Πραγματικά μας έχει κινήσει την περιέργεια – και για αυτό το ψάχνουμε όλο και περισσότερο – η ανακοίνωση για τεχνικό διάλογο που δημοσιοποίησε το Λιμενικό Σώμα, για την πιθανή αγορά ενός μη επανδρωμένου αεροσκάφους κατηγορίας HALE (μεγάλου υψομέτρου-μεγάλης παραμονής στον αέρα). Θυμίζουμε πως ο προβλεπόμενες προϋπολογισμός φθάνει τα 35 εκατ. ευρώ, η παράδοση ζητείται μέσα σε 18 μήνες και η χρηματοδότηση προέρχεται από ειδική ευρωπαϊκή δράση για την αύξηση της επιχειρησιακής ικανότητας της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής.
Η πλατφόρμα πρέπει να πετά – σύμφωνα με τις προδιαγραφές που δημοσιεύθηκαν- πάνω από τα 13 χιλιόμετρα επί τουλάχιστον 14 συνεχόμενες ημέρες, μεταφέροντας το πλήρες ωφέλιμο φορτίο και διατηρώντας το επιχειρησιακό ύψος. Το δύσκολο σημείο βρίσκεται στους αισθητήρες. Το Λιμενικό απαιτεί ραντάρ X-band για επισκόπηση επιφανείας και μαζί γυροσκοπικά σταθεροποιημένο πυργίσκο ηλεκτροοπτικών, συν συστήματα τηλεπικοινωνιών, ώστε το όλο σύστημα να δρά ως “ψευδοδορυφόρος” (HAPS-High-Altitude Platform Station). Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που μπορεί να περιγραφεί σε χαρτί, αλλά δεν έχει εμφανιστεί πουθενά σε επιχειρησιακή διαμόρφωση ούτε έχει πιστοποιηθεί με όλα αυτά τα φορτία μαζί.
Τι διαπίστωσε η Frontex για τα συστήματα HAPS
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, η γνωστή μας Frontex, που επιχειρεί εδώ και χρόνια στην Ελλάδα, έχει ασχοληθεί οργανωμένα με την συγκεκριμένη τεχνολογία από τα τέλη του 2022. Συγκεκριμένα έκανε έρευνα για τα HAPS από το Νοέμβριο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2023 και εξέτασε την αγορά, την τεχνολογική ωριμότητα, τα διαθέσιμα φορτία, τη ρυθμιστική διάσταση κ.α. Η μελέτη κατέληγε στο να χαρακτηρίζει την τεχνολογία πρώιμη, με κρίσιμα προβλήματα στην παραγωγή ενέργειας που να τροφοδοτεί ένα τέτοιο αεροσκάφος, στην αξιοπιστία, στις ακραίες θερμοκρασίες λειτουργίας σε σχεδόν στρατοσφαιρικό υψόμετρο και ακόμη στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.
Η Frontex εξέτασε σενάρια παρατήρησης της Γης, τηλεπικοινωνιών, πλοήγησης, έρευνας και διάσωσης, διασυνοριακής επιτήρησης και εφεδρικών δικτύων. Το τελικό συμπέρασμα προέβλεπε ότι η αγορά θα κινηθεί κυρίως προς το «HAPS-as-a-service», δηλαδή παροχή υπηρεσίας από κάποιον κατασκευαστή, και ότι η Frontex θα μπορούσε να ωφεληθεί από κάτι τέτοιο στο μέλλον. Αυτό απέχει αισθητά από αγορά ενός πλήρως εξοπλισμένου αεροσκάφους και παράδοσή του σε 18 μήνες, όπως εκτιμά ότι μπορεί να κάνει το Λιμενικό της χώρας μας.
Σε επόμενη φάση, στις 3 Απριλίου 2025 διοργανώθηκε από την Frontex Industry Day για HAPS και επιτήρηση συνόρων. Συμμετείχαν 14 εταιρείες και πραγματοποιήθηκαν παρουσιάσεις για πλατφόρμες, αισθητήρες, ζεύξεις, σενάρια δοκιμών, απαιτήσεις τελικού χρήστη, κανονιστικά κενά και υποδομές. Μεταξύ τoυς ήταν οι AALTO, Airbus, Mira Aerospace, Sceye, Skydweller, Solaris Suborbital, Stratosyst, Thales Alenia Space, GMV και Unisphere. Υποθέτουμε πως όλα τα παραπάνω ήταν εν γνώση του Λιμενικού Σώματος.
Σε πρακτικό επίπεδο η Frontex και το Λιμενικό διαθέτουν ήδη μεγάλη εμπειρία από χρήση μη επανδρωμένων μεγάλης παραμονής, από τις πτήσεις επιτήρησης που κάνουν τα Heron 1 στο Τυμπάκι από τον Ιούλιο του 2022, μεταδίδοντας σε πραγματικό χρόνο εικόνα για επιτήρηση συνόρων, έρευνα και διάσωση και αντιμετώπιση εγκληματικών δραστηριοτήτων. Εδώ όμως μιλάμε για μη επανδρωμένα κλάσης MALE (μεσαίου υψομέτρου και μεγάλης παραμονής σε πτήση), όπου όμως η “μεγάλη παραμόνη” ορίζεται σε περίπου 24 ώρες, όχι δύο εβδομάδες!
