετά το γιαλαντζί πραξικόπημα καθάρισε την αεροπορία της με πολιτικά κριτήρια, όχι με κριτήρια αεροπορικής ικανότητας.

Πλέον, ο Τούρκος πιλότος πρέπει πρώτα να περνάει τις εξετάσεις πίστης στον Σουλτάνο και στην Υψηλή Πύλη, και μετά να περνάει τις εξετάσεις ικανότητας. Αυτό, για μια πολεμική αεροπορία, είναι δηλητήριο αργής δράσης. Μπορεί να κρατήσει αεροπλάνα στον αέρα, όμως δύσκολα φτιάχνει σχολή μάχης επιπέδου ΠΑ.

Το πραξικόπημα που έμεινε μέσα στα κόκκαλα

Μιλώντας για την πίστη στον Σουλτάνο, υπάρχει και η πλευρά του ίδιου του Ερντογάν. Ποιος μπορεί εύκολα να τον κρίνει, όταν εκείνη τη νύχτα παραλίγο να φάει στο κεφάλι βόμβες λέιζερ, ή να γίνει ήχος και φως μέσα στο προεδρικό αεροπλάνο από πύραυλο αέρος-αέρος. Από τότε, η Τουρκική Αεροπορία για τον Ερντογάν είναι και όπλο και απειλή.

Η τουρκική ηγεσία θυμάται πολύ καλά πως τα Φ-16 εκείνης της νύχτας βρίσκονταν από τη λάθος πλευρά της πολιτικής εξουσίας. Αυτό εξηγεί πολλά. Τις εκκαθαρίσεις και την μόνιμη καχυποψία, εξηγεί μια αεροπορία που έπρεπε να ξαναχτιστεί, αυτή τη φορά με κομματικό φίλτρο.

Και βέβαια, σύμφωνα με τις γνωστές γραφές της περιοχής, τον Ερντογάν τον έσωσε και ένα τηλεφώνημα από τον Πούτιν, λίγα λεπτά πριν οι Τούρκοι κομμάντο μπουκάρουν στη βίλα του. Ωραίες εποχές. Θα σας τα πούμε κάποτε, με καφέ, υπομονή και αρκετή ασφάλεια γραμμής.

Το Πακιστάν στο βάθος

Μιλώντας για τις γραφές και τα τηλεφωνήματα, κάπου στο βάθος υπάρχει και το Πακιστάν. Αυτό παίζει ρόλο στην τουρκική αεροπορική σκέψη, στη συνεργασία, στην εκπαίδευση, στη μεταφορά εμπειρίας. Και όποιος υποτιμά τους Πακιστανούς πιλότους, κάνει μεγάλο λάθος.

Οι Πακιστανοί έχουν μακρά ιστορία πραγματικών αεροπορικών επιτυχιών, πετούν Φ-16 εδώ και δεκαετίες, και έχουν εμπειρία σε ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον. Η δική τους κουλτούρα μάχης χτίστηκε απέναντι στην Ινδία, όχι σε παρελάσεις και επιδείξεις. Άρα, η συνεργασία Άγκυρας και Ισλαμαμπάντ έχει σημασία.

Και για να τελειώνουμε με τα παραμύθια, τα τουρκικά μαχητικά σήμερα τα πετούν Τούρκοι. Ούτε Πακιστανοί, ούτε εξωγήινοι, ούτε καμιά μυστική λεγεώνα του αέρα.

Η ΠΑ και η τουρκική μετάλλαξη προς Ιράν

Μιλώντας για τους πιλότους και τις σχολές μάχης, η Τουρκική Αεροπορία, σε κλασικό αεροπορικό πόλεμο, δύσκολα φτάνει την ΠΑ. Η ΠΑ έχει δική της σχολή τακτικής, έχει κουλτούρα, έχει εμπειρία, έχει χειριστές που μεγαλώνουν μέσα σε ένα Αιγαίο που κάθε πτήση είναι πραγματικό τεστ. Αυτό το πράγμα αγοράζεται δύσκολα και αντιγράφεται ακόμη πιο δύσκολα.

