Η ευρωπαϊκή αεράμυνα περνά από τη λογική των αντιαεροπορικών συστοιχιών συνήθως τοπικής ή περιφερειακής ζώνης, σε μία δικτυωμένη, πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική η οποία μπορεί να φθάσει σε πλήρη εθνική διαχείριση με ενιαία εικόνα. Και στην ανώτερη ζώνη αεράμυνας τοποθετούνται συστήματα αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων, ακολουθούν τα όπλα μεγάλου και μέσου βεληνεκούς, ενώ χαμηλότερα αναπτύσσονται κινητές μονάδες SHORAD (Short Range Air Defense) με πυροβόλα και μικρότερους πυραύλους, συν συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και μέσα αντιμετώπισης drones.
Αυτός είναι ο πραγματικός ευρωπαϊκός «Θόλος». Αποτελείται από εθνικά συστήματα διαφορετικής προέλευσης, τα οποία συνδέονται στο NATO Integrated Air and Missile Defence System (NATINAMDS) που συνδυάζει αισθητήρες, μέσα διοίκησης και ελέγχου και οπλικά συστήματα, ώστε η αποκάλυψη ενός στόχου να μεταφέρεται στον καταλληλότερο διαθέσιμο αναχαιτιστή.
Arrow 3: Η στρατηγική ανώτερη ζώνη
Η Γερμανία είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ανέπτυξε πραγματική ανώτερη αντιβαλλιστική ζώνη μέσω του Arrow 3. Το σύστημα απέκτησε αρχική επιχειρησιακή ικανότητα τον Δεκέμβριο του 2025 και προορίζεται για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς πριν από την επανείσοδό τους στην ατμόσφαιρα.
Ο Arrow 3 είναι εξωατμοσφαιρικός αναχαιτιστής hit-to-kill. Καταστρέφει τον στόχο μέσω άμεσης κινητικής πρόσκρουσης και δρα σε πολύ μεγαλύτερα ύψη από τα Patriot, SAMP/T NG ή David’s Sling. Η αναχαίτιση σε μεγάλο ύψος αυξάνει το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο και επιτρέπει περισσότερες ευκαιρίες εμπλοκής κατά μήκος της τροχιάς.
Το σύστημα συνδέεται με ραντάρ μεγάλης εμβέλειας, τα οποία εντοπίζουν την εκτόξευση, υπολογίζουν την τροχιά και εκτιμούν το σημείο πρόσκρουσης. Ο αναχαιτιστής εκτοξεύεται μόνο όταν η απειλή προβλέπεται να πλήξει προστατευόμενη περιοχή ή κρίσιμο στόχο. Η λειτουργία αυτή περιορίζει την κατανάλωση εξαιρετικά ακριβών βλημάτων.
Το Arrow 3 παραμένει εξειδικευμένο όπλο. Αεροσκάφη, drones και πύραυλοι cruise ανατίθενται στα χαμηλότερα στρώματα. Η Ελλάδα, με βάση τη διαμόρφωση της «Ασπίδας του Αχιλλέα», δεν αποκτά αντίστοιχη εξωατμοσφαιρική δυνατότητα..
Patriot: Αεράμυνα μεγάλου βεληνεκούς και τακτική αντιβαλλιστική προστασία
Το Patriot παραμένει ο κορμός της αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Η αξία του βρίσκεται στη δυνατότητα χρήσης διαφορετικών αναχαιτιστών κατά αεροσκαφών, πυραύλων cruise και τακτικών βαλλιστικών πυραύλων.
Ο PAC-3 MSE χρησιμοποιεί τεχνολογία hit-to-kill και κινητήρα στερεών καυσίμων δύο παλμών. Ο δεύτερος παλμός παρέχει πρόσθετη ενέργεια στο τελικό στάδιο της εμπλοκής, αυξάνοντας το ύψος, το βεληνεκές και την ικανότητα ελιγμών απέναντι σε ταχείς βαλλιστικούς στόχους.
Το Patriot σχεδιάστηκε γύρω από ένα ισχυρό, αλλά τομεακό ραντάρ που καλύπτει τόξο 120 μοιρών. Αυτό απαιτεί σωστό προσανατολισμό προς τον κύριο άξονα απειλής. Υπάρχει όμως η νέα γενιά ραντάρ, LTAMDS με τρεις κεραίες AESA για πραγματική κάλυψη 360 μοιρών και έχει σχεδιαστεί για σύνθετες επιθέσεις με αεροσκάφη, drones, πυραύλους cruise, βαλλιστικούς και υπερηχητικούς στόχους.
Ένα Patriot μπορεί να λαμβάνει προειδοποίηση από διαφορετικό επίγειο ραντάρ, αεροσκάφος έγκαιρης προειδοποίησης ή συμμαχικό αισθητήρα, εφόσον τα δεδομένα έχουν την απαιτούμενη ακρίβεια και φθάνουν εγκαίρως στο σύστημα διοίκησης.
Για την Ελλάδα, η διατήρηση των Patriot έχει σαφή επιχειρησιακή αξία. Το David’s Sling μπορεί να αναλάβει μέρος της αντιβαλλιστικής αποστολής, ενώ το BARAK MX και το SPYDER αυξάνουν την ισχύ πυρός απέναντι σε αεροδυναμικούς στόχους. Τα Patriot παραμένουν ο κύριος δοκιμασμένος δυτικός μηχανισμός αντιμετώπισης τακτικών βαλλιστικών πυραύλων που διαθέτει ήδη η Πολεμική Αεροπορία.
