Το Mirage 5 είναι από εκείνα τα αεροσκάφη που δεν κατανοούνται ορθά αν τα δει κανείς μόνο ως παραλλαγή ενός ήδη επιτυχημένου μαχητικού. Προήλθε πράγματι από το Mirage III, όμως η αξία του βρισκόταν στο ότι η Dassault κατάλαβε εγκαίρως πως η αγορά δεν ζητούσε παντού το ίδιο πράγμα. Υπήρχαν αεροπορίες που ήθελαν ένα αεροσκάφος κρούσης με μεγάλη ταχύτητα, σοβαρό φορτίο όπλων, επαρκή αυτονομία και χαμηλότερη τεχνική ανάγκη συντήρησης, χωρίς να πληρώσουν την πολυπλοκότητα ενός πλήρους αναχαιτιστικού παντός καιρού, δηλαδή ενός Mirage III.
Μια ισραηλινή απαίτηση για ένα τέτοιο μοντέλο έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Η Ισραηλινή Αεροπορία είχε αξιοποιήσει με εξαιρετικά αποτελέσματα τα Mirage IIICJ και γνώριζε καλά τι ζητούσε από το επόμενο γαλλικό αεροσκάφος. Στο περιβάλλον της Μέσης Ανατολής — μεγάλες αποστάσεις, πολλές ημέρες καλού καιρού και διαρκή ανάγκη για γρήγορες επιθέσεις σε βάθος — το ραντάρ αναχαίτισης και η παντός καιρού φιλοσοφία είχαν μικρότερη προτεραιότητα από το περισσότερο καύσιμο, το οπλικό φορτίο και την ευκολία υποστήριξης.
Έτσι η Dassault αφαίρεσε ή περιόρισε τον εξοπλισμό αναχαίτισης, ανάλογα με την έκδοση, και αξιοποίησε τον χώρο που κέρδισε για πρόσθετο καύσιμο και εξοπλισμό ναυτιλίας και επίθεσης. Ενώ το αεροσκάφος απέκτησε περισσότερες δυνατότητες μεταφοράς εξωτερικών φορτίων. Αποτέλεσμα: ένα Mirage με μεγαλύτερη αξία σε αποστολές αέρος-εδάφους, χωρίς να χάσει τον υπερηχητικό χαρακτήρα και τη βασική πτητική ταυτότητα της οικογένειας.
Το πρώτο Mirage 5 πέταξε στις 19 Μαΐου 1967. Εξωτερικά παρέμενε άμεσα αναγνωρίσιμο ως Mirage — πτέρυγα δέλτα, πλευρικές εισαγωγές αέρα, καθαρή γραμμή — αλλά το μακρύτερο και λεπτότερο ρύγχος το διαφοροποιούσε από τα Mirage III. Τα βασικά χαρακτηριστικά ήταν ενδεικτικά της κατηγορίας: μήκος 15,56 μέτρα, εκπέτασμα 8,22 μέτρα, κενό βάρος περίπου 6,6 τόνους, κινητήρας Snecma Atar 9C με μετάκαυση, μέγιστη ταχύτητα πάνω από Mach 2 και επιχειρησιακή οροφή περίπου 18.000 μέτρα.
Ο βασικός οπλισμός περιλάμβανε δύο πυροβόλα DEFA των 30 χιλιοστών, ενώ στα εξωτερικά σημεία ανάρτησης μπορούσε να μεταφέρει βόμβες, ρουκέτες, δεξαμενές καυσίμου, βλήματα αέρος-αέρος μικρής ακτίνας και φορτία ανάλογα την αποστολή. Σε ορισμένες διαμορφώσεις αναφέρεται δυνατότητα μεταφοράς έως 14 βομβών — στοιχείο που εξηγεί γιατί το αεροσκάφος θεωρήθηκε τόσο ελκυστικό ως φορέας τακτικής κρούσης.
Η πτέρυγα δέλτα ήταν ταυτόχρονα πλεονέκτημα και περιορισμός. Σε υψηλές ταχύτητες πρόσφερε εξαιρετική σταθερότητα, είχε αντοχή και απλή κατασκευή. Στις χαμηλές ταχύτητες, ωστόσο, απαιτούσε προσοχή — ιδίως σε βαριές διαμορφώσεις και στην προσγείωση.
Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι το αεροσκάφος που γεννήθηκε μέσα από ισραηλινή απαίτηση δεν παραδόθηκε τελικά στο Ισραήλ. Η παραγγελία των 50 Mirage 5J μπλοκαρίστηκε από το γαλλικό εμπάργκο όπλων, οπότε τα αεροσκάφη εντάχθηκαν στη Γαλλική Αεροπορία ως Mirage 5F. Η εξέλιξη αυτή δεν ακύρωσε τη σημασία της σχεδίασης — αντίθετα, άνοιξε μια ολόκληρη παράλληλη εμπορική επιτυχία, καθώς η ισραηλινή βιομηχανία προχώρησε στην δημιουργία του IAI Nesher, το οποίο βασίστηκε στην ίδια επιχειρησιακή λογική και άνοιξε τον δρόμο για το Kfir.
