Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 η γαλλική αεροπορική βιομηχανία προσπαθούσε να ανακτήσει μέσα σε λίγα χρόνια το έδαφος που είχε χαθεί κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Ouragan είχε αποδείξει ότι η Γαλλία μπορούσε και πάλι να σχεδιάσει και να κατασκευάσει σύγχρονο μαχητικό τζετ. Το Mystère II πρόσθεσε τις οπισθοκλινείς πτέρυγες και έφερε τις ταχύτητες πιο κοντά στο φράγμα του ήχου. Το Mystère IVA ήταν το αεροσκάφος που μετέτρεψε αυτή την προσπάθεια σε ώριμη, μαζική και εξαγώγιμη πολεμική μηχανή.
Αν και εξωτερικά διατηρούσε τη βασική διάταξη των προκατόχων του, το νέο μαχητικό ήταν στην πράξη βαθιά ανασχεδιασμένο. Διέθετε λεπτότερη πτέρυγα με οπισθόκλιση 41 μοιρών, διαφορετική άτρακτο, ενισχυμένη κατασκευή και υδραυλικά υποβοηθούμενα χειριστήρια. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μονοθέσιο μαχητικό-βομβαρδιστικό που μπορούσε να πλησιάζει την ταχύτητα του ήχου σε οριζόντια πτήση και να την υπερβαίνει σε ελαφρά βύθιση.
Από το Mystère II σε ένα ουσιαστικά νέο μαχητικό
Η Dassault ξεκίνησε το πρόγραμμα με την εσωτερική ονομασία MD.454. Ο στόχος ήταν η βελτίωση των επιδόσεων του Mystère II χωρίς την αναμονή για ένα εντελώς νέο σύστημα πρόωσης. Το πρωτότυπο Mystère IV 01 πέταξε για πρώτη φορά στις 28 Σεπτεμβρίου 1952 στο Melun-Villaroche, με χειριστή τον Κονσταντέν «Κόστια» Ροζανόφ. Η πρώτη πτήση διήρκεσε 25 λεπτά και ήδη από τις αρχικές δοκιμές το αεροσκάφος έδειξε ότι είχε σαφώς καλύτερη συμπεριφορά στις υψηλές ταχύτητες.
Το πρωτότυπο χρησιμοποιούσε τον βρετανικό Rolls-Royce Tay, έναν φυγοκεντρικό στροβιλοκινητήρα που θεωρούνταν περισσότερο ώριμος και αξιόπιστος από τον γαλλικό Atar της ίδιας περιόδου. Η επιλογή αυτή είχε σημασία, επειδή επέτρεψε στο πρόγραμμα να κινηθεί γρήγορα και να αποφύγει τις καθυστερήσεις που θα προκαλούσε η αναμονή για την ολοκλήρωση της ανάπτυξης του Atar.
Τον Δεκέμβριο του 1952 αμερικανική αντιπροσωπεία, στην οποία συμμετείχε και ο Τσακ Γιέιγκερ, αξιολόγησε γαλλικά μαχητικά. Οι επιδόσεις του Mystère IVA κρίθηκαν αρκετά υποσχόμενες ώστε να εγκριθεί μεγάλη παραγγελία στο πλαίσιο αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς τη Γαλλία. Τον Απρίλιο του 1953 παραγγέλθηκαν 225 αεροσκάφη μαζί με το υλικό υποστήριξής τους. Η παραγγελία χρηματοδοτήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η παραγωγή και η τεχνογνωσία παρέμεναν γαλλικές.
Το πρώτο αεροσκάφος παραγωγής πέταξε στις 29 Μαΐου 1954 στο Mérignac. Συνολικά κατασκευάστηκαν 411 Mystère IVA από το 1954 έως το 1958. Από αυτά, 114 έφεραν τον Rolls-Royce Tay, ενώ τα περισσότερα μεταγενέστερα και τα εξαγωγικά αεροσκάφη χρησιμοποιούσαν τον Hispano-Suiza Verdon 350, γαλλική έκδοση του Tay με ώση περίπου 3.500 κιλών.
