Το μπαράζ παραβάσεων του FIR Αθηνών και παραβιάσεων του Εθνικού Εναέριου Χώρου (ΕΕΧ), που πραγματοποιείται εδώ και εβδομάδες από την Άγκυρα, υλοποιείται με τη συμμετοχή τουρκικών μαχητικών, αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας (ΑΦΝΣ) και μη επανδρωμένων αεροχημάτων (ΜΕΑ) στο Ανατολικό Αιγαίο.

Στο 48ωρο, για παράδειγμα, που ξεκίνησε τη Δευτέρα 17 Αυγούστου σημειώθηκαν 12 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και έξι παραβάσεις του FIR Αθηνών από τέσσερα τουρκικά αεροσκάφη. Σε αυτά περιλαμβανόταν ένα CN-235 συλλογής πληροφοριών, το οποίο παραβίασε έξι φορές τον ελληνικό εναέριο χώρο, ενώ άλλα τρία ΜΕΑ, μεμονωμένα, προέβησαν σε ακόμη έξι παραβιάσεις σε περιοχές του βορειοανατολικού, κεντρικού και νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Οι τουρκικές παραβιάσεις και παραβάσεις καταγράφονται τη στιγμή που η Άγκυρα έχει αυξήσει το επίπεδο προκλητικότητας απέναντι στην Ελλάδα, εγκρίνοντας θαλάσσια πάρκα σε περιοχή που δεν είναι της αρμοδιότητάς της. Παράλληλα, στο πλαίσιο της διαρκούς παρακολούθησης του Αιγαίου από την Άγκυρα, καταγράφεται ένα αόρατο «δίχτυ» επιτήρησης από UAV, το οποίο έχει απλωθεί από τον Έβρο μέχρι το Καστελόριζο.

Η τουρκική Αεροπορία επανέρχεται σταδιακά στο Αιγαίο, μετά από μακρά απουσία, με συστηματικές παράνομες πτήσεις, εφαρμόζοντας την πολιτική διαρκούς και μόνιμης αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Τα μαχητικά της, μαζί με αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης αλλά και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αποτελούν τα μέσα που επιχειρούν καθημερινά σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας και κυριαρχίας, εισερχόμενα παράνομα στο FIR Αθηνών και παραβιάζοντας τον Εθνικό Εναέριο Χώρο.

Η προαναφερθείσα εντατική δραστηριότητα συνεχίστηκε και την Τρίτη 18 Αυγούστου, με κλιμάκωση των προκλήσεων από 12 τουρκικά αεροσκάφη, τα οποία προχώρησαν σε πολλαπλές παραβάσεις και παραβιάσεις στο Ανατολικό Αιγαίο.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, τρεις σχηματισμοί τουρκικών F-16 (1×3 F-16 και 2×2 F-16, εκ των οποίων τα δύο ήταν οπλισμένα), ένα αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας τύπου CN-235 και τέσσερα drones, συνολικά 12 αεροσκάφη, προέβησαν σε 25 παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και σε 14 παραβάσεις του FIR Αθηνών, σε περιοχές του βορειοανατολικού, κεντρικού και νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Μάλιστα, σε μία από τις περιπτώσεις αυτές, η προκλητικότητα κλιμακώθηκε επικίνδυνα, καθώς ο σχηματισμός των τουρκικών F-16 όχι μόνο ήταν οπλισμένος, αλλά κινήθηκε επιθετικά εναντίον ελληνικών μαχητικών που κλήθηκαν να τον αναχαιτίσουν, με αποτέλεσμα να σημειωθεί εμπλοκή.

Ταυτόχρονα, διαπιστώθηκε σημαντική δραστηριότητα και από μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία επιχειρούν σε πολλαπλές τοποθεσίες από τον Έβρο μέχρι το Καστελόριζο, αναδεικνύοντας το σημαντικό ζήτημα που προκύπτει από τις αυξημένες ικανότητες συνεχούς επιτήρησης και αναγνώρισης περιοχών στρατηγικής σημασίας, τόσο ημέρα όσο και νύχτα, από τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η εξέλιξη αυτή θα πρέπει να προβληματίσει σοβαρά τη χώρα μας σε ό,τι αφορά τον ευρύτερο αμυντικό σχεδιασμό.

Η νέα πραγματικότητα της συνεχούς επιτήρησης με UAV

Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις διατηρούν πλήρη αντίληψη της τακτικής κατάστασης, με ένα ευρύτατο φάσμα μέσων επιτήρησης στη θάλασσα, την ξηρά και τον αέρα, σε ολόκληρη την επικράτεια, που επιτρέπει την άμεση αντιμετώπιση προκλήσεων στο Αιγαίο με αεροσκάφη ετοιμότητας, σύμφωνα με την πάγια τακτική.