Το Mirage 5 εξελίχθηκε τελικά σε μεγάλη εξαγωγική επιτυχία. Καθώς πέρα από τη Γαλλία, Βέλγιο, Αίγυπτος, Λιβύη, Πακιστάν, Περού, Βενεζουέλα, Κολομβία, Γκαμπόν, Ζαΐρ και Άμπου Ντάμπι χρησιμοποίησαν τον τύπο. Στην ευρύτερη οικογένεια ανήκουν τα ισραηλινά Nesher, τα αργεντινά Dagger, τα χιλιανά Elkan και αρκετές μετασκευές που κράτησαν ζωντανή την πλατφόρμα για δεκαετίες. Η διάδοση του ήταν αποτέλεσμα σωστής σχέσης κόστους, επιδόσεων και επιχειρησιακής χρησιμότητας.
Η Γαλλική Αεροπορία χρησιμοποίησε τα Mirage 5F σε ρόλο τακτικής κρούσης με εξαιρετικά αποτελέσματα αποτελέσματα. Το 1976, Mirage 5F της Μοίρας 3/13 Colmar κέρδισαν το Vulcan Trophy, έναν ΝΑΤΟϊκό διαγωνισμό τακτικών όπλων. Κάτι που απέδειξε πως το αεροσκάφος μπορούσε να αποδώσει σε απαιτητικό νατοϊκό περιβάλλον, όταν το αξιοποιούσε μονάδα με εκπαίδευση, σωστή προετοιμασία και αντίληψη της αποστολής.
Το Βέλγιο υπήρξε ο σημαντικότερος ευρωπαϊκός χρήστης μετά τη Γαλλία. Παρήγγειλε 106 Mirage 5, με σημαντική τοπική βιομηχανική συμμετοχή μέσω της SABCA, και τα ενέταξε σε αποστολές κρούσης, αναγνώρισης και εκπαίδευσης. Οι βελγικές εκδόσεις έδειξαν ότι το Mirage 5 μπορούσε να δεχθεί διαφορετικά ηλεκτρονικά χωρίς να χαθεί η αξιοπιστία της πλατφόρμας — και αυτή η δυνατότητα προσαρμογής ήταν ένα από τα μεγάλα εμπορικά του όπλα.
Στη Μέση Ανατολή, το Mirage 5 βρήκε σχεδόν φυσικό πεδίο δράσης. Η Αίγυπτος το αξιοποίησε ως δυτικό αεροσκάφος κρούσης σε μια περίοδο που απομακρυνόταν σταδιακά από την πλήρη εξάρτηση από σοβιετικό υλικό, ενώ η Λιβύη προμηθεύτηκε μεγάλο αριθμό αεροσκαφών και τα χρησιμοποίησε ως βασικό εργαλείο αεροπορικής ισχύος. Για αεροπορίες που είχαν μέχρι τότε συνηθίσει σε MiG και Sukhoi, το Mirage 5 πρόσφερε διαφορετική φιλοσοφία, καλύτερο εξοπλισμό αποστολής σε αρκετές εκδόσεις και σοβαρή μεταφορική ικανότητα για τον ρόλο της κρούσης.
Η ισραηλινή εκδοχή του, ως Nesher αποτέλεσε την πιο επιτυχημένη πολεμική έκφραση της ίδιας φιλοσοφίας. Στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973, το Nesher χρησιμοποιήθηκε τόσο σε αποστολές κρούσης όσο και σε εναέριες εμπλοκές, σε ένα περιβάλλον με πυκνή αντιαεροπορική άμυνα, μεγάλους αριθμούς αεροσκαφών και τεράστια επιχειρησιακή πίεση. Οι ισραηλινές αναφορές του αποδίδουν πολύ υψηλό αριθμό καταρρίψεων — καθιερώνοντάς το ως ένα από τα πιο επιτυχημένα αεροσκάφη της οικογένειας Mirage σε πραγματικό πόλεμο.