Κατασκευή, κινητήρας και οπλισμός
Το Mystère IVA ήταν ολομεταλλικό και τρίκυκλο σύστημα προσγείωσης. Η πτέρυγα είχε μικρότερο σχετικό πάχος από εκείνη του Mystère II και σχεδιάστηκε για καλύτερη συμπεριφορά στην περιοχή των υψηλών υποηχητικών ταχυτήτων. Τα υδραυλικά υποβοηθούμενα πηδάλια ήταν απαραίτητα, καθώς οι αεροδυναμικές δυνάμεις σε αυτές τις ταχύτητες ξεπερνούσαν πλέον τις δυνατότητες ενός αμιγώς μηχανικού συστήματος χειρισμού.
Ο Tay και ο Verdon ήταν κινητήρες χωρίς μετακαυστήρα. Αυτό περιόριζε την επιτάχυνση και την ικανότητα διατήρησης υπερηχητικής ταχύτητας, αλλά πρόσφερε αξιοπιστία και σχετικά απλή συντήρηση. Η μέγιστη ταχύτητα στο επίπεδο της θάλασσας έφθανε περίπου τα 1.120 χιλιόμετρα ανά ώρα, ενώ το αεροσκάφος μπορούσε να φθάσει περίπου στο 1,1 Mach σε ελαφρά βύθιση. Η επιχειρησιακή οροφή υπολογιζόταν στα 15.000 μέτρα.
Ο σταθερός οπλισμός αποτελούνταν από δύο πυροβόλα DEFA των 30 χιλιοστών, τοποθετημένα στο κάτω μέρος της ατράκτου. Τα πυροβόλα μπορούσαν να καταφέρερουν ισχυρό πλήγμα εναντίον αεροσκαφών και επίγειων στόχων, αν και η διαθέσιμη ποσότητα πυρομαχικών (150 βλήματα το κάθε πυροβόλο) επέβαλλε σύντομες και προσεκτικά υπολογισμένες ριπές. Κάτω από τις πτέρυγες σε 4 πυλώνες μπορούσαν να μεταφερθούν βόμβες, ρουκέτες και δεξαμενές καυσίμου, με συνολικό βάρος κάπου ένα τόνο.
Το βασικό Mystère IVA δεν διέθετε ραντάρ αναχαίτισης. Υπήρχε οπτικό σκοπευτικό και το αεροσκάφος βασιζόταν στην καθοδήγηση από το έδαφος, στην οπτική επαφή και στην ικανότητα του χειριστή. Το γεγονός αυτό το τοποθετεί στην πρώιμη γενιά των μεταπολεμικών τζετ, πριν η ενσωμάτωση ραντάρ και κατευθυνόμενων βλημάτων γίνει κανόνας.
| Βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά Mystère IVA | |
|---|---|
| Πλήρωμα | 1 |
| Μήκος | 12,89 μέτρα |
| Εκπέτασμα πτέρυγας | 11,12 μέτρα |
| Ύψος | 4,6 μέτρα |
| Βάρος κενό/μέγιστο απογείωσης | 5.860 κιλά/9.500 κιλά |
| Κινητήρας | Rolls-Royce Tay ή Hispano-Suiza Verdon 350 |
| Ώση | περίπου 3.500 κιλά |
| Μέγιστη ταχύτητα | 1.120 χλμ./ώρα στο επίπεδο της θάλασσας |
| Μέγιστη ταχύτητα σε βύθιση | Mach 1,1 |
| Επιχειρησιακή οροφή | 15.000 μέτρα |
| Σταθερός οπλισμός | 2 πυροβόλα DEFA των 30 χιλ. |
Η γαλλική υπηρεσία και η Patrouille de France
Το πρώτο Mystère IVA παραγωγής εντάχθηκε από τη 12η Πτέρυγα Μαχητικών στο Cambrai στις 25 Μαΐου 1955. Η εμφάνιση του σηματοδότησε νέα εποχή για τη γαλλική αεροπορία, καθώς ήταν το πρώτο εγχώριο μαχητικό με επαρκείς επιδόσεις για τις απαιτήσεις του ΝΑΤΟ της δεκαετίας του 1950.