Τα στοιχεία των τουρκικών παραβιάσεων συλλέγονται και αποστέλλονται από το ΓΕΕΘΑ στις αρμόδιες συμμαχικές υπηρεσίες του ΝΑΤΟ, προκειμένου να τεκμηριώνεται το μέγεθος της προκλητικότητας και των παράνομων δραστηριοτήτων της Τουρκίας στο Αιγαίο, ενώ παράλληλα δημοσιοποιούνται στο πλαίσιο της αντικειμενικής ενημέρωσης της κοινής γνώμης.

Τα στοιχεία όμως  αυτά, σε συνδυασμό με περαιτέρω έρευνα μέσω «ανοιχτών πηγών» στο διαδίκτυο, μπορούν πολλές φορές να αναδείξουν σημαντικές πληροφορίες για τις επιχειρήσεις του αντιπάλου. Στις πηγές αυτές συμπεριλαμβάνονται οι εφαρμογές παρακολούθησης πολιτικών πτήσεων που είναι διαθέσιμες στο ευρύ κοινό και, όπως αποδεικνύεται, μας βοηθούν να κατανοήσουμε περαιτέρω την τρέχουσα πραγματικότητα στους ουρανούς του Αιγαίου. Φτάνει να ξέρει κανείς πού να κοιτάξει και πότε.

Η εικόνα που αποτυπώνεται σε μία από αυτές τις εφαρμογές από τα πρόσφατα δεδομένα πτήσεων στο Αιγαίο και τον Έβρο δεν είναι απλώς μια σειρά από μεμονωμένες καταγραφές. Αντίθετα, συνθέτει ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό μοτίβο, το οποίο αναδεικνύει την αυξανόμενη ένταση, την ανησυχητική τεχνολογική αναβάθμιση και την πολυεπίπεδη στρατηγική της Τουρκίας στην περιοχή.

Τα Bayraktar TB2 ως βασικός πυλώνας επιτήρησης

Τα ξημερώματα της Τρίτης 18 Αυγούστου, επιχειρούσαν μη επανδρωμένα UAV Bayraktar TB2 της τουρκικής Αεροπορίας και της Ακτοφυλακής σε τρεις εξαιρετικά «ευαίσθητες» περιοχές κοντά στην ελληνοτουρκική μεθόριο, συγκροτώντας ένα πλέγμα επιτήρησης που λειτουργεί σχεδόν αδιάλειπτα, σε 24ωρη βάση.

Οι πτήσεις των TB2 που καταγράφηκαν —με κωδικούς TCS48, TCS39, TCSG-575— παρουσιάζουν εντυπωσιακή ομοιομορφία ως προς τα επιχειρησιακά τους χαρακτηριστικά. Τα UAV πετούν σταθερά μεταξύ 16.000 και 18.000 ποδών, με ταχύτητες που κυμαίνονται από 85 έως 115 κόμβους, ενδεικτικές αποστολών παρατεταμένης παρατήρησης. Οι τροχιές τους σχηματίζουν κυκλικά ή «racetrack» μοτίβα, τα οποία αποτελούν τυπική τακτική ISR (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance). Οι περιοχές δραστηριοποίησης δεν είναι τυχαίες:

  • Τσεσμέ – Alaçatı – Ildır: Ζώνη υψηλής σημασίας λόγω της εγγύτητας με ελληνικά νησιά και της συχνής παρουσίας ναυτικών μονάδων.
  • Αϊδίνι – Κουσάντασι – Σάμος: Κρίσιμο πέρασμα για μεταναστευτικές ροές και επιχειρήσεις της τουρκικής Ακτοφυλακής.
  • Αλεξανδρούπολη – Μέρια – Έβρος: Περιοχή αυξημένης ευαισθησίας λόγω της παρουσίας ελληνικών και ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων.

Μάλιστα, διαπιστώνεται ότι το Bayraktar TB2 της Ακτοφυλακής (TCSG-575) επιχειρούσε ακριβώς εκεί όπου η Τουρκία επιδιώκει να διατηρεί πλήρη εικόνα: στο τρίγωνο Αϊδίνι–Σμύρνη–Σάμος, μια περιοχή όπου η επιτήρηση μεταναστευτικών κινήσεων και η καταγραφή ναυτικών δραστηριοτήτων αποτελούν προτεραιότητα.

