Ο Αδριανός Γολέμης προγραμματίζεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας πολίτης που θα ταξιδέψει στο Διάστημα σε αποστολή οργανωμένη για λογαριασμό της Ελλάδας. Η πτήση προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 2027 και εντάσσεται στη συμφωνία της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας με την αμερικανική εταιρεία Vast.
Η επίσημη παρουσίαση έγινε στο Παρίσι, στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, κατά τη διάρκεια της International Space Summit. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τον Έλληνα επιστήμονα έχοντας δίπλα του τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν. Η παρουσίαση συνέδεσε την προγραμματιζόμενη επανδρωμένη αποστολή με το εθνικό πρόγραμμα μικροδορυφόρων και την ανάπτυξη ελληνικών διαστημικών υποδομών.
Η αποστολή έχει δύο ονομασίες. Η NASA τη χαρακτηρίζει PAM-6, καθώς πρόκειται για την έκτη ιδιωτική αποστολή αστροναυτών προς τον ISS που έχει ενταχθεί στον σχεδιασμό της. Η Vast χρησιμοποιεί την ονομασία Vast-PAM-1, επειδή πρόκειται για την πρώτη ιδιωτική αποστολή της εταιρείας προς τον Διαστημικό Σταθμό.
Η πρώτη ελληνική θέση σε επανδρωμένη πτήση
Ο ορισμός του Γολέμη και η τελική σύνθεση του πληρώματος τελούν υπό έγκριση του Multilateral Crew Operations Panel, της πολυμερούς επιτροπής που συντονίζει τις επανδρωμένες πτήσεις προς τον ISS. Στην επιτροπή συμμετέχουν η NASA, η ESA, η Roscosmos, η JAXA και η Καναδική Διαστημική Υπηρεσία. Η διαδικασία αποτελεί απαραίτητο στάδιο για την οριστικοποίηση κάθε ιδιωτικής επανδρωμένης αποστολής.
Το αρχικό πλήρωμα περιλαμβάνει τον Γάλλο αστροναύτη της ESA Thomas Pesquet ως κυβερνήτη, τον Τσέχο Aleš Svoboda ως πιλότο και τον Αδριανό Γολέμη ως ειδικό αποστολής. Η τέταρτη θέση προορίζεται για αστροναύτη από ακόμη μία ευρωπαϊκή χώρα. Η ακριβής ημερομηνία εκτόξευσης θα προσδιοριστεί μετά την ολοκλήρωση των εγκρίσεων και τον συντονισμό με το πρόγραμμα λειτουργίας του ISS.
Η πτήση θα πραγματοποιηθεί με διαστημόπλοιο Crew Dragon της SpaceX και πύραυλο Falcon 9. Η NASA τοποθετεί το καλοκαίρι του 2027 ως το νωρίτερο πιθανό παράθυρο, ενώ ο ελληνικός σχεδιασμός προσδιορίζει την αποστολή στο δεύτερο εξάμηνο του ίδιου έτους. Η παραμονή του πληρώματος στον ISS υπολογίζεται έως και 14 ημέρες.
Στον Σταθμό ο Γολέμης θα συμμετάσχει σε πειράματα και τεχνολογικές δοκιμές που θα προέρχονται από την Ελλάδα. Οι βασικοί τομείς περιλαμβάνουν την ιατρική, την ανθρώπινη φυσιολογία, την αγροδιατροφή, τα προηγμένα υλικά και τους αισθητήρες. Τα ελληνικά φορτία θα περάσουν από τεχνική και επιστημονική αξιολόγηση, ώστε να ενταχθούν στο πρόγραμμα της αποστολής και να είναι συμβατά με τα συστήματα του ISS.
Η ελληνική συμμετοχή αποκτά έτσι δύο διαστάσεις, την παρουσία Έλληνα μέλους στο πλήρωμα και την εκτέλεση πειραμάτων σχεδιασμένων από ελληνικούς επιστημονικούς και τεχνολογικούς φορείς.
Ο γιατρός πτήσης που ετοιμάζεται για τον ISS
Ο Αδριανός Γολέμης μεγάλωσε στη Λάρισα και σπούδασε Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στις Επιστήμες του Διαστήματος στο International Space University της Γαλλίας και επέλεξε ως επιστημονικό πεδίο τη διαστημική ιατρική.
Η διαδρομή του περιλαμβάνει περίπου έναν χρόνο στον ερευνητικό σταθμό Concordia της Ανταρκτικής. Εκεί εργάστηκε σε μελέτες για την ανθρώπινη φυσιολογία και ψυχολογία σε ακραίες συνθήκες, με αντικείμενα όπως η απομόνωση, η περιορισμένη επικοινωνία, ο εγκλεισμός και η προσαρμογή του ανθρώπινου οργανισμού σε περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων.
Στη συνέχεια εργάστηκε στο γαλλικό Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής και Φυσιολογίας MEDES, συμμετέχοντας σε κλινικές μελέτες που εξετάζουν τις επιδράσεις της διαστημικής πτήσης στον άνθρωπο. Από το 2018 υποστηρίζει ιατρικά τους αστροναύτες της ESA και έχει φθάσει στη θέση του Lead Flight Surgeon. Παράλληλα έχει αναπτύξει ερευνητική συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος.
