Τις τελευταίες ημέρες είδαν το φως της δημοσιότητας πληροφορίες για πιθανή παραχώρηση τροχοφόρων τεθωρακισμένων Stryker στον Ελληνικό Στρατό από τις ΗΠΑ. Η είδηση όμως δεν είναι νέα για τους αναγνώστες μας. Η ΠΤΗΣΗ είχε αποκαλύψει ήδη από το 2025, ότι τα Stryker είχαν συμπεριληφθεί στον ευρύτερο κατάλογο αμερικανικού πλεονάζοντος υλικού που θα μπορούσε να διατεθεί στην Ελλάδα, μαζί με συστήματα όπως τα ελικόπτερα AH-64D Apache, τα άρματα Abrams, τα ΤΟΜΑ Bradley και τα αυτοκινούμενα πυροβόλα M109.
Τότε, όμως, δεν υπήρχε συγκεκριμένος αριθμός οχημάτων ούτε οριστικοποιημένη διαθεσιμότητα. Από τη στιγμή που σήμερα μέρος της υπόθεσης έχει πλέον διαρρεύσει, μπορούμε να παρουσιάσουμε τις δικές μας αποκλειστικές πληροφορίες. Έτσι ξεκινάμε από τον αριθμό των οχημάτων τύπου 8Χ8, που είναι περισσότερα από 250, και πιθανότατα πρόκειται για τα ίδια που είχαν προηγουμένως συζητηθεί για παραχώρηση στην Πολωνία (στα τέλη του 2025). Η παραχώρηση στη Βαρσοβία θα γινόταν μέσω του αμερικανικού προγράμματος Excess Defense Articles (EDA), δηλαδή διάθεσης πλεονάζοντος υλικού.
Κατά τις πληροφορίες μας, τα Stryker που μπορούν να διατεθούν στην Ελλάδα παραμένουν σε αμερικανικές μονάδες και εγκαταστάσεις στην Ευρώπη, συντηρούνται κανονικά και δεν προέρχονται από μακροχρόνια απόθεση. Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς περιορίζει, χωρίς να μηδενίζει, τον κίνδυνο να απαιτηθούν εκτεταμένες εργασίες επαναφοράς σε λειτουργική κατάσταση.
Πάλι με βάση τις πηγές μας η συνολική ονομαστική αξία κτήσης της παρτίδας μπορεί να προσεγγίζει το 1 δισ. δολάρια (αυτό δηλαδή που θα δηλωθεί ότι είναι η εκτιμώμενη αξία της παραχώρησης, χωρίς όμως να έχει σχέση με το τελικό ποσό που θα ζητηθεί). Έτσι η τελική επίσημη αποτίμηση του κόστους θα προσδιοριστεί στο πλαίσιο της σχετικής συμφωνίας. Και πάντα υπάρχει η πιθανότητα να γίνει με έως και μηδενικό τίμημα για τα οχήματα, ως “δωρεά EDA”.
«Δωρεάν», βέβαια, δεν σημαίνει χωρίς καμία δαπάνη. Το υλικό παραχωρείται κατά κανόνα «ως έχει και όπου βρίσκεται», ενώ ο παραλήπτης αναλαμβάνει τη μεταφορά, την επιθεώρηση, τυχόν αναγκαίες επισκευές, την εκπαίδευση και τη μετέπειτα υποστήριξη. Η Ελλάδα πάντως έχει ήδη σημαντική εμπειρία από αντίστοιχες διαδικασίες, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την παραχώρηση των 1.200 M1117 Guardian.
Πόσο μπορεί να κοστίσει η ελληνική παραλαβή
Αρχικά η μεταφορά των οχημάτων από την Ευρώπη στην Ελλάδα εκτιμάται, σύμφωνα με τις πηγές μας, ότι μπορεί να περιοριστεί στα 4 έως 5 εκατ. δολάρια. Πρόσθετη δαπάνη θα απαιτηθεί για αρχικά ανταλλακτικά και αναλώσιμα, τεχνική υποστήριξη, ειδικά εργαλεία, εκπαίδευση πληρωμάτων και τεχνικού προσωπικού, ασυρμάτους και εγχώρια συστήματα επικοινωνιών, πιστοποίηση των τηλεχειριζόμενων σταθμών οπλισμού, καθώς και πυρομαχικά ή βλήματα TOW για τις αντιαρματικές εκδόσεις που τελικά θα περιληφθούν.
Με μια συγκρατημένη διαμόρφωση, χωρίς απαίτηση πλήρους ανακατασκευής ή μετατροπής των οχημάτων σε κάποια ιδιότυπη «ελληνική έκδοση», το συνολικό κόστος εισαγωγής και αρχικής υποστήριξης εκτιμάται ότι μπορεί να παραμείνει κάτω από τα 100 εκατ. δολάρια.
