Στις 17 Ιουλίου 2014, η Ευρώπη έγινε μάρτυρας μιας από τις μεγαλύτερες αεροπορικές τραγωδίες του 21ου αιώνα. Η πτήση MH17 της Malaysia Airlines, που εκτελούσε το δρομολόγιο Άμστερνταμ – Κουάλα Λουμπούρ, καταρρίφθηκε πάνω από την ανατολική Ουκρανία, στην περιοχή του Ντονμπάς, όπου εκείνη την περίοδο διεξάγονταν μάχες μεταξύ των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και των φιλορωσικών αυτονομιστών.
Κανείς από τους 298 επιβάτες και μέλη του πληρώματος δεν επέζησε. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν 80 παιδιά, οικογένειες, επιστήμονες, φοιτητές, άνθρωποι που πήγαιναν διακοπές ή επέστρεφαν στα σπίτια τους. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα χάθηκαν εκατοντάδες ζωές.
Ποιος κατέρριψε το MH17;
Για χρόνια η ρωσική προπαγάνδα προσπάθησε να δημιουργήσει σύγχυση σχετικά με το ποιος ευθυνόταν για την κατάρριψη του αεροσκάφους. Ωστόσο, η πολυετής διεθνής έρευνα έδωσε απάντηση. Το 2022, δικαστήριο της Χάγης αποφάνθηκε ότι το αεροσκάφος καταρρίφθηκε από πύραυλο αντιαεροπορικού συστήματος Buk, το οποίο είχε μεταφερθεί από τη Ρωσία σε περιοχή του Ντονμπάς που τότε βρισκόταν υπό τον έλεγχο των φιλορωσικών δυνάμεων.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα (JIT) συγκέντρωσε επί χρόνια στοιχεία από δορυφόρους, φωτογραφίες, βίντεο, τηλεφωνικές υποκλοπές, δεδομένα κινητής τηλεφωνίας και καταθέσεις δεκάδων μαρτύρων. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο εκτοξευτής Buk ανήκε στην 53η Αντιαεροπορική Ταξιαρχία του ρωσικού Στρατού, με έδρα την περιοχή του Κουρσκ.
Το δικαστήριο καταδίκασε ερήμην σε ισόβια κάθειρξη τρια πρόσωπα, που όμως κανείς τους δεν εμφανίστηκε στη διαδικασία:
- τον πρώην αξιωματικό της FSB Ίγκορ Γκίρκιν (Στρέλκοφ),
- τον πρώην αξιωματικό της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (GRU) Σεργκέι Ντουμπίνσκι,
- και τον Λεονίντ Χαρτσένκο, μέλος των ένοπλων δυνάμεων της αυτοανακηρυχθείσας «ΛΔ του Ντονέτσκ».
Ο μόνος που βρίσκεται σήμερα στη φυλακή είναι ο Ίγκορ Γκίρκιν, αλλά όχι για την υπόθεση του MH17. Εκτίει ποινή στη Ρωσία για διαφορετική υπόθεση.
Οι ενδείξεις για τον Βλαντίμιρ Πούτιν
Κατά τη διάρκεια της έρευνας παρουσιάστηκαν τηλεφωνικές συνομιλίες που, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, δείχνουν ότι οι αποφάσεις για τη μεταφορά του συστήματος Buk δεν λαμβάνονταν από στρατιωτικούς διοικητές, αλλά στο υψηλότερο επίπεδο της ρωσικής ηγεσίας. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε προσωπική εμπλοκή στις αποφάσεις που σχετίζονταν με την αποστολή του Buk στο Ντονμπάς. Ωστόσο, διευκρίνισαν ότι τα στοιχεία αυτά δεν επαρκούσαν για ποινική δίωξη, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος απολαμβάνει ασυλία σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο όσο βρίσκεται στην εξουσία.
Παραμένει άγνωστο ποιοι ακριβώς έκαναν την εξαπόλυση του πυραύλου. Ένα πλήρωμα συστήματος Buk αποτελείται συνήθως από τέσσερα άτομα. Οι ερευνητές κατάφεραν να περιορίσουν τον κύκλο των πιθανών χειριστών σε περίπου 30 στρατιώτες της 53ης Ταξιαρχίας, όμως δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να ταυτοποιηθούν ποιοί ακριβώς έκαναν τη βολή.
Οι διαφορετικές εκδοχές της Ρωσίας
Από την πρώτη ημέρα η Μόσχα άλλαζε συνεχώς την εκδοχή της. Αρχικά ισχυρίστηκε ότι το Boeing καταρρίφθηκε από ουκρανικό μαχητικό αεροσκάφος. Στη συνέχεια υποστήριξε ότι ο πύραυλος εκτοξεύθηκε από περιοχή που ελεγχόταν από τον ουκρανικό στρατό. Αργότερα παρουσίασε διαφορετικά σημεία εκτόξευσης, διαφορετικούς τύπους πυραύλων και διαφορετικά σενάρια. Όλες αυτές οι εκδοχές εξετάστηκαν από το δικαστήριο και απορρίφθηκαν ως αβάσιμες.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι ορισμένα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τη ρωσική πλευρά, όπως δορυφορικές εικόνες, δεν μπορούσαν να επαληθευτούν ή δεν υπήρχαν πλέον τα πρωτότυπά τους.
Η δικαστική διαδικασία συνεχίζεται
Η κυβέρνηση της Ολλανδίας έχει προσφύγει και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ζητώντας να αναγνωριστεί η ευθύνη της Ρωσίας για τον θάνατο των 298 ανθρώπων αλλά και για τη συστηματική εκστρατεία παραπληροφόρησης που ακολούθησε. Η Μόσχα εξακολουθεί να αρνείται κάθε ευθύνη.
