Λίγα μαχητικά έχουν τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία όσο το IAI Nesher, το ισραηλινό αντίγραφο του Mirage 5 που γεννήθηκε επειδή η Γαλλία επέβαλε εμπάργκο στο Ισραήλ. Αυτό μπήκε στη μάχη μέσα σε λίγα χρόνια από την πρώτη πτήση του, διέπρεψε στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, έδρασε στη συνέχεια στην άλλη άκρη του πλανήτη, ως αργεντινό Dagger, εναντίον του Βρετανικού Ναυτικού στα Φώκλαντ.
Όλα ξεκινούν από τα Mirage IIICJ της Ισραηλινής Αεροπορίας, τα οποία μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών είχαν αποκτήσει μεγάλη φήμη στη Δύση και στον αραβικό κόσμο. Η συνέχεια όμως απαιτούσε διαφορετικό όπλο: ένα αεροσκάφος με περισσότερο καύσιμο στις δεξαμενές, μεγαλύτερη ακτίνα δράσης και ικανότητα να μεταφέρει σοβαρό φορτίο βομβών στους στόχους που το Τελ Αβίβ ήθελε να χτυπά γρήγορα και βαθιά. Το Mirage 5, παραλλαγή του Mirage IIIE, χωρίς το βάρος του εξοπλισμού αναχαίτισης, ήταν αυτό που χρειαζόταν.
Όμως τα Mirage 5J που είχαν παραγγελθεί για τους Ισραηλινούς έμειναν φυλαγμένα στη Γαλλία λόγω εμπάργκο, οπότε η Israel Aircraft Industries βρέθηκε με την ευθύνη να τα αναπληρώσει. Το πώς ακριβώς η εταιρεία απέκτησε τα πλήρη σχέδια του Mirage III για να φτιάξει το Nesher, αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πιο γκρίζα κεφάλαια της ψυχροπολεμικής αεροναυπηγικής, με αναφορές σε επιχειρήσεις κατασκοπείας της Μοσάντ, σε διαρροές μέσω Ελβετίας κ.ο.κ. Το επιχειρησιακό αποτέλεσμα όμως ήταν πως λίγα χρόνια αργότερα, η Ισραηλινή Αεροπορία παραλάμβανε το πρώτο “εθνικό” υπερηχητικό μαχητικό κρούσης, χωρίς να έχει τις πολιτικές δεσμεύσεις που επέβαλλε το Παρίσι.
Από καθαρά τεχνική σκοπιά, το Nesher είναι ένα ακόμη μέλος της “οικογένειας” Mirage ΙΙΙ με πτέρυγα δέλτα, κινητήρας Snecma Atar 9C, δύο πυροβόλα DEFA των 30 χιλιοστών, υπερηχητική ταχύτητα. Με μήκος γύρω στα 15,6 μέτρα, εκπέτασμα 8,2 μέτρα, κενό βάρος περί τους 6,6 τόνους και μέγιστο βάρος απογείωσης στους 13,5, μπορούσε να σηκώσει τέσσερις τόνους εξωτερικού φορτίου — βόμβες, ρουκέτες, δεξαμενές, αμερικανικούς πυραύλους αέρος-αέρος Sidewinder και τους εγχώριους Rafael Shafrir 2, ενώ τα ισραηλινά ηλεκτρονικά συμπλήρωναν την κατασκευή.
Είναι αλήθεια ότι ο τύπος είχε εξ ορισμού περιορισμούς. Χωρίς ραντάρ, χωρίς ικανότητα παντός καιρού, χωρίς δυνατότητα εμπλοκής πέρα από τον οπτικό ορίζοντα, απαιτούσε ιδιαίτερο έμπειρο και ικανό χειριστή και καθαρό ουρανό. Παρέμενε όμως ένα γρήγορο αεροσκάφος με ισχυρά πυροβόλα, χαμηλό κόστος υποστήριξης, αξιόλογη ακτίνα δράσης για τον ρόλο του και αρκετό φορτίο όπλων ώστε να καλύπτει τόσο αποστολές αέρος-εδάφους όσο και — στα κατάλληλα χέρια — αερομαχίες στο φως της ημέρας. Το πόσο σοβαρά μπορούσε να σταθεί αυτό το «κατάλληλα χέρια» φάνηκε τον Οκτώβριο του 1973, όταν τα Nesher βρέθηκαν να επιχειρούν στον πιο σκληρό αεροπορικό πόλεμο μετά την Κορέα.
Οι ισραηλινές αναφορές τους πιστώνουν πάνω από εκατό καταρρίψεις στη διάρκεια του πολέμου, με την όποια επιφύλαξη της επίσημης καταγραφής. Πίσω από αυτή την επίδοση υπάρχει βέβαια η εκπαίδευση των ισραηλινών πιλότων, η τακτική πειθαρχία, η εξοικείωση με το Mirage. Το Nesher πέρασε αυτή τη δοκιμασία, κάλυψε την ανάγκη της στιγμής και προετοίμασε τον δρόμο για το Kfir, το επόμενο και πολύ πιο φιλόδοξο ισραηλινό βήμα, πάνω στην ίδια αεροδυναμική σχεδίαση.