Στο ποσό αυτό θα μπορούσε να περιληφθεί και έργο ελληνικής εταιρείας για την υποστήριξη του στόλου, ενδεικτικής αξίας περίπου 20 εκατ. δολαρίων. Η ελληνική συμμετοχή είναι επιθυμητή, αρκεί να αφορά πραγματική δημιουργία δυνατότητας συντήρησης και να μην αποτελέσει αφορμή για ανεξέλεγκτη διόγκωση του προγράμματος.
Ο κύριος όγκος αποτελείται από M1126
Βέβαια δεν μιλάμε για 250 πανομοιότυπα οχήματα, αλλά για μια παρτίδα που προέρχεται από την ευρύτερη οικογένεια Stryker. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο κύριος όγκος που συζητείται αποτελείται από οχήματα μεταφοράς ομάδας Πεζικού, M1126 Infantry Carrier Vehicle. Αυτά έχουν ήδη αποδείξει την επιχειρησιακή τους χρησιμότητα, μεταξύ άλλων και στον πόλεμο της Ουκρανίας. Τα υπόλοιπα οχήματα προέρχονται από ειδικές εκδόσεις της οικογένειας, χωρίς να είναι ακόμη δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια η αναλογία κάθε τύπου.
Η οικογένεια Stryker περιλαμβάνει το όχημα μεταφοράς Πεζικού M1126 Infantry Carrier Vehicle, το αναγνώρισης M1127 Reconnaissance Vehicle, το όλμοφόρο M1129 Mortar Carrier Vehicle, το διοίκησης και επικοινωνιών M1130 Commander’s Vehicle, το συντονισμού και υποστήριξης πυρών M1131 Fire Support Vehicle, το Μηχανικού M1132 Engineer Squad Vehicle, το ασθενοφόρο M1133 Medical Evacuation Vehicle και το αντιαρματικό M1134 Anti-Tank Guided Missile Vehicle με εκτοξευτή TOW. Ενδεικτικό της ευελιξίας της οικογένειας, είναι και το πακέτο εκδόσεων που είχε επιλεγεί για τα Stryker της Βόρειας Μακεδονίας.
Η ύπαρξη εξειδικευμένων εκδόσεων μπορεί να αποδειχθεί ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της προσφοράς. Ο Ελληνικός Στρατός δεν θα αποκτήσει απλώς εκατοντάδες οχήματα μεταφοράς προσωπικού, αλλά ενδέχεται να εξασφαλίσει και μέσα για αναγνώριση, διοίκηση, αντιαρματικό αγώνα, υποστήριξη με όλμους, υγειονομική κάλυψη και αποστολές Μηχανικού.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, τα διαθέσιμα οχήματα είναι παλαιότερης διαμόρφωσης με επίπεδο δάπεδο και όχι οι νεότερες εκδόσεις Double-V Hull ή A1. Αυτό σημαίνει χαμηλότερη προστασία απέναντι σε νάρκες και αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς σε σχέση με τα νεότερα Stryker, τα οποία διαθέτουν δάπεδο διαμόρφωσης διπλού V. Το χαρακτηριστικό αυτό δεν ακυρώνει την επιχειρησιακή αξία των προσφερόμενων οχημάτων, αποτελεί όμως παράγοντα που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στον τρόπο αξιοποίησής τους.
Πάντως δεν αναμένεται να περιλαμβάνονται τα νεότερα M1296 Stryker Dragoon με πυροβόλο των 30 χιλιοστών, ούτε τα M1128 Mobile Gun System με πυροβόλο των 105 χιλιοστών.
Το ελληνικό λάθος με τα M1128
Εδώ αξίζει να θυμηθούμε ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σε σχέση με διαθέσιμο αμερικανικό υλικό. Στο παρελθόν είχε δοθεί στον Ελληνικό Στρατό η δυνατότητα απόκτησης M1128 Mobile Gun System, δηλαδή της έκδοσης Stryker με πυροβόλο M68A1E4 των 105 χιλιοστών και αυτόματο σύστημα γέμισης.
Η ΠΤΗΣΗ είχε επανειλημμένα υποστηρίξει ότι τα M1128 θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ως ταχυκίνητα οχήματα άμεσης υποστήριξης πυρός, ιδιαίτερα σε μονάδες της ΑΣΔΕΝ ή σε σχηματισμούς που χρησιμοποιούν τροχοφόρα τεθωρακισμένα. Θα μπορούσαν, μεταξύ άλλων, να αντικαταστήσουν παλαιά ΠΑΟ των 106 χιλιοστών και να προσφέρουν ισχύ πυρός που σήμερα απουσιάζει από μεγάλο μέρος του Πεζικού μας.