Το 2019 συμμετείχε στην ιατρική υποστήριξη της αποστολής Beyond του Luca Parmitano και το 2021 υποστήριξε την προετοιμασία και την επιχειρησιακή παρακολούθηση της αποστολής Alpha του Thomas Pesquet με το Crew-2, αποκτώντας εμπειρία σε διαφορετικά στάδια της ιατρικής υποστήριξης επανδρωμένων αποστολών.
Στην ευρωπαϊκή διαδικασία επιλογής αστροναυτών του 2022 έφθασε στην τελική 25άδα ανάμεσα σε περίπου 22.500 υποψηφίους. Η ESA συγκρότησε τότε την επίσημη τάξη των 17 αστροναυτών και εφέδρων, ενώ ο Γολέμης συνέχισε την επαγγελματική του δραστηριότητα στη διαστημική ιατρική και στην υποστήριξη πληρωμάτων.
Το 2026 συμμετείχε σε ενότητες εκπαίδευσης της εφεδρείας αστροναυτών της ESA και προχώρησε στην ειδική προετοιμασία για τη συγκεκριμένη αποστολή. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τα συστήματα του ISS και του Crew Dragon, διαδικασίες εκτόξευσης και επιστροφής, χρήση διαστημικής στολής, είσοδο και έξοδο από το σκάφος, αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών, ρομποτικούς χειρισμούς, επικοινωνίες και προσομοιώσεις.
Με τον διορισμό του ως ESA Project Astronaut συνδέθηκε επίσημα με την PAM-6. Ο συγκεκριμένος τίτλος αφορά αστροναύτη που προσλαμβάνεται για ορισμένο χρονικό διάστημα και εκπαιδεύεται για μία καθορισμένη διαστημική αποστολή. Ο ρόλος του στη συγκεκριμένη αποστολή βασίζεται στην ιατρική του εξειδίκευση, την επιχειρησιακή εμπειρία και την πολυετή συμμετοχή του στις δραστηριότητες της ESA.
Η πρώτη ελληνική εθνική αποστολή στο Διάστημα
Με την PAM-6 ο Γολέμης προορίζεται να εκπροσωπήσει επίσημα την Ελλάδα σε επανδρωμένη πτήση προς τον ISS. Η διάκριση αφορά την υπηκοότητα και τον χαρακτήρα της αποστολής. Ο Γιουρτσίχιν αποτελεί τον πρώτο άνθρωπο ελληνικής καταγωγής που πέταξε στο Διάστημα, ενώ ο Γολέμης ανοίγει τον δρόμο για την πρώτη ελληνική θέση σε επανδρωμένη διαστημική πτήση.
Η Ελλάδα είχε ήδη διαμορφώσει σημαντικό υπόβαθρο στον ευρωπαϊκό και διεθνή διαστημικό χώρο. Η συνεργασία με την ESA ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 και η χώρα έγινε πλήρες μέλος του Οργανισμού το 2005. Το 2003 εκτοξεύθηκε ο γεωστατικός τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος Hellas Sat 2.
Το 2017, ο UPSat της Libre Space Foundation και του Πανεπιστημίου Πατρών μεταφέρθηκε στον ISS και αναπτύχθηκε από τον Σταθμό. Ήταν ο πρώτος δορυφόρος που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα, με ανοικτό υλικό και λογισμικό. Η αποστολή του UPSat έδειξε τη δυνατότητα ελληνικών πανεπιστημιακών και τεχνολογικών ομάδων να αναπτύσσουν διαστημικά συστήματα με περιορισμένο μέγεθος και υψηλή επιχειρησιακή αξία.
Η ελληνική συμμετοχή σε επανδρωμένα προγράμματα είχε έως τώρα χαρακτήρα επιστημονικής, ιατρικής και τεχνολογικής υποστήριξης. Με την PAM-6 η χώρα περνά στο επόμενο επίπεδο, με Έλληνα επαγγελματία να εντάσσεται σε πλήρωμα που θα ταξιδέψει στον ISS.
Οι 18 μικροδορυφόροι και το πρόγραμμα των 24 μονάδων
Η Ελλάδα έχει πλέον 18 δορυφόρους σε τροχιά στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων. Η σύνθεση είναι 11 πειραματικοί CubeSats και επτά δορυφόροι παρατήρησης της Γης. Οι 11 μονάδες ανήκουν τεχνικά στην κατηγορία των νανοδορυφόρων, ενώ ο όρος «μικροδορυφόροι» λειτουργεί ως ομπρέλα στο όνομα του εθνικού προγράμματος.
Στους 11 πειραματικούς CubeSats περιλαμβάνονται ο DUTHSat-2, ο MICE-1, οι δύο δορυφόροι της αποστολής PHASMA με τα ονόματα LAMARR και DIRAC, οι τρεις ERMIS, ο OptiSat, ο PeakSat και οι δύο δορυφόροι Hellenic Space Dawn με τα ονόματα HELIOS και SELENE.