Ο μεγάλος φόβος βρίσκεται αλλού. Η Τουρκία μπορεί να αυτομετατραπεί σε Ιράν. Δηλαδή να κρατήσει την αεροπορία ως εργαλείο πίεσης, αναγνώρισης, πολιτικής παρουσίας, και να δώσει την κύρια κρούση σε βαλλιστικούς πυραύλους, ΝΤΡΟΟΥΝΣ και ΛΟΪΤΕΡΙΝΓΚ όπλα.

Εκεί αρχίζει το πραγματικό θέμα. Γιατί απέναντι σε μαχητικά ξέρουμε τι κάνουμε. Απέναντι σε επιθέσεις κορεσμού, με φθηνά μέσα, μικρούς χρόνους αντίδρασης, πολλαπλά ύψη πτήσης και διαρκή πίεση στα συστήματα αεράμυνας, τα πράγματα σοβαρεύουν.

Ο Φ110 και τα κλάματα

Μιλώντας για τη μαζική πίεση και την τουρκική βιομηχανία, πολλή συζήτηση έγινε για τον κινητήρα Φ110 που πουλάει ο Τραμπάκουλας στην Τουρκία. Μέχρι κλάματα είδαμε. Κακές ΗΠΑ, μας πούλησε η Αμερική, χάθηκαν οι ΠΙΛΛΑΡΣ, έπεσε ο ουρανός στο κεφάλι μας, και άλλα γνωστά ελληνικά μοιρολόγια.

Μεταξύ μας, οι ΗΠΑ καλά έκαναν από τη δική τους πλευρά. Αν άφηναν τους Τούρκους τελείως εκτός, η Άγκυρα θα ανασχεδίαζε το ΚΑΑΝ γύρω από άλλον κινητήρα και θα έκοβε ακόμη περισσότερους δεσμούς εξάρτησης από την Ουάσινγκτον. Τώρα η εξάρτηση συνεχίζεται, έστω με τουρκικά μούτρα και αμερικανική καρδιά.

Οι επιλογές της Τουρκίας σε κινητήρα είναι περιορισμένες. Γαλλικός δρόμος με Μ88 ή Μ53 μοιάζει πολιτικά και τεχνικά δύσκολος. Βρετανογερμανικός με τον ITZEI200 του ΓΙΟΥΡΟΦΑΪΤΕΡ επίσης έχει πολιτικά θέματα, ενώ μετά μένουν Κίνα και Ρωσία, με ό,τι σημαίνει αυτό για ΝΑΤΟ, κυρώσεις και συμμαχικές ισορροπίες.

Το ΚΑΑΝ και η εξάρτηση

Ο Φ110 είναι παλιά, ικανότατη σχεδίαση. Έρχεται από τη δεκαετία του ’70, έχει εξελιχθεί, έχει γράψει ώρες, έχει μπει σε σπουδαία αεροσκάφη, ακόμη και σε σύγχρονες εκδόσεις όπως τα Φ-15ΕΧ. Όμως Φ135 του Φ-35 δεν είναι σε καμία περίπτωση. Άλλη γενιά, άλλη φιλοσοφία, άλλες επιδόσεις.

Η τουρκική αγορά, όπως παρουσιάζεται, είναι μικρή. Ούτε για μεγάλο αριθμό αεροσκαφών προπαραγωγής φτάνει άνετα, ούτε λύνει το θέμα της μακροπρόθεσμης παραγωγής. Είναι περισσότερο γέφυρα, παρά τελική λύση. Και οι γέφυρες στην αμυντική βιομηχανία έχουν πάντα διόδια.

Ο κίνδυνος της υποτίμησης

Μιλώντας για τα διόδια και τις γέφυρες, το πραγματικό μας πρόβλημα είναι άλλο. Υποτιμούμε διαρκώς τους Τούρκους. Κάθε φορά που κάνουν κάτι, ψάχνουμε πρώτα το αστείο, μετά το ελάττωμα, μετά το μιμίδιο, και στο τέλος ίσως κοιτάμε την ουσία.

