Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νέα Ζηλανδία ανακοίνωσαν κοινή χρηματοδότηση περίπου 60 εκατ. αμερικανικών δολαρίων για την αναβάθμιση του λιμανιού της Omoka στην ατόλη Penrhyn των Νήσων Κουκ. Η συμφωνία παρουσιάστηκε στο Koror του Παλάου, λίγο πριν από τη Σύνοδο Ηγετών του Pacific Islands Forum. Στην ανακοίνωση συμμετείχαν ο πρωθυπουργός των Νήσων Κουκ Μαρκ Μπράουν, ο Νεοζηλανδός υπουργός Εξωτερικών Ουίνστον Πίτερς και ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Κρίστοφερ Λαντάου.
Η Ουάσιγκτον προτίθεται να διαθέσει 50 εκατ. δολάρια, περίπου 84 εκατ. νεοζηλανδικά, ενώ το Ουέλινγκτον προσθέτει 17,5 εκατ. νεοζηλανδικά δολάρια ή σχεδόν 10 εκατ. αμερικανικά. Η αμερικανική πλευρά θα συνεργαστεί με το Κογκρέσο για την τελική διάθεση των χρημάτων. Η Νέα Ζηλανδία θα αναλάβει την υλοποίηση σε συνεργασία με την κυβέρνηση των Νήσων Κουκ και τις ΗΠΑ.
Η ανακοίνωση αποτελεί κοινή πρόθεση χρηματοδότησης και όχι υπογεγραμμένη σύμβαση κατασκευής. Το ακριβές τεχνικό αντικείμενο, ο προϋπολογισμός ανά εργασία και το χρονοδιάγραμμα θα καθοριστούν μετά από μελέτη σκοπιμότητας και τεχνικές έρευνες. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, καθώς το τελικό έργο μπορεί να μεταβληθεί ανάλογα με το βάθος, την κατάσταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων, την προστασία από κύματα και το κόστος μεταφοράς υλικών σε μία από τις πιο απομονωμένες ατόλες του Ειρηνικού. Η μελέτη θα εξετάσει επίσης την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στη λιμνοθάλασσα και την πρακτική δυνατότητα εξυπηρέτησης των πλοίων που συνδέουν τις κοινότητες.
Το Penrhyn, γνωστό τοπικά ως Tongareva, είναι το βορειότερο νησί της χώρας. Το σχέδιο αποσκοπεί σε ασφαλέστερες προσεγγίσεις πλοίων, καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες και ισχυρότερους μεταφορικούς και οικονομικούς δεσμούς για τις βόρειες νήσους. Η μικρή κοινότητα εξαρτάται από αξιόπιστες θαλάσσιες μεταφορές για καύσιμα, τρόφιμα, υλικά και επείγουσες ανάγκες. Ένα λειτουργικό λιμάνι μειώνει τον κίνδυνο μεταφόρτωσης σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.
Η υποδομή έχει και ιστορικό βάθος. Αμερικανικό προσωπικό κατασκεύασε λιμενικές και αεροπορικές εγκαταστάσεις στο Penrhyn πριν από περισσότερα από 80 χρόνια, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η σημερινή ανακοίνωση παραπέμπει σε αυτή τη σχέση, όμως περιγράφει πολιτική υποδομή μεταφορών. Στρατιωτική βάση, μόνιμη ανάπτυξη δυνάμεων ή ειδική στρατιωτική χρήση απουσιάζουν από τα επίσημα κείμενα, παρά τη γεωστρατηγική θέση της ατόλης.
Ο Λαντάου συνέδεσε την πρωτοβουλία με το αμερικανικό πλαίσιο για κρίσιμα ορυκτά, ενώ το έργο εντάσσεται στον εντεινόμενο ανταγωνισμό επιρροής στον Ειρηνικό. Η Ουάσιγκτον είχε αναγνωρίσει επίσημα την κυριαρχία των Νήσων Κουκ το 2023, εξέλιξη που είχε παρουσιάσει η ΠΤΗΣΗ με το ιστορικό της αμερικανικής παρουσίας. Τα επόμενα ελέγξιμα ορόσημα είναι η ολοκλήρωση της μελέτης, η έγκριση της αμερικανικής χρηματοδότησης και η δημοσίευση συγκεκριμένου σχεδίου κατασκευής.
