Σε μια σημαντική ανατροπή για τη στρατηγική εναέριας επιτήρησης της Συμμαχίας, το NATO ακύρωσε επίσημα την προγραμματισμένη προμήθεια έξι ιπτάμενων ραντάρ Boeing E-7 Wedgetail (έναντι απαιτήσεων για 14), τα οποία προορίζονταν να αντικαταστήσουν τον γηρασμένο στόλο των E-3A Sentry AWACS.
Η απόφαση, που επιβεβαιώθηκε στις 13 Νοεμβρίου από το Υπουργείο Άμυνας της Ολλανδίας, ακολούθησε την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την κοινή προσπάθεια προμήθειας, αφαιρώντας ουσιαστικά τη στρατηγική και οικονομική βάση του προγράμματος.
Το E-7 Wedgetail, βασισμένο στην πλατφόρμα του Boeing 737 και εξοπλισμένο με προηγμένα συστήματα ραντάρ και επικοινωνιών, είχε επιλεγεί το 2023 στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του NATO, Initial Alliance Future Surveillance and Control (IAFSC). Ο στόχος ήταν η επιχειρησιακή ένταξη των νέων αεροσκαφών έως το 2031, πριν από την απόσυρση των E-3A γύρω στο 2035. Ωστόσο, η απόφαση της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ στα μέσα του 2024 να ακυρώσει τη δική της προμήθεια E-7—επικαλούμενη υπερβάσεις κόστους, ανησυχίες για επιβιωσιμότητα σε περιβάλλοντα υψηλής απειλής και στρατηγική στροφή προς διαστημική συλλογή πληροφοριών—υπονόμευσε την πολυεθνική προσπάθεια.
Με την αποχώρηση των ΗΠΑ, οι υπόλοιποι εταίροι της NATO, συμπεριλαμβανομένων της Ολλανδίας, της Γερμανίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα δεν είναι πλέον βιώσιμο. Ο φορέας ο οποίος οποία εποπτεύει τον στόλο AWACS με έδρα το Geilenkirchen της Γερμανίας, στρέφεται πλέον σε εναλλακτικές λύσεις.
Μεταξύ των κύριων υποψηφίων για την κάλυψη του κενού συγκαταλέγονται το Saab GlobalEye, βασισμένο στην πλατφόρμα Bombardier Global 6000, καθώς και ευρωπαϊκές προτάσεις της Airbus με βάση τα αεροσκάφη A320neo και A321, εξοπλισμένα με ευρωπαϊκά συστήματα αισθητήρων. Η Γαλλία έχει ήδη εκφράσει πρόθεση προμήθειας του GlobalEye, ενώ η Dassault Aviation έχει προτείνει τροποποιημένη έκδοση του Falcon 10X για τον ρόλο AWACS.
Η Συμμαχία εξετάζει επίσης υβριδικές λύσεις που συνδυάζουν επανδρωμένα αεροσκάφη, drones μεγάλο ύψους και πολύ μεγάλης αυτονομίας (HALE) και διαστημικούς αισθητήρες, ώστε να εξασφαλιστεί συνεχής κάλυψη εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου.
Η ακύρωση της προμήθειας E-7 αντανακλά όχι μόνο την εξελισσόμενη φύση της εναέριας επιτήρησης, αλλά αναζωπυρώνει και τη συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Με τον στόλο των E-3A να πλησιάζει την επιχειρησιακή του λήξη, η NATO αντιμετωπίζει ένα κρίσιμο χρονικό παράθυρο για τον επαναπροσδιορισμό των δυνατοτήτων εναέριας διοίκησης και ελέγχου—δυνατότητες που ενδέχεται πλέον να διαμορφωθούν περισσότερο από την ευρωπαϊκή καινοτομία παρά από την αμερικανική προμήθεια.