Στο Cambrai συγκροτήθηκε και η πρώτη ομάδα επίδειξης με το νέο μαχητικό. Στις 14 Ιουλίου 1955, δώδεκα Mystère IVA πέταξαν σε σχηματισμό πάνω από τα Ηλύσια Πεδία κατά την εθνική επέτειο. Αργότερα, ο τύπος υπηρέτησε με το διάσημο σμήνος επιδείξεων Patrouille de France και αποτέλεσε για αρκετά χρόνια τη δημόσια εικόνα της γαλλικής αεροπορικής ισχύος.
Η Αεροπορία παρέλαβε συνολικά 242 αεροσκάφη. Με την είσοδο νεότερων τύπων, τα Mystère IVA μετακινήθηκαν σταδιακά από τις μονάδες πρώτης γραμμής σε αποστολές προκεχωρημένης εκπαίδευσης και μετάπτωσης. Η τελευταία επιχειρησιακή τους χρήση στη Γαλλία έγινε στην 8η Πτέρυγα στο Cazaux, όπου αξιοποιήθηκαν για την εκπαίδευση χειριστών μαχητικών. Η μακρά εκπαιδευτική σταδιοδρομία τους επιβεβαίωσε την καλή συμπεριφορά, την αντοχή και την προβλέψιμη πτητική τους απόκριση.
Ισραήλ: από το Σινά στον Πόλεμο των Έξι Ημερών
Το Ισραήλ αναζητούσε στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ένα σύγχρονο μαχητικό με οπισθοκλινείς πτέρυγες, ικανό να αντιμετωπίσει τα MiG-15 και MiG-17 που εντάσσονταν στις αραβικές αεροπορίες. Η αρχική διερεύνηση αφορούσε το Mystère IIC, όμως οι καθυστερήσεις οδήγησαν στην επιλογή του σαφώς ωριμότερου Mystère IVA. Οι πρώτες παραδόσεις έγιναν το 1956 και συνολικά η ισραηλινή αεροπορία απέκτησε 61 αεροσκάφη.
Κατά την Κρίση του Σουέζ και την Επιχείρηση «Καντές» το Mystère IVA αποτέλεσε βασικό ισραηλινό μαχητικό. Σημείωσε καταρρίψεις αιγυπτιακών αεροσκαφών και έλαβε μέρος σε αποστολές προσβολής στόχων στο έδαφος. Ο οπλισμός των δύο DEFA αποδείχθηκε αποτελεσματικός, ενώ η στιβαρή κατασκευή επέτρεψε στο αεροσκάφος να απορροφά ζημιές και να επιστρέφει στη βάση.
Με την άφιξη των Super Mystère B2 και Vautour, το Mystère IVA πέρασε κυρίως στον ρόλο κρούσης. Τα ισραηλινά αεροσκάφη δέχθηκαν τροποποιήσεις, μεταξύ των οποίων αλεξίπτωτο πέδησης στο πίσω μέρος της ατράκτου. Η αλλαγή μείωνε τη διαδρομή προσγείωσης και βοηθούσε στην ταχύτερη προετοιμασία για νέα έξοδο.