Ο Ελληνικός Στρατός απέρριψε τότε την προοπτική, με βασικό επιχείρημα ότι το M1128 ήταν τροχοφόρο και όχι ερπυστριοφόρο και, επομένως, δεν θεωρήθηκε κατάλληλο για το ελληνικό έδαφος. Η άποψη αυτή προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση σήμερα, όταν ο ίδιος ο ΕΣ εξετάζει την απόκτηση εκατοντάδων τροχοφόρων τεθωρακισμένων και έχει ήδη εντάξει σε υπηρεσία μεγάλο αριθμό M1117. Η ΠΤΗΣΗ είχε παρουσιάσει ακόμη και την προοπτική αντικατάστασης παλαιών αρμάτων M48 και M60 από M1128 σε συγκεκριμένους ρόλους υποστήριξης.
Πάντως ο Αμερικανικός Στρατός ολοκλήρωσε την απόσυρσή της συγκεκριμένης έκδοσης το 2022, επικαλούμενος την παλαιότητα του πυροβόλου, προβλήματα και υψηλό κόστος υποστήριξης του αυτόματου γεμιστή, καθώς και το γεγονός ότι το όχημα δεν είχε εξελιχθεί σε διαμόρφωση Double-V Hull. Έτσι η Ελλάδα μπορούσε να αποκτήσει ένα όχημα άμεσης υποστήριξης πυρός με πυροβόλο των 105 χιλιοστών και δεν το έκανε. Ήταν ένα σοβαρό λάθος το οποίο δεν πρέπει να επαναληφθεί με τα σημερινά Stryker.
ΤΟΜΠ υψηλής κινητικότητας, όχι ΤΟΜΑ
Το M1126 που θα είναι και ο “όγκος” της παραχώρσης είναι μεταφοράς προσωπικού και φέρει σταθμό οπλισμού, στον οποίο μπορεί να τοποθετηθεί βαρύ πολυβόλο M2HB των 0,50 ιντσών ή αυτόματο βομβιδοβόλο Mk19 των 40 χιλιοστών. Ο σταθμός χειρίζεται από το εσωτερικό, επιτρέποντας στον αρχηγό ή στον χειριστή να παρατηρεί και να βάλλει παραμένοντας υπό την προστασία του οχήματος. Μέρος των απαιτούμενων βαρέων πολυβόλων θα μπορούσε να προέλθει από τα ελληνικά αποθέματα ή από M113 που θα αποσυρθούν, εφόσον επιβεβαιωθούν η κατάστασή τους και η συμβατότητα με τους σταθμούς οπλισμού.
Σε επίπεδο επιδόσεων, το M1126 με επίπεδο δάπεδο έχει, ανάλογα με τη διαμόρφωση και το πακέτο θωράκισης, βάρος μάχης περίπου 17 έως 19 τόνους. Χρησιμοποιεί πετρελαιοκινητήρα Caterpillar 3126 ισχύος 350 ίππων, αναπτύσσει μέγιστη ταχύτητα άνω των 96 χλμ./ώρα στον δρόμο και έχει αυτονομία τουλάχιστον 530 χιλιομέτρων. Το πλήρωμα αποτελείται από δύο άτομα και στο πίσω διαμέρισμα μεταφέρεται εννεαμελής ομάδα Πεζικού. Διαθέτει κεντρικό σύστημα ρύθμισης της πίεσης των ελαστικών και ελαστικά run-flat.
Η βασική χαλύβδινη θωράκιση προστατεύει από πυρά όπλων 7,62 χιλιοστών, ενώ η κεραμική πρόσθετη θωράκιση ανεβάζει την προστασία για αντοχή σε βλήματα 14,5 χιλιοστών και θραυσμάτων οβίδων πυροβολικού 152 χιλιοστών.
Η αποστολή του Stryker είναι να μεταφέρει γρήγορα και με θωρακισμένη προστασία την ομάδα Πεζικού, να παρέχει πυρά κάλυψης και να υποστηρίζει την κίνηση της μονάδας. Δεν είναι σχεδιασμένο να εμπλέκεται ως βαρύ ΤΟΜΑ στην πρώτη γραμμή μαζί με άρματα μάχης.
Ένα όχημα με περισσότερα από 20 χρόνια πολεμικής εμπειρίας
Το Stryker δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του μετασχηματισμού του Αμερικανικού Στρατού στις αρχές του 21ου αιώνα. Στόχος ήταν η συγκρότηση δυνάμεων με μεγαλύτερη προστασία και ισχύ από τις ελαφρές μονάδες, αλλά με ταχύτερη ανάπτυξη και μικρότερο βάρος από τους βαρείς σχηματισμούς Abrams και Bradley.