Καμία άλλη Ακτοφυλακή δεν έχει αγοράσει κάτι ανάλογο
Με βάση τα δημόσια ανακοινωμένα στοιχεία (συμβάσεις, επίσημες ανακοινώσεις, στοιχεία κατασκευαστών), δεν υπάρχει Ακτοφυλακή/Λιμενικό στον κόσμο που να έχει προμηθευθεί σταθερής πτέρυγας HAPS με ικανότητα πτήσης 14 ημερών και τέτοιο πακέτο εξοπλισμού.
Η πιο κοντινή περίπτωση είναι η Ιαπωνική Ακτοφυλακή. Μετά τη χρήση εταιρικών SeaGuardian από το 2022, υπέγραψε τον Αύγουστο του 2024 σύμβαση αγοράς δύο μη επανδρωμένων, τύπου MQ-9B SeaGuardian με παράδοση το 2025. Το σύστημα διαθέτει ραντάρ επιτήρησης, ηλεκτροοπτικά, δέκτη AIS, αυτόματη συσχέτιση ιχνών και ικανότητα επιχειρήσεων έρευνας-διάσωσης ή αντιμετώπισης καταστροφών.
Το SeaGuardian όμως παραμένει κατηγορίας MALE (δηλαδή μεσαίου υψομέτρου) ενώ και αυτό προσφέρει παραμονή στον αέρα κάτι πάνω από 24 ώρες, αλλά προφανώς όχι τις 336 που λέμε στην Ελλάδα.
Οι τέσσερις πλατφόρμες που μπορούν να εμφανιστούν στην ελληνική διερεύνηση
Skydweller: Το αμερικανικό αυτό σύστημα είναι το πιο “κοντινό” στις ελληνικές προδιαγραφές. Κινείται με ηλιακή ενέργεια από φωτοβολταϊκά πάνω στις πτέρυγες του (αυτή η λύση ακολουθείται από όλα τα παρόμοια), έχει άνοιγμα πτέρυγας επιπέδου μεγάλου αεροσκάφους και μπορεί να φέρει βαρύ φορτίο για την κατηγορία του, έως 360 κιλά, διαθέτοντας περίπου 2 kW συνεχούς διαθέσιμης ισχύος, τιμές που επιτρέπουν ένα πακέτο εξοπλισμού με ραντάρ, κάμερες, επικοινωνίες κ.ο.κ.
Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2026, ένα Skydweller πραγματοποίησε πτήση 192 ωρών και 14 λεπτών σε ναυτική άσκηση των ΗΠΑ, μεταδίδοντας ίχνη ραντάρ και εικόνα από κάμερα. Παρέμεινε όμως σε πτήση “μόλις” οκτώ ημέρες, και το πρωτότυπο χάθηκε μετά από ελεγχόμενη προσθαλάσσωση, λόγω σοβαρής κακοκαιρίας και ενεργειακής εξάντλησης.
Πάντως το συγκεκριμένο HALE δεν έχει αποδείξει ότι μπορεί να πετά για 14 ημέρες και να μένει στο επιχειρησιακό του ύψος με πλήρες φορτίο. Η εταιρεία όμως ήδη μιλά για αναβαθμίσεις με διαθέσιμες τεχνολογίες, επομένως στον τεχνικό διάλογο μπορεί να εμφανιστεί με μια «βελτιωμένη» διαμόρφωση ή με δεσμεύσεις επίδοσης για την έκδοση παραγωγής.
AeroVironment Horus A: Και αυτό είναι ηλιακά κινούμενο στρατοσφαιρικό μη επανδρωμένο, με δηλωμένο ωφέλιμο φορτίο έως 68 κιλά και διαθέσιμη ισχύ 1,5 kW. Έχει λάβει αμερικανική έγκριση πτητικής ικανότητας και δοκιμάστηκε μεταφέροντας ταυτόχρονα ραντάρ, δορυφορική ζεύξη και σύστημα πλοήγησης. Απέχει βέβαια από την ελληνική προδιαγραφή.
Zephyr: Από τη βρετανική AALTO, θυγατρική της Airbus, το Zephyr κατέγραψε παγκόσμιο ρεκόρ πτήσης, 67 ημερών, 6 ωρών και 52 λεπτών πάνω από τα 60.000 πόδια, μια πραγματικά εκπληκτική επίδοση. Οπότε από πλευράς ύψους και παραμονής ξεπερνά θεαματικά την ελλληνική απαίτηση. Το αεροσκάφος όμως είναι υπερελαφρύ, μόλις 75 κιλά (αν και έχει άνοιγμα πτερύγων 25 μέτρα), μεταφέρει 8 κιλά φορτίο και παρέχει ηλεκτρική ισχύ 50 W τη νύχτα και 120 W την ημέρα. Οπότε δεν χωρά τίποτα παραπάνω από ένα ελάχιστο εξοπλισμό πλοήγησης και τηλεπικοινωνίας συν μια κάμερα.