Η αργεντινή εμπειρία στον Νότιο Ατλαντικό έδειξε την άλλη πλευρά του νομίσματος. Τα Dagger — πρώην ισραηλινά Nesher — πολέμησαν στα Φώκλαντ το 1982 σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες. Οι αποστάσεις από τις βάσεις στην ηπειρωτική Αργεντινή ήταν μεγάλες, οι αποστολές γίνονταν πάνω από θάλασσα, η δυνατότητα παραμονής στην περιοχή στόχου ήταν περιορισμένη και η βρετανική δύναμη διέθετε Sea Harrier με πυραύλους AIM-9L και οργανωμένη ναυτική αεράμυνα. Παρ’ όλα αυτά, τα Dagger εκτέλεσαν επικίνδυνες προσβολές χαμηλού ύψους και προκάλεσαν ζημιές σε βρετανικά πλοία, επιβεβαιώνοντας ότι η οικογένεια Mirage 5 παρέμενε σοβαρή απειλή όταν χρησιμοποιούνταν αποφασιστικά.
Οι ίδιες επιχειρήσεις έδειξαν όμως και τα όρια του τύπου. Η έλλειψη σύγχρονων αντίμετρων, η απουσία όπλων ακριβείας και η περιορισμένη ικανότητα αερομαχίας απέναντι σε αεροσκάφη με καλύτερους πυραύλους επέβαλαν δυσανάλογο κόστος. Τα Dagger έφταναν στον στόχο αλλά η επιστροφή δεν ήταν δεδομένη καθώς κατέγραψαν σημαντικές απώλειες. Τα Φώκλαντ απέδειξαν ότι η αρχική φιλοσοφία του Mirage 5 είχε ακόμη επιχειρησιακή αξία, αλλά χρειαζόταν πλέον σύγχρονη ηλεκτρονική προστασία και καλύτερα όπλα για να επιβιώσει σε πυκνό περιβάλλον απειλών.
Το Πακιστάν είναι ίσως ο χρήστης που αξιοποίησε πιο συστηματικά τη μακροζωία του τύπου. Τα Mirage 5PA, 5PA2 και 5PA3 χρησιμοποιήθηκαν σε ρόλους κρούσης και ναυτικής προσβολής, ενώ ειδικές εκδόσεις συνδέθηκαν με τον πύραυλο AM39 Exocet. Με τα προγράμματα ROSE, τα πακιστανικά Mirage απέκτησαν νέο εξοπλισμό ναυτιλίας, βελτιωμένα πιλοτήρια, συστήματα αυτοπροστασίας και δυνατότητες νυχτερινής δράσης — χωρίς να γίνουν μαχητικά τέταρτης γενιάς, αλλά παραμένοντας επιχειρησιακά χρήσιμα πολύ πέρα από τη φυσιολογική ηλικία της σχεδίασης.
Η σύγκριση του Mirage 5 με τα σύγχρονά του μαχητικά πρέπει να γίνεται με προσοχή. Δεν έχει νόημα να συγκρίνεται με δικινητήρια ή με καθαρά αναχαιτιστικά άλλης φιλοσοφίας. Η σωστή αναφορά είναι σε μονοκινητήρια ή σχετικά ελαφρά αεροσκάφη κρούσης και μαχητικά βομβαρδισμού της ίδιας εποχής: το A-4 Skyhawk, το Su-7, το A-7 Corsair II, το F-104G στην ευρωπαϊκή του χρήση ως κρούσης και το Hawker Hunter σε ρόλο μαχητικού-βομβαρδιστικού.
Το A-4 Skyhawk είναι ίσως το πιο κοντινό σε φιλοσοφία από την αμερικανική σκοπιά. Μικρό, μονοκινητήριο, εξαιρετικά πρακτικό, σχεδιασμένο εξαρχής ως αεροσκάφος επίθεσης. Δεν είχε την ταχύτητα του Mirage 5, είχε όμως χρηστικότητα, ναυτική επιχειρησιακή ευελιξία και χαμηλό κόστος. Το Mirage 5 υπερτερούσε σε ταχύτητα, ύψος και υπερηχητική διείσδυση, ενώ το A-4 υπερτερούσε σε απλότητα, ναυτική χρήση και οικονομία.
Το Su-7 ήταν η πιο κοντινή σοβιετική σχεδίαση. Μονοκινητήριο υπερηχητικό μαχητικό/βομβαρδιστικό, στιβαρό. Ήταν όμως βαρύτερο, απαιτητικότερο και με σοβαρούς περιορισμούς ακτίνας δράσης όταν έφερε φορτίο. Το Mirage 5 ήταν πιο ελαφρύ, πιο ευέλικτο και, σε αρκετές εκδόσεις, πιο ολοκληρωμένο ως πλατφόρμα τακτικής κρούσης. Το Su-7 εξέφραζε τη σοβιετική λογική της ισχύος και της αντοχής, ενώ το Mirage 5 τη γαλλική λογική της καθαρής αεροδυναμικής.