Το πρώτο όχημα παραγωγής ολοκληρώθηκε το 2002 και ο τύπος χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράκ από το 2003. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε μια ολόκληρη οικογένεια οχημάτων με κοινό πλαίσιο και εξειδικευμένες διαμορφώσεις. Η εκπαίδευση Ουκρανών στρατιωτών σε M1126 στην Ευρώπη έδειξε και τη δυνατότητα γρήγορης ένταξης του τύπου από νέο χρήστη.
Η αμερικανική εμπειρία οδήγησε αργότερα στις εκδόσεις Double-V Hull και A1, με αυξημένη προστασία, ισχυρότερο κινητήρα, αναβαθμισμένη ανάρτηση, μεγαλύτερη ηλεκτρική ισχύ και δυνατότητα ενσωμάτωσης βαρύτερου οπλισμού.
Τι μπορούν να προσφέρουν στον Ελληνικό Στρατό
Περισσότερα από 250 Stryker μπορούν να δώσουν στον Ελληνικό Στρατό τη δυνατότητα συγκρότησης ενός ή ακόμη και δύο ολοκληρωμένων σχηματισμών, ανάλογα με την τελική σύνθεση, τον αριθμό των εφεδρικών οχημάτων και την οργανωτική δομή που θα επιλεγεί.
Σε συνδυασμό με τα M1117, μπορούν να εξοπλίσουν ταχυκίνητες μονάδες με μέσα μεταφοράς προσωπικού, αναγνώρισης, διοίκησης, υγειονομικής υποστήριξης, όλμων, Μηχανικού και αντιαρματικού αγώνα. Το κυριότερο είναι ότι προσφέρουν οικογένεια οχημάτων και όχι ακόμη έναν μικρό, αποσπασματικό στόλο. Η επιτυχής μαζική παραλαβή των M1117 δείχνει ότι μια τέτοια διαδικασία μπορεί να υλοποιηθεί.
Δεν μπορούν βέβαια να αντικαταστήσουν όλα τα M113 ούτε καταργούν την ανάγκη απόκτησης σύγχρονου ΤΟΜΑ. Μπορούν, όμως, να επιτρέψουν την απόσυρση μεγάλου αριθμού παλαιών και χαμηλής διαθεσιμότητας M113.
Τα Stryker προσφέρουν υψηλή ταχύτητα στον δρόμο, μεγάλη αυτονομία και μικρότερη καταπόνηση του οδικού δικτύου σε σχέση με ένα ερπυστριοφόρο όχημα. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι σημαντικά για σχηματισμούς που πρέπει να μετακινούνται γρήγορα σε μεγάλες αποστάσεις ή να αναπτύσσονται χωρίς συνεχή εξάρτηση από αρματομεταφορείς.
Να μη χαθεί ακόμη μία ευκαιρία
Η Ελλάδα έχει ξαναβρεθεί μπροστά σε μεγάλες προσφορές αμερικανικού πλεονάζοντος υλικού. Η περίπτωση των βαρέων αρμάτων M1A1 Abrams πριν από περίπου 15 χρόνια δεν προχώρησε, ενώ η νεότερη προσπάθεια απόκτησης τεθωρακισμένων οχημάτων μάχης, Bradley επιβαρύνθηκε από ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο πακέτο επαναφοράς και αναβαθμίσεων (μια ελληνική απαίτηση), το οποίο αναμενόμενα εκτόξευσε το κόστος. Η ΠΤΗΣΗ είχε αναλύσει τόσο την κατάσταση και το κόστος των Bradley όσο και την πιθανή εγκατάλειψη του προγράμματος.
Το λάθος θα ήταν να ζητηθούν εξαρχής νέοι κινητήρες, νέα συστήματα μετάδοσης, συνολική ανακατασκευή, πλήρης αλλαγή ηλεκτρονικών και κάθε δυνατή αναβάθμιση. Τότε δεν θα παραλαμβάναμε δωρεάν Stryker, αλλά θα χρηματοδοτούσαμε ουσιαστικά ένα νέο πρόγραμμα οχήματος πάνω σε μεταχειρισμένο σκάφος.
Η ορθολογική λύση είναι η επιλογή των καλύτερων οχημάτων, η αποδοχή τους σε λειτουργική αμερικανική διαμόρφωση, η εκτέλεση μόνο των αναγκαίων εργασιών ασφαλείας και αξιοπιστίας, η εγκατάσταση ελληνικών ασυρμάτων, η δημιουργία ρεαλιστικού αποθέματος ανταλλακτικών και ο καθορισμός σαφούς ανώτατου ορίου κόστους.
Το κρίσιμο πλέον είναι να κινηθεί γρήγορα το ΓΕΣ, να επιθεωρήσει τα οχήματα που βρίσκονται στην Ευρώπη και να διατυπώσει ένα λιτό, κοστολογημένο και επιχειρησιακά συγκεκριμένο αίτημα. Γιατί οι ευκαιρίες μέσω EDA δεν παραμένουν διαθέσιμες επ’ αόριστον.
