Η Συρία ξεκίνησε, υπό διεθνή επιτήρηση, την καταστροφή υπολειμμάτων του χημικού οπλοστασίου που είχε κληρονομήσει από το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ. Στο πρώτο στάδιο καταστράφηκαν 42 κενές αεροπορικές βόμβες, με τη διαδικασία να επαληθεύεται από τον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW).
Ο OPCW, ο διεθνής οργανισμός που είναι αρμόδιος για την εφαρμογή της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα, ανέπτυξε ειδική ομάδα στη Συρία και επιβεβαίωσε ότι οι συγκεκριμένες βόμβες καταστράφηκαν οριστικά και αμετάκλητα. Πρόκειται για την πρώτη αντίστοιχη επαληθευμένη καταστροφή στη Συρία από το 2014.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ακριβής κατηγοριοποίηση του υλικού. Οι 42 βόμβες ανήκουν στην Κατηγορία 3 του OPCW, η οποία περιλαμβάνει μη πληρωμένα ή κενά πυρομαχικά, συσκευές και άλλο εξοπλισμό σχεδιασμένο για τη διασπορά χημικών παραγόντων. Συνεπώς, πρόκειται για κενά κελύφη αεροπορικών βομβών και όχι για επιβεβαιωμένα πλήρη πυρομαχικά που περιείχαν χημικούς παράγοντες.
Νέα στοιχεία για το χημικό πρόγραμμα
Η διαδικασία αποτελεί συνέχεια της αναθεώρησης της αρχικής συριακής δήλωσης προς τον OPCW. Οι νέες αρχές της χώρας έχουν δηλώσει πρόσθετα στοιχεία που δεν περιλαμβάνονταν στην αρχική καταγραφή, μεταξύ των οποίων μία εγκατάσταση παραγωγής, μία χημική ουσία που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή νευροτοξικού παράγοντα, κενά χημικά πυρομαχικά και δύο εγκαταστάσεις αποθήκευσης.
Τον Ιούλιο, το Εκτελεστικό Συμβούλιο του OPCW ενέκρινε ειδικό σχέδιο για την επαλήθευση της καταστροφής των υλικών Κατηγορίας 3 στην εγκατάσταση Αλ Κουτάιφα, καθώς και συμφωνίες για την επαλήθευση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης στην Αλ Κουτάιφα και τη Χομς.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τον Μάιο ο OPCW είχε ανακοινώσει τον εντοπισμό προηγουμένως αδήλωτων χημικών πυρομαχικών, χημικών ουσιών, εξοπλισμού και σχετικής τεκμηρίωσης. Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονταν και αεροπορικές βόμβες του ίδιου τύπου με εκείνες που είχαν χρησιμοποιηθεί στις επιθέσεις στη Λταμένα και το Χαν Σεϊχούν το 2017.
Νέα περίοδος συνεργασίας με τον OPCW
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, οι νέες συριακές αρχές επέτρεψαν στους επιθεωρητές του OPCW πρόσβαση σε εγκαταστάσεις, αρχεία και προσωπικό, προκειμένου να αποσαφηνιστεί η πραγματική έκταση του χημικού προγράμματος.
Η Συρία είχε ενταχθεί στη Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα το 2013. Στο πλαίσιο της κοινής αποστολής ΟΗΕ και OPCW, από τον Οκτώβριο του 2013 έως τον Σεπτέμβριο του 2014, το σύνολο των χημικών όπλων που είχε δηλώσει τότε η Δαμασκός απομακρύνθηκε και καταστράφηκε υπό διεθνή επαλήθευση εκτός συριακού εδάφους. Ωστόσο, παρέμεναν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την πληρότητα της αρχικής δήλωσης.
Τον Ιούλιο του 2026, το Εκτελεστικό Συμβούλιο του OPCW επανέφερε τα δικαιώματα και τα προνόμια της Συρίας στο πλαίσιο της Σύμβασης, αναγνωρίζοντας την πρόοδο που είχε σημειωθεί στη συνεργασία με τις νέες αρχές. Παράλληλα, ο Οργανισμός συνεχίζει να εξετάζει τις εκκρεμότητες της συριακής δήλωσης και να διερευνά περιστατικά χρήσης χημικών όπλων κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Η καταστροφή των 42 βομβών αποτελεί, επομένως, το πρώτο πρακτικό και επαληθευμένο βήμα για την εξάλειψη του μη δηλωμένου υλικού που απομένει από το χημικό πρόγραμμα της εποχής Άσαντ. Η διαδικασία αναμένεται να συνεχιστεί με την καταγραφή, ασφάλιση και καταστροφή πρόσθετων υλικών και εγκαταστάσεων, υπό την εποπτεία του OPCW. Η ΠΤΗΣΗ είχε καταγράψει τον κίνδυνο για εγκαταστάσεις με πιθανό χημικό υλικό στη μεταβατική περίοδο.