Οι υπόλοιπες επτά μονάδες έχουν αποστολή παρατήρησης της Γης και αποτελούνται από δύο δορυφόρους ραντάρ συνθετικού ανοίγματος της ICEYE, τέσσερις θερμικούς δορυφόρους του Hellenic Fire System της OroraTech και τον οπτικό δορυφόρο Hyperion GR-1.
Οι δορυφόροι ICEYE παρέχουν εικόνες ημέρα και νύχτα και λειτουργούν μέσα από συνθήκες νεφοκάλυψης χάρη στην τεχνολογία ραντάρ. Οι θερμικοί δορυφόροι προορίζονται για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση πυρκαγιών και θερμικών συμβάντων. Ο Hyperion GR-1 είναι ο πρώτος από τους επτά οπτικούς μικροδορυφόρους του εθνικού προγράμματος και διαθέτει αισθητήρες για εφαρμογές παρατήρησης της Γης.
Οι 11 CubeSats λειτουργούν ως πλατφόρμες επίδειξης και επικύρωσης τεχνολογιών. Δοκιμάζουν εφαρμογές για την παρατήρηση της Γης, την αναγνώριση πλοίων μέσω AIS, τη συνδεσιμότητα 5G και Internet of Things, την επεξεργασία δεδομένων σε τροχιά, τις διαδορυφορικές ζεύξεις και τις οπτικές επικοινωνίες.
Το πρώτο εθνικό πρόγραμμα προβλέπει συνολικά 24 δορυφόρους. Η πλήρης δομή του περιλαμβάνει 11 πειραματικούς CubeSats, επτά οπτικούς δορυφόρους, τέσσερις θερμικούς και δύο δορυφόρους ραντάρ. Με τους 18 ήδη σε τροχιά, απομένουν έξι οπτικοί δορυφόροι για την ολοκλήρωση της πρώτης εθνικής συστοιχίας παρατήρησης της Γης.
Ο προϋπολογισμός του πρώτου προγράμματος ανέρχεται σε περίπου 200 εκατ. ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το σχέδιο περιλαμβάνει επίγειους σταθμούς, υποδομές παρακολούθησης αντικειμένων σε χαμηλή τροχιά, εγκαταστάσεις συναρμολόγησης και δοκιμών, καθώς και συστήματα λήψης και επεξεργασίας δορυφορικών δεδομένων.
Οι εφαρμογές αφορούν την πρόληψη και παρακολούθηση φυσικών καταστροφών, την ανίχνευση πυρκαγιών, την περιβαλλοντική παρακολούθηση, τη γεωργία ακριβείας, τη θαλάσσια επιτήρηση, την προστασία κρίσιμων υποδομών και την υποστήριξη της δημόσιας διοίκησης. Οι δορυφόροι μετατρέπουν την ελληνική παρουσία στο Διάστημα σε υποδομή καθημερινής χρήσης για την πολιτική προστασία, την αγροτική παραγωγή, τη δημόσια διοίκηση και την ασφάλεια.
Η συνέχεια με το HELLAS-SPACE 2.0
Η επόμενη φάση έχει λάβει την ονομασία HELLAS-SPACE 2.0 και σχεδιάζεται ως πενταετές πρόγραμμα με ορίζοντα το 2031 και αναφερόμενο προϋπολογισμό 350 εκατ. ευρώ. Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν την αξιοποίηση των υφιστάμενων συστημάτων, την ανάπτυξη νέων αστερισμών μικρών δορυφόρων, τη δημιουργία δικτυωτών διαστημικών υποδομών, την ενίσχυση των ασφαλών επικοινωνιών και τη διασύνδεση των ελληνικών δυνατοτήτων με ευρωπαϊκά προγράμματα.
Το HELLAS-SPACE 2.0 προβλέπει επίσης ενίσχυση των ελληνικών επιχειρήσεων, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων. Η κατεύθυνση του προγράμματος μεταφέρει το βάρος από την αγορά δορυφορικών υπηρεσιών στην ανάπτυξη ελληνικής τεχνογνωσίας, παραγωγής και διαχείρισης διαστημικών συστημάτων.
Τα επόμενα ορόσημα είναι η τελική έγκριση του πληρώματος από το MCOP, η ανακοίνωση του τέταρτου αστροναύτη, η οριστικοποίηση των ελληνικών πειραμάτων, ο καθορισμός της ημερομηνίας εκτόξευσης και η ολοκλήρωση των έξι οπτικών μικροδορυφόρων που απομένουν.
Η αποστολή του Αδριανού Γολέμη και το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων εξελίσσονται σε παράλληλους άξονες της ίδιας εθνικής διαστημικής πολιτικής. Η μία κατεύθυνση οδηγεί Έλληνα πολίτη στον ISS για επιστημονική αποστολή. Η άλλη δημιουργεί μόνιμες υποδομές, δεδομένα και βιομηχανική ικανότητα με εφαρμογές στη Γη.