Το A-7 Corsair II ανήκε στην ίδια αντίληψη αποστολών, αλλά με διαφορετική εστίαση. Υποηχητικό, με πολύ καλύτερα συστήματα ναυτιλίας και προσβολής, μεγάλη μεταφορική ικανότητα και εξαιρετική αξία σε επιθέσεις ακριβείας για τα δεδομένα της εποχής. Σε σχέση με το A-7, το Mirage 5 είχε το πλεονέκτημα της ταχύτητας και της υπερηχητικής διείσδυσης, ενώ το A-7 υπερτερούσε στην παραμονή στην περιοχή, στην ακρίβεια προσβολής και στη μεταφορά ενός πολύ μεγάλου φορτίου. Η σύγκριση δείχνει τη μετάβαση από την εποχή της ταχύτητας στην εποχή της ακρίβειας.
Το F-104G έχει νόημα ως ευρωπαϊκό μονοκινητήριο που χρησιμοποιήθηκε και σε αποστολές κρούσης, παρότι η αρχική φιλοσοφία του ήταν η αναχαίτιση υψηλής ταχύτητας. Στην Ευρώπη μετατράπηκε σε αεροσκάφος πολλαπλών ρόλων, ακόμη και σε φορέα πυρηνικής κρούσης, χωρίς ωστόσο να είναι φυσικά σχεδιασμένο γύρω από την προσβολή στόχων εδάφους με τον τρόπο που ήταν το Mirage 5. Το Starfighter είχε εντυπωσιακές επιδόσεις και απαιτητική πτητική συμπεριφορά, ενώ το Mirage 5 είχε πιο καθαρή αποστολή κρούσης και πιο λογική σχέση φορτίου, ακτίνας δράσης και υποστήριξης.
Το Hawker Hunter ήταν παλαιότερο και υποηχητικό, αλλά παραμένει σημείο αναφοράς επειδή χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα σε αποστολές βομβαρδισμού από πολλές αεροπορίες — αξιόπιστο, στιβαρό και αγαπητό σε χρήστες που ήθελαν απλό αεροσκάφος κρούσης με χαμηλές απαιτήσεις. Το Mirage 5 μπορεί να θεωρηθεί, με μια έννοια, η νεότερη υπερηχητική απάντηση σε αυτή τη σχολή.
Τα μειονεκτήματα ήταν η άλλη όψη της ίδιας επιλογής
Η αφαίρεση ή ο περιορισμός του ραντάρ στο -5, μείωνε την ικανότητα παντός καιρού και την αξία σε αναχαίτιση. Σε αποστολές με απλές βόμβες ελεύθερης πτώσης, το αεροσκάφος έπρεπε να πλησιάσει τον στόχο — κάτι που αύξανε τον κίνδυνο απέναντι σε αντιαεροπορικά και μαχητικά με κατευθυνόμενους πυραύλους. Η πτέρυγα δέλτα απαιτούσε προσοχή σε χαμηλές ταχύτητες, ενώ οι αρχικές εκδόσεις χρειάζονταν πολύ γρήγορα εκσυγχρονισμό για να επιβιώσουν σε περιβάλλοντα απειλής. Το Mirage 5 ήταν πολύ καλό για την εποχή και τον ρόλο του, χωρίς να μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της τεχνολογικής του γενιάς.
Σε ότι αφορά την ελληνική Πολεμική Αεροπορία δεν το ενέταξε ποτέ σε υπηρεσία και δεν υπάρχει τεκμηρίωση που να δείχνει ότι έδειξε κάποιο ενδιαφέρον. Η ελληνική σχέση με τη Dassault άρχισε ουσιαστικά με το Mirage F1CG μετά την κρίση του 1974, συνεχίστηκε με τα Mirage 2000, τα Mirage 2000-5 Mk2 και σήμερα με τα Rafale. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Mirage 5 θα ήταν επιχειρησιακά αδιάφορο για την Ελλάδα της δεκαετίας του 1970, αλλά ότι οι προτεραιότητες της Πολεμικής Αεροπορίας ήταν διαφορετικές.
Η ιστορική αξία του Mirage 5 βρίσκεται στην καθαρότητα της σύλληψής του. Δεν ήταν αεροσκάφος που προσπάθησε να κάνει τα πάντα στο ανώτερο επίπεδο. Ήταν ένα γρήγορο, απλό και προσαρμόσιμο μαχητικό κρούσης, βασισμένο σε επιτυχημένη αεροδυναμική πλατφόρμα και σχεδιασμένο για χώρες που ήθελαν πραγματική ισχύ χωρίς υπερβολική πολυπλοκότητα. Αυτή η καθαρότητα του έδωσε εμπορική επιτυχία, επιχειρησιακή παρουσία σε πολλές ηπείρους και διάρκεια ζωής πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα περίμενε κανείς από μια σχεδίαση της δεκαετίας του 1960.