Αντίστοιχα, τα TB2 της Αεροπορίας (TCS48 και TCS39) εκτελούσαν ευρύτερη αποστολή επιτήρησης, με το TCS39 να πετά ακόμη και εντός του FIR, πέριξ της Σαμοθράκης και νότια της Αλεξανδρούπολης, γεγονός που υποδηλώνει σκόπιμη προβολή παρουσίας σε μια περιοχή όπου η Τουρκία επιδιώκει να παρακολουθεί στενά τις ελληνικές και συμμαχικές κινήσεις.

DOGUS02: Το «σκιώδες» ίχνος με «σπασμένο» transponder

Οι δύο πτήσεις με κωδικό DOGUS02 ξεχώριζαν από το υπόλοιπο σύνολο. Με κωδικό 0000, δηλαδή μηδενική καταχώριση νηολογίου και χαρακτηρισμό «misconfigured or broken transponder», δηλαδή «λανθασμένη ρύθμιση ή βλάβη στο σύστημα ταυτοποίησης – απόκρισης», το DOGUS02 εμφανιζόταν ως μια εναέρια πλατφόρμα που λειτουργούσε με περιορισμένη ή σκόπιμα αλλοιωμένη εκπομπή δεδομένων.

Και φυσικά, αυτό δεν ήταν κάτι περιστασιακό, αλλά, αντιθέτως, μια διαρκής τακτική που καταγράφεται στις αντίστοιχες εφαρμογές. Τα στοιχεία που καταγράφηκαν για τα συγκεκριμένα ίχνη έχουν επίσης ενδιαφέρον ως προς τα προφίλ πτήσης. Ειδικότερα, επιχειρούν συνήθως σε ύψος 17.000 ποδών, με ταχύτητα 95–100 κόμβων, εκτελώντας επαναλαμβανόμενους κύκλους και τροχιές πάνω από τις περιοχές Ayvacık, Babakale και Çanakkale, εντός της τουρκικής επικράτειας. Μάλιστα, η απογείωσή τους καταγράφηκε από το Çanakkale, μια βάση γνωστή για επιχειρήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Το DOGUS02 δεν συμπεριφερόταν, φυσικά, σε καμία περίπτωση σαν πολιτικό αεροσκάφος, αλλά ούτε και σαν UAV με πλήρες σύστημα αναγνώρισης ADS-B. Αντίθετα, η πτήση του παραπέμπει σε Bayraktar TB2, ή ANKA-S ή σε κάποιο μικρότερο τακτικό UAV με στρατιωτικό προφίλ.

Οι κυκλικές πορείες που σχημάτιζε το ίχνος πτήσης του δεν ήταν επίσης τυχαίες. Πρόκειται, πιθανότατα, για σάρωση περιοχής, με χρήση ηλεκτροοπτικών (EO/IR) αισθητήρων ή ραντάρ συνθετικής απεικόνισης (SAR). Η απουσία στοιχείων ταυτότητας, άλλωστε, ενισχύει την εκτίμηση ότι πρόκειται για πλατφόρμα που επιχειρεί σε κατάσταση «covert-lite» — όχι πλήρως κρυφή, αλλά με ελάχιστη εκπομπή, ώστε να μην παρέχει πλήρεις πληροφορίες σε πολιτικά συστήματα παρακολούθησης.

Τι παρακολουθούσαν τελικά τα τουρκικά UAV

Η ταυτόχρονη παρουσία πολλαπλών UAV σε διαφορετικές περιοχές του Αιγαίου και του Έβρου δεν είναι σύμπτωση. Αντίθετα, συνδέεται με μια σειρά παραγόντων που αυξάνουν την ανάγκη για συνεχή επιτήρηση, τόσο για την Τουρκία όσο και, αντίστοιχα, για τη χώρα μας.

Αφορούν, κατ’ αρχάς, την παρακολούθηση των μεταναστευτικών ροών, καθώς ο Αύγουστος είναι μήνας αυξημένης κινητικότητας. Η Τουρκία, στην περίπτωση αυτή, φαίνεται ότι ενισχύει την επιτήρηση για να καταγράφει κινήσεις, να συντονίζει την Ακτοφυλακή και να διαχειρίζεται περιστατικά, αν και είναι γνωστό ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις ενθαρρύνει, αν όχι και συντονίζει, τα κύματα μεταναστών που επιχειρούν να περάσουν στα ελληνικά νησιά από τα μικρασιατικά παράλια.

