Το Nord N.2501D Noratlas συνδέθηκε με τη συγκρότηση της ελληνικής τακτικής αερομεταφοράς στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η Πολεμική Αεροπορία αξιοποίησε τον τύπο για μεταφορά προσωπικού και υλικών, ρίψεις αλεξιπτωτιστών και εφοδίων, υποστήριξη ασκήσεων και αποστολές ναρκοθέτησης. Στη συλλογική μνήμη όμως, η θέση του καθορίστηκε από την αποστολή ΝΙΚΗ στην Κύπρο, τη νύχτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου 1974.
Η σχεδίαση γύρω από το φορτίο
Η ανάπτυξη του Noratlas άρχισε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Γαλλία αναζητούσε διάδοχο για τα μεταγωγικά Ju 52 και C-47 Dakota. Το πρωτότυπο Nord 2500 πέταξε στις 10 Σεπτεμβρίου 1949 με κινητήρες Gnome-Rhône 14R. Η ισχύς τους κρίθηκε περιορισμένη για τον επιδιωκόμενο ρόλο και η Nord προχώρησε στο N.2501 με ακτινωτούς Bristol Hercules. Η έκδοση αυτή πέταξε για πρώτη φορά στις 28 Νοεμβρίου 1950, πέρασε σε παραγωγή το 1952 και εντάχθηκε στη Γαλλική Αεροπορία το 1953.
Η υψηλή πτέρυγα, οι δύο ουραίες δοκοί και η πίσω πρόσβαση στον χώρο φορτίου υπηρετούσαν μία συγκεκριμένη απαίτηση. Το αεροσκάφος έπρεπε να μεταφέρει ογκώδη υλικά, να επιτρέπει ταχεία φόρτωση και να υποστηρίζει ρίψεις προσωπικού και εφοδίων. Η διάταξη άφηνε ελεύθερο το πίσω τμήμα της ατράκτου και έδινε στο πλήρωμα χώρο προσαρμοσμένο σε στρατιωτικές αποστολές.
Η παραλλαγή N.2501D δημιουργήθηκε για τη Luftwaffe με γερμανικά υποσυστήματα και παραγωγή στη Γαλλία και στη Δυτική Γερμανία. Η γερμανική παραγγελία έφθασε τα 186 αεροσκάφη. Η συνεργασία των δύο χωρών για το Noratlas προηγήθηκε του κοινού προγράμματος Transall C-160, που ανέλαβε σταδιακά τον ίδιο ρόλο.
Η συνολική παραγωγή του γαλλικού μεταγωγικού έφθασε τα 425 αεροσκάφη. Ο τύπος υπηρέτησε στη Γαλλία, στη Δυτική Γερμανία, στην Ελλάδα, στο Ισραήλ, στην Πορτογαλία και σε αεροπορίες της Αφρικής. Η παρουσία του σε πολέμους και αποστολές μεταφοράς επί τρεις δεκαετίες επιβεβαίωσε τη χρησιμότητα του και την επιτυχημένη σχεδίαση.
Από τη Γερμανία στην Ελευσίνα
Η Πολεμική Αεροπορία παρέλαβε 50 N.2501D το 1969 στο πλαίσιο της δυτικογερμανικής βοήθειας. Άλλα έξι αεροσκάφη αποκτήθηκαν αργότερα , οπότε ο συνολικός αριθμός έφθασε τα 56. Η προέλευση αυτών των έξι αεροσκαφών εξετάστηκε αναλυτικά σε προηγούμενο άρθρο της ΠΤΗΣΗΣ για τους ελληνικούς εξοπλισμούς της περιόδου 1966 έως 1976.
Η προετοιμασία πάντως είχε αρχίσει στις 20 Νοεμβρίου 1969, όταν ελληνικό ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό μετέβη στο Wunstorf για θεωρητική εκπαίδευση και κατόπιν σε γερμανικές μονάδες για επιχειρησιακή. Η 354 Μοίρα Μεταφορών συγκροτήθηκε στην Ελευσίνα στις 16 Μαΐου 1970 και ανέλαβε τον τύπο, ενώ το 1976 μετονομάστηκε σε 354 Μοίρα Τακτικών Μεταφορών.
Η 354 Μοίρα εκτέλεσε τακτικές αερομεταφορές, ρίψεις αλεξιπτωτιστών και εφοδίων, ενώ τα Noratlas χρησιμοποιήθηκαν και σε αποστολές ναρκοθέτησης στις ελληνικές θάλασσες. Η Μοίρα αξιολογήθηκε από το ΝΑΤΟ το 1973. Οι αποστολές απαιτούσαν πτήσεις σχηματισμού, χαμηλό ύψος, συνεργασία με τον Στρατό Ξηράς και μεγάλο συντονισμό ανάμεσα σε πληρώματα, τεχνικούς και προσωπικό φόρτωσης.