Η δεύτερη ζωή του τύπου ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1970, όταν τα Nesher άρχισαν να βγαίνουν σταδιακά από την πρώτη γραμμή, να ανακατασκευάζονται για να παραδοθούν στη Fuerza Aérea Argentina με νέο όνομα το Dagger. Η Αργεντινή, σε μια περίοδο σοβαρής έντασης με τη Χιλή του Πινοσέτ, και σεαναζήτηση μαχητικών υψηλών επιδόσεων, παρέλαβε 35 μονοθέσια Dagger A και τέσσερα διθέσια -B, αναβαθμίζοντας την ικανότητα κρούσης της. Το αεροσκάφος που έφτασε στο Μπουένος Άιρες ήταν στην ουσία ένα Nesher με λίγες αλλαγές.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος των Φώκλαντ την άνοιξη του 1982, τα Dagger βρέθηκαν να υπηρετούν μέσα σε ένα από τα πιο αντίξοα επιχειρησιακά πεδία που έχουν δοθεί ποτέ σε αεροσκάφος της κατηγορίας τους. Επιχειρούσαν από βάσεις στην ηπειρωτική Αργεντινή, με εκατοντάδες μίλια θάλασσας μέχρι το στόχο, χωρίς δυνατότητα εναέριου ανεφοδιασμού, με καύσιμο που τους άφηνε ελάχιστα λεπτά πάνω από τη βρετανική δύναμη και με τη έντονη αίσθηση ότι κάθε αποστολή ίσως ήταν η τελευταία. Παρ’ όλα αυτά, σε λίγο περισσότερο από έναν μήνα επιχειρήσεων κατάφεραν να κάνουν 153 εξόδους, σχεδόν πάντα σε χαμηλό ύψος, σχεδόν πάντα σε μέγιστη ταχύτητα, μέσα σε ένα νέφος βρετανικών πυραύλων και βλημάτων πυροβόλου.
Στο διάστημα αυτό τα Dagger χτύπησαν με βόμβες ελεύθερης πτώσης τα HMS Antrim, Brilliant, Broadsword, Ardent, Arrow και Plymouth, αποδεικνύοντας ότι ένα παλιό μαχητικό χωρίς σύγχρονα ηλεκτρονικά μπορεί ακόμη να γίνει εφιάλτης, αρκεί να χρησιμοποιείται με τόλμη και αποφασιστικότητα. Το τίμημα όμως ήταν δραματικό. Έντεκα αεροσκάφη χάθηκαν στις αποστολές, κυρίως από Sea Harrier οπλισμένα με πυραύλους AIM-9L Sidewinder, τα οποία επιχειρούσαν με καλύτερη τακτική εικόνα του πεδίου, ραντάρ και έναν πύραυλο που αποδείχθηκε σχεδόν αλάθητος εκείνη την εποχή. Στα χαρτιά το Dagger ήταν ταχύτερο και μηχανικά ικανότερο, στην πράξη όμως το Sea Harrier πολεμούσε εντός ναυτικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης — και αυτή η ασυμμετρία αποδείχθηκε αποφασιστική.
Μετά τη συνθηκολόγηση των αργεντινών δυνάμεων στο Πορτ Στάνλεϊ, η Fuerza Aérea Argentina στράφηκε ξανά στους Ισραηλινούς και προχώρησε στο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού Finger, που ενσωμάτωσε νέο εξοπλισμό ναυτιλίας και προσβολής, HUD, υπολογιστή δεδομένων και, στις πιο πλήρεις διαμορφώσεις, ραντάρ Elta EL/M-2001B. Φυσικά καμία αναβάθμιση δεν επρόκειτο να μετατρέψει τη μεσαίας γενιάς πλατφόρμα σε μαχητικό τέταρτης γενιάς. Της έδωσε ωστόσο ένα πιο αξιόπιστο επιχειρησιακό προφίλ, αρκετό για να καλύπτει τις ανάγκες της Αργεντινής σε μια εποχή ασφυκτικών οικονομικών περιορισμών και διεθνούς απομόνωσης μετά τον πόλεμο.
Η συνολική αποτίμηση χρειάζεται προσοχή για να μην αδικήσει τον τύπο. Στην ισραηλινή υπηρεσία, το Nesher υπήρξε στρατηγική απάντηση μιας χώρας στο εμπάργκο, ένας θεμέλιος λίθος της εθνικής αεροναυπηγικής, ένας απαραίτητος κρίκος ανάμεσα στα γαλλικά Mirage και στο Kfir. Στη δράση του στην Αργεντινή, το Dagger αν και πλέον παλαιότερης γενιάς, σήκωσε στους ώμους του τη μερίδα του λέοντος της αεροπορικής επίθεσης, πληρώνοντας το ανάλογο τίμημα.
Στην ιστορία, λοιπόν, το Nesher/Dagger μένει ως ένα αεροσκάφος με δύο εθνικότητες και δύο πολέμους, που στη μία ζωή του έγινε σύμβολο ισραηλινής εφευρετικότητας και στην άλλη απόδειξη της αργεντινής ανδρείας. Δεν υπήρχε ποτέ φιλοδοξία να γίνει το απόλυτο μαχητικό της εποχής, ούτε υπήρξε μια εμπορική επιτυχία όπως άλλα μέλη της οικογένειας Mirage. Υπήρξε όμως αρκετά γρήγορο, αρκετά σκληρό, αρκετά χρήσιμο και αρκετά αποτελεσματικό ώστε να διεκδικήσει τη δική του ξεχωριστή θέση στην αεροπορική παράδοση.