Τα παραπάνω συνδυάζονται και με τις συχνές παραβιάσεις του ελληνικού FIR και ΕΕΧ, που περιλαμβάνουν ακόμη και υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών άνωθεν ελληνικών νησιών. Στις περιπτώσεις αυτές, πλέον, η παρουσία UAV λειτουργεί ως «μάτι» που καταγράφει και μεταφέρει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο σε κέντρα Διοίκησης και Ελέγχου της Τουρκικής Αεροπορίας.

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το Bayraktar «TCS48» της Τουρκικής Αεροπορίας, που επιχειρούσε απέναντι από τη Χίο, η πτήση του καταγράφηκε σε ύψος 18.000 ποδών, εκτελώντας ένα κυκλικό ίχνος με μικρή ταχύτητα πτήσης, 112 κόμβων. Πιθανοί στόχοι παρακολούθησης θα μπορούσαν να είναι η ναυτική δραστηριότητα μεταξύ Χίου–Τσεσμέ, τυχόν περιπολίες του ΛΣ και του ΠΝ, αλλά και μεταναστευτικές ροές, με την ανίχνευση μικρών σκαφών (RIB, ψαρόβαρκες, ταχύπλοα).

Αντίστοιχα, το UAV «DOGUS02», που πετούσε απέναντι από τη Λέσβο, με κλειστό transponder, εκτελούσε επίσης πτήση σε ύψος 17.000 ποδών, με χαμηλή ταχύτητα 95–100 κόμβων και σε κλειστό ίχνος επιτήρησης, με πιθανούς στόχους παρακολούθησης σκάφη σε περιοχές γνωστές για αναχωρήσεις μεταναστών, αλλά και μονάδες των ελληνικών ΕΔ στη Λέσβο.

Οι κίνδυνοι που προκύπτουν από την παρακολούθηση μονάδων στο έδαφος της Λέσβου μέσω θερμικών/οπτικών συστημάτων (EO/IR), ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας, είναι προφανείς. Το ίδιο ισχύει και για το ΜΕΑ «DOGUS02», που πετούσε στο ακρωτήριο απέναντι από την Πέτρα και τον Μόλυβο, με ακόμη πιο «σφιχτούς» κύκλους στα 17.050 πόδια, γεγονός που υποδηλώνει στοχευμένη παρατήρηση συγκεκριμένου στόχου, με ανίχνευση θερμικών ιχνών στην ακτογραμμή μεταξύ Μανταμάδου και Μόλυβου.

Στη Σάμο, το Bayraktar TB2 της Τουρκικής Ακτοφυλακής (TCSG-575), πετώντας στην περιοχή άνωθεν Αϊδινίου και Κουσάντασι, φαίνεται, λόγω του ίχνους πτήσης, ότι εκτελούσε επιτήρηση και όχι σταθερή σάρωση. Σε ύψος 16.000 ποδών και με ταχύτητα 101 κόμβων, πιθανότατα κατέγραφε περιπολίες του Λιμενικού και λοιπές κινήσεις μικρών σκαφών που παρουσίαζαν ενδιαφέρον.

Τέλος, στον Έβρο, το UAV Bayraktar TCS39 (TB2) της τουρκικής Αεροπορίας φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε σε ασκήσεις σε παράκτιες περιοχές, δοκιμάζοντας αισθητήρες και τακτικές, ενώ ταυτόχρονα θα μπορούσε κάλλιστα να εκτελεί επιτήρηση εθνικών δραστηριοτήτων στην περιοχή της ελληνοτουρκικής μεθορίου και στην ευρύτερη περιοχή της Αλεξανδρούπολης.

Οι επιπτώσεις σε τακτικό, επιχειρησιακό αλλά και στρατηγικό επίπεδο είναι προφανείς, καθώς η περιοχή αποτελεί κόμβο μεταφοράς ΝΑΤΟϊκού υλικού προς την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και σημαντικό ενεργειακό κόμβο.

Ταυτόχρονη επιτήρηση σε τρία μέτωπα

Από τα παραπάνω είναι απολύτως σαφές ότι η Τουρκία έχει μεταβεί από τις περιστασιακές πτήσεις UAV σε μόνιμη εναέρια παρουσία. Το δίκτυο ISR επιδιώκει τη ναυτική επιτήρηση σε περιοχές με μεταναστευτικές ροές, τη συνοριακή επιτήρηση στον Έβρο, την καταγραφή ελληνικών στρατιωτικών κινήσεων, την παρακολούθηση συγκεκριμένων ναυτικών μονάδων και τη συλλογή δεδομένων υψηλής ανάλυσης για τακτική και στρατηγική αξιοποίηση.