PHASA-35: Ένα μη επανδρωμένο της BAE Systems και της Prismatic, με άνοιγμα πτερύγων 35 μέτρα, συνολική μάζα 150 κιλά και ωφέλιμο φορτίο περίπου 15 κιλών. Έχει πραγματοποιήσει στρατοσφαιρικές δοκιμές πάνω από τα 66.000 πόδια, διάρκειας περίπου 24 ωρών, ενώ οι επόμενες εκδόσεις προβλέπουν αυξημένη παραγωγή και αποθήκευση ενέργειας. Άρα κι αυτό είναι εκτός των προδιαγραφών του Λιμενικού.
Ποιο ραντάρ μπορεί να μπει σε ένα τέτοιο αεροσκάφος;
Thales AirMaster S: Η συνεργασία Thales–Skydweller ανακοινώθηκε τον Ιούνιο του 2025 για τη δημιουργία ενός αυτόνομου αεροσκάφους θαλάσσιας περιπολίας. Το AirMaster S είναι ραντάρ X-band, τεχνολογίας AESA και προορίζεται για επιτήρηση θάλασσας, ξηράς και αέρα, διαθέτει λειτουργίες αυτόματης προσαρμογής και ταξινόμησης στόχων με υποβοήθηση τεχνητής νοημοσύνης. Ο συνδυασμός Skydweller–AirMaster S συμπίπτει περισσότερο από κάθε άλλον με τη διατύπωση του Λιμενικού.
Η Thales δεν έχει ανακοινώσει όλα τα στοιχεία του ραντάρ, αλλά το βάρος θα είναι κάτω από 80 κιλά. Επιπλέον, η λύση βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Αυτό αφήνει χώρο για παρουσίαση μιας αναβαθμισμένης έκδοσης, με δηλωμένη συμμόρφωση σε μελλοντικό χρόνο, χωρίς να υπάρχει βέβαια κάποια απόδειξη συνεχόμενης λειτουργίας σε πτήση για 14 ημέρες.
Leonardo Osprey 30: Επίσης ένα X-band AESA ραντάρ που ζυγίζει 28 κιλά. Η Leonardo δηλώνει εμβέλεια έως 200 ναυτικά μίλια και διαχείριση έως 1.000 ιχνών, και πολλούς αυτοματισμούς. Ταιριάζει περισσότερο στο Horus A ή στο Skydweller, με την προϋπόθεση ότι θα εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ισχύς.
Leonardo Seaspray 7500E V2: Ακόμη ένα ιταλικό μοντέλο, με εμβέλεια 320 ναυτικών μιλίων, και λειτουργία εντοπισμού μικρών στόχων παρά τον ηλεκτρομαγνητικό “θόρυβο” του έντονου κυματισμού. Ζυγίζει όμως 104 κιλά, οπότε μόνο στο Skydweller μπορεί να ενσωματωθεί.
Aselsan FULMAR 500-A: Το αναφέρουμε μόνο για τυπικούς λόγους, καθώς υπάρχει στη διεθνή αγορά, αλλά προφανώς το τουρκικό αυτό μοντέλο δεν μας αφορά. Είναι Χ-band, τεχνολογίας AESA, με εμβέλεια 320 ναυτικών μιλίων.
Τι ψάχνει – και δεν θα βρει – το Λιμενικό
Όπως είχαμε ξαναγράψει, μόνο το μη επανδρωμένο Skydweller (μαζί με το ραντάρ AirMaster S της Τhales) προσεγγίζει την απαίτηση του Ελληνικού Λιμενικού-Ακτοφυλακής. Αυτό δεν δείχνει ότι η σύνταξη των προδιαγραφών γράφτηκε για μία εταιρεία, αποδεικνύει όμως ότι η αγορά διαθέτει ελάχιστους συνομιλητές. Βέβαια ο τεχνικός διάλογος επιτρέπει στο Λιμενικό να αλλάξει απαιτήσεις, προϋπολογισμό και χρόνο παράδοσης. Πάντως η διαδικασία θα διαρκέσει από τις 28 Ιουλίου έως τις 10 Αυγούστου 2026, και στο ίδιο διάστημα μπορεί να γίνουν συναντήσεις/παρουσίασεις από κατασκευαστές. Εκεί θα φανεί ποιος θα δείξει ένα «βελτιωμένο» σύστημα, αν θα προταθεί παροχή υπηρεσίας αντί προμήθειας συστήματος, ή αν η αγορά θα ζητήσει αλλαγή προδιαγραφών, προς το πιο ρεαλιστικό. Σήμερα, πάντως, το γεγονός είναι πως το Λιμενικό ζητά μια εξαιρετικά χρήσιμη επιχειρησιακή δυνατότητα, μόνο που αυτή δεν υπάρχει πουθενά.