Το ΚΑΑΝ, είτε με αμερικανικούς, είτε με ρωσικούς κινεζικούς ή κάποτε τουρκικούς κινητήρες, είναι επίτευγμα. Μπορεί να έχει αδυναμίες, μπορεί να έχει υπερβολές, μπορεί να έχει πολιτικό θέατρο, όμως παραμένει πρόγραμμα μαχητικού πέμπτης γενιάς από μια χώρα που πριν λίγες δεκαετίες έφτιαχνε αδειοδοτημένες πλατφόρμες. Αυτό θέλει σοβαρή ανάγνωση.

Αν οι Τούρκοι φτιάξουν και δικό τους κινητήρα, έστω με αντιγραφή, εξέλιξη ή βαθιά μελέτη του Φ110, μπράβο πρέπει να τους πούμε. Και μετά να πάμε να κάνουμε τη δουλειά μας. Ο πατριωτισμός χωρίς ψυχραιμία είναι ωραίο καύσιμο για τηλεοπτικά πάνελ, αλλά κακό εργαλείο στρατηγικής.

Το ΚΑΑΝ στον ουρανό του Αιγαίου

Μιλώντας για στρατηγική, το ΚΑΑΝ απέχει από την επιχειρησιακή ωριμότητα, όμως η εικόνα του πρέπει να μας απασχολεί από τώρα. Εντάξει, ΣΤΕΛΘ τύπου Φ-35 δεν γίνεται. Άλλο η αμερικανική σχολή, άλλη η τουρκική βιομηχανική βάση, άλλη η εμπειρία σε υλικά, βαφές, θερμικά ίχνη και ολοκλήρωση αισθητήρων.

Από την άλλη, ΚΑΑΝ ίσον Φ-16 στα ραντάρ; Ούτε κατά διάνοια. Έχει εσωτερική αποθήκη οπλισμού, έχει σχεδίαση με μείωση ίχνους, έχει διαφορετική γεωμετρία, και θα εμφανίζεται στον ηλεκτρομαγνητικό χώρο πιο δύσκολα από ένα κλασικό Φ-16 φορτωμένο με δεξαμενές, πυραύλους και εξωτερικά φορτία.

Άρα, το ερώτημα για την Ελλάδα είναι απλό. Πώς θα βλέπουμε πιο νωρίς, πιο ήσυχα, πιο φθηνά και πιο ανθεκτικά τέτοιους στόχους; Η απάντηση μάλλον βρίσκεται λιγότερο στα πανάκριβα θαύματα και περισσότερο σε δίκτυα αισθητήρων, παθητικά μέσα, ηλεκτρονική επιτήρηση και διασπορά.

Η πρώτη γραμμή θέλει αυτιά

Μιλώντας για αισθητήρες τα νησιά μας και η πρώτη γραμμή χρειάζονται αυτιά. Παθητικά ραντάρ, ΕΣΜ, μικρούς σταθμούς, κινητές λύσεις, διασπορά, δικτύωση, και εικόνα που φτάνει γρήγορα εκεί που πρέπει. Όχι απαραίτητα ένα ακόμη τεράστιο σύστημα με κορδέλα εγκαινίων και φωτογραφία υπουργού.

Το περίεργο είναι πως ο ΕΣ και η ΠΑ έχουν μείνει πίσω σε τέτοιες λύσεις, ενώ το ΠΝ εδώ και χρόνια ζει μέσα στην έννοια του ΕΣΜ. Οι φρεγάτες ακούν, ταξινομούν, εντοπίζουν, συνδυάζουν. Στην ξηρά και στα νησιά, θα έπρεπε να έχουμε κάνει κάτι αντίστοιχο, προσαρμοσμένο στο Αιγαίο.

Απέναντι σε ΚΑΑΝ, Φ-16, ΝΤΡΟΟΥΝΣ, βαλλιστικούς και τουρκική βιομηχανία που τρέχει, χρειαζόμαστε λιγότερο αυτάρεσκη ειρωνεία και περισσότερη δουλειά. Η Τουρκία έχει προβλήματα, πολλά και σοβαρά. Έχει όμως και σχέδιο, επιμονή, βιομηχανική βάση και διάθεση να δοκιμάζει. Και όποιος την υποτιμά, της κάνει το καλύτερο δώρο.