Στον Πόλεμο των Έξι Ημερών, 32 Mystère IVA χρησιμοποιήθηκαν στο πρώτο κύμα της Επιχείρησης «Μοκέντ», προσβάλλοντας έξι αιγυπτιακές αεροπορικές βάσεις. Μετέφεραν βόμβες γενικής χρήσης και ειδικά όπλα καταστροφής διαδρόμων. Κατά τη διάρκεια του πολέμου σημείωσαν επίσης τρεις εναέριες νίκες. Συνέχισαν να επιχειρούν στον Πόλεμο της Φθοράς, πριν αποσυρθούν επισήμως στις 18 Μαρτίου 1971.
Η ινδική υπηρεσία και η πολεμική χρήση
Η Ινδία αποτέλεσε τον τρίτο μεγάλο χρήστη του τύπου. Τα Mystère IVA εντάχθηκαν σε μονάδες όπως η Νο 1 Μοίρα και χρησιμοποιήθηκαν ως μαχητικά-βομβαρδιστικά. Ινδοί χειριστές εκπαιδεύθηκαν στη Γαλλία, ενώ στελέχη που αργότερα ανήλθαν στην κορυφή της ινδικής αεροπορίας συνέδεσαν την πρώιμη σταδιοδρομία τους με τον τύπο.
Τα αεροσκάφη χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα στον πόλεμο Ινδίας-Πακιστάν του 1965, κυρίως σε αποστολές προσβολής αεροδρομίων, συγκεντρώσεων στρατευμάτων και τεθωρακισμένων. Το χαμηλό ύψος πτήσης, τα ισχυρά πυροβόλα και η δυνατότητα μεταφοράς βομβών το καθιστούσαν κατάλληλο για τακτική κρούση. Οι απώλειες υπήρξαν αναπόφευκτες σε περιβάλλον με πυκνά αντιαεροπορικά πυρά, όμως ο τύπος απέδειξε ότι παρέμενε επιχειρησιακά χρήσιμος περισσότερο από μία δεκαετία μετά την πρώτη του πτήση.
Η ινδική αεροπορία κράτησε τα Mystère IVA σε υπηρεσία έως το 1973. Η απόσυρσή τους ήρθε καθώς νεότερα αεροσκάφη προσέφεραν καλύτερη ακτίνα δράσης, μεγαλύτερο φορτίο και σύγχρονα ηλεκτρονικά.
Η θέση του στην ιστορία
Το Mystère IVA υπήρξε προϊόν μιας πολύ δραστήριας τεχνολογικά περιόδου. Μέσα σε λίγα χρόνια, τα μαχητικά πέρασαν από τις υποηχητικές επιδόσεις στα Mach 2, από το οπτικό σκοπευτικό στο ραντάρ και από τα πυροβόλα στους κατευθυνόμενους πυραύλους. Υπό αυτή την έννοια, το γαλλικό αεροσκάφος ξεπεράστηκε γρήγορα από την ίδια την πρόοδο που βοήθησε να επιταχυνθεί.
Η σημασία του βρίσκεται αλλού. Απέδειξε ότι η μεταπολεμική Γαλλία μπορούσε να κατασκευάσει εκατοντάδες αξιόπιστα μαχητικά, να εξοπλίσει τη δική της αεροπορία και να κερδίσει μεγάλες εξαγωγικές παραγγελίες. Υπηρέτησε σε τρεις χώρες, σε διαφορετικά θέατρα επιχειρήσεων και σε αποστολές που εκτείνονταν από την αεροπορική υπεροχή έως την προσβολή διαδρόμων.
Έτσι το Mystère IVA αποτέλεσε τον ενδιάμεσο κρίκο ανάμεσα στα πρώτα γαλλικά τζετ και στη γενιά των Mirage. Δεν διέθετε το ραντάρ, τον μετακαυστήρα ή την ταχύτητα των μεταγενέστερων μαχητικών. Διέθετε όμως ώριμη σχεδίαση, ισχυρό οπλισμό και την αξιοπιστία που απαιτείται για να μετατρέψει ένα τεχνολογικό επίτευγμα σε πραγματικό επιχειρησιακό σύστημα.