Τον Ιούλιο του 1980 τα Noratlas μεταστάθμευσαν στην 355 ΜΤΜ. Η λειτουργία της 354 ΜΤΜ ανεστάλη στις 18 Απριλίου 1982, ενώ ο τύπος παρέμεινε σε ελληνική υπηρεσία έως το 1985. Η 354 επανήλθε το 2005 με C-27J Spartan, διατηρώντας τον ρόλο των τακτικών μεταφορών στην 112 Πτέρυγα Μάχης.
Διαστάσεις, κινητήρες και αποστολές
Το N.2501D ήταν δικινητήριο μεταγωγικό με πλήρωμα τριών ατόμων. Οι δύο Bristol Hercules 739 απέδιδαν 2.400 ίππους ο καθένας. Το εκπέτασμα ήταν 32,50 μέτρα, το μήκος 21,96 μέτρα και το ύψος 6,25 μέτρα. Η μεταφορική ικανότητα έφθανε τα 45 άτομα ή 6.800 κιλά φορτίου.
Ο χώρος φορτίου μπορούσε να δεχθεί προσωπικό, αλεξιπτωτιστές, φορεία, εφόδια και υλικά. Η πίσω πρόσβαση και η υψηλή πτέρυγα απλοποιούσαν τη φόρτωση σε σύγκριση με τα C-47 Dakota, των οποίων η κύρια θύρα βρισκόταν στο πλάι της ατράκτου. Για την ΠΑ το Noratlas κάλυψε το κενό ανάμεσα στα μεταγωγικά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στο μετέπειτα C-130H.
Η επιχειρησιακή του αξία προέκυπτε από τη διαθεσιμότητα χώρου και τη δυνατότητα χρήσης σε διαφορετικές αποστολές, για μεταφορά στρατιωτών, ρίψη εφοδίων ή φόρτωση υλικού. Αυτή η εμπειρία εξέλιξε τις διαδικασίες της ελληνικής αερομεταφοράς και πέρασε στα πληρώματα των μεταγενέστερων τύπων.
Η αποστολή ΝΙΚΗ και η απώλεια του ΝΙΚΗ 4
Η νύχτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου 1974 ήταν η κορυφαία αλλά και η τραγικότερη των αεροσκαφών σε ελληνική υπηρεσία. Δεκαπέντε αεροσκάφη της 354 Μοίρας απογειώθηκαν από τη Σούδα με αποστολή να μεταφέρουν Έλληνες καταδρομείς στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Η πτήση έγινε με σιγή ασυρμάτου και σε χαμηλό ύψος, ενώ η τουρκική εισβολή βρισκόταν σε εξέλιξη.
Από τα 15 Noratlas, 12 προσγειώθηκαν στη Λευκωσία, δύο έμειναν εκτός τελικής προσγείωσης και ένα καταρρίφθηκε κατά την προσέγγιση. Συγκεκριμένα το 52-133 με κωδικό ΝΙΚΗ 4 χτυπήθηκε από φίλια πυρά στον λόφο της Μακεδονίτισσας. Σκοτώθηκαν τα τέσσερα μέλη του πληρώματος και 27 καταδρομείς, ενώ ο καταδρομέας Θανάσης Ζαφειρίου διασώθηκε.
Η μεταφορά των καταδρομέων ενίσχυσε την άμυνα του αεροδρομίου της Λευκωσίας. Το αποτέλεσμα όμως είχε βαρύ ανθρώπινο κόστος και έδειξε τις σοβαρές αστοχίες στον συντονισμό της αεράμυνας. Η αποστολή παραμένει παράδειγμα των απαιτήσεων που αντιμετώπισαν τα πληρώματα της 354 Μοίρας και των συνεπειών που μπορεί να έχει η ελλιπής ανταλλαγή πληροφοριών σε πολεμικές επιχειρήσεις.
Ο Τύμβος της Μακεδονίτισσας διατηρεί τη μνήμη των πεσόντων. Το 2018 ένα αναπαλαιωμένο Noratlas μεταφέρθηκε στην Κύπρο και τοποθετήθηκε στον χώρο ως μνημείο. Η μεταφορά και συναρμολόγησή του στον Τύμβο έδωσε στο κοινό ένα σημείο αναφοράς για την αποστολή.
Διεθνής υπηρεσία και κληρονομιά
Η Γαλλική Αεροπορία χρησιμοποίησε το Noratlas στην Ινδοκίνα, στο Σουέζ και στην Αλγερία. Η Luftwaffe το ενέταξε στις μονάδες μεταφορών της έως την αντικατάστασή του από το Transall C-160. Το Ισραήλ το αξιοποίησε σε μεταφορές και επιχειρήσεις αλεξιπτωτιστών, ενώ η Πορτογαλία το χρησιμοποίησε στις αποικιακές επιχειρήσεις στην Αφρική.
Η ισραηλινή χρήση ανέδειξε την προσαρμογή του τύπου σε αποστολές μεταφοράς και υποστήριξης σε διαφορετικά μέτωπα. Η επιχειρησιακή του πορεία με τα ισραηλινά διακριτικά έχει παρουσιαστεί αναλυτικά σε προηγούμενο αφιέρωμα της ΠΤΗΣΗΣ.