IRIS-T: Τρεις αναχαιτιστές στο ίδιο οικοσύστημα
Το σημαντικότερο στοιχείο μέσης εμβελείας της European Sky Shield Initiative (όπου μετέχει και η Ελλάδα χωρίς όμως να ακολουθεί σε επιλογή συστήματων) είναι η οικογένεια πυραύλων ΙRIS-T Surface Launched. Η αρχιτεκτονική της βασίζεται σε κοινό σύστημα διοίκησης, αποκεντρωμένους εκτοξευτές και διαφορετικούς αναχαιτιστές για κάθε απόσταση.
Η έκδοση IRIS-T SLS Mk4 έχει μέγιστο βεληνεκές 12 χιλιομέτρων και κάλυψη ύψους έως 6 χιλιομέτρων. Ραντάρ, ηλεκτροοπτικό σύστημα, κέντρο ελέγχου και εκτοξευτής μπορούν να τοποθετηθούν στο ίδιο όχημα, δημιουργώντας αυτόνομη μονάδα πολύ μικρού χρόνου ανάπτυξης.
Το IRIS-T SLM χρησιμοποιεί μεγαλύτερο κινητήρα στερεών καυσίμων, αδρανειακή ναυτιλία και αμφίδρομη ζεύξη δεδομένων. Ο πύραυλος λαμβάνει διορθώσεις κατά την πτήση και ενεργοποιεί τον υπέρυθρο αισθητήρα του στο τελικό στάδιο. Η επιχειρησιακή διαμόρφωση αναφέρεται συνήθως με βεληνεκές περίπου 40 χιλιομέτρων και ύψος 20 χιλιομέτρων, αλλά η εμβέλεια φθάνει έως και τα 60 χιλιόμετρα.
Το IRIS-T SLX που εξελίσσεται, προορίζεται για βεληνεκές έως 80 χιλιόμετρα και ύψος περίπου 30 χιλιομέτρων. Η προσθήκη του διευρύνει τη ζώνη εμπλοκής χωρίς ξεχωριστό οικοσύστημα εκπαίδευσης, υποστήριξης και διοίκησης. Οπότε η επιλογή αναχαιτιστή γίνεται με βάση την απόσταση, το ύψος, την ταχύτητα, την αξία του στόχου και το κόστος της εμπλοκής.
Βασικός αισθητήρας του IRIS-T SLM είναι το ραντάρ TRML-4D της Hensoldt. Πρόκειται για κινητό AESA ραντάρ, ικανό να παρακολουθεί περισσότερους από 1.500 στόχους ταυτόχρονα. Η αναφερόμενη απόσταση ιχνηλάτησης υπερβαίνει τα 120 χιλιόμετρα για μαχητικά και τα 60 χιλιόμετρα για υπερηχητικούς πυραύλους, ανάλογα με το ύψος, τη διατομή ραντάρ και τις συνθήκες της εμπλοκής.
Οι εκτοξευτές μπορούν να αναπτυχθούν μακριά από το ραντάρ και το κέντρο επιχειρήσεων. Η διάταξη αυξάνει την προστατευόμενη περιοχή, δυσκολεύει την ταυτόχρονη καταστροφή ολόκληρης της μονάδας και επιτρέπει βολή από διαφορετικό σημείο από εκείνο όπου εκπέμπει ο βασικός αισθητήρας.
Το SAMP/T NG δημιουργεί δεύτερο ευρωπαϊκό πυρήνα
Η γερμανική προσέγγιση στηρίζεται σε IRIS-T, Patriot και Arrow. Παράλληλα, η Γαλλία και η Ιταλία αναπτύσσουν δεύτερο μεγάλο ευρωπαϊκό πυρήνα αεράμυνας μέσης εμβελείας, γύρω από το SAMP/T NG και τον πύραυλο Aster 30 B1NT.
Μία πλήρης μονάδα SAMP/T NG μπορεί να διαθέτει έως έξι εκτοξευτές με οκτώ Aster ο καθένας, δηλαδή έως 48 βλήματα έτοιμα για βολή. Το πολυλειτουργικό AESA ραντάρ έχει δημοσιοποιημένη δυνατότητα αποκάλυψης και αναγνώρισης στόχων σε αποστάσεις άνω των 350 χιλιομέτρων. Η μονάδα μπορεί να καταστεί επιχειρησιακή σε λιγότερο από 30 λεπτά.
Ο ASTER 30 B1NT έχει σχεδιαστεί για αεροσκάφη, πυραύλους cruise, πυραύλους κατά ραντάρ και βαλλιστικούς στόχους μέσου βεληνεκούς. Χρησιμοποιεί ενεργό αισθητήρα ραντάρ και το σύστημα πλευρικών ωθητών PIF-PAF, το οποίο προσφέρει πολύ υψηλή ευελιξία κατά την τελική προσέγγιση.
Η γαλλική διαμόρφωση εντάσσει και το βλήμα VL MICA NG στο SAMP/T NG, ώστε το ίδιο κέντρο διοίκησης να χειρίζεται αναχαιτιστές μικρότερου κόστους και βεληνεκούς. Σε επόμενη φάση προβλέπεται σύνδεση του Mistral 3 και αντι-drone μέσων. Το SAMP/T NG μετατρέπεται έτσι από σύστημα μεγάλου βεληνεκούς σε πολυεπίπεδη οικογένεια όπλων.
Η επιλογή του SAMP/T NG από επιπλέον ευρωπαϊκές χώρες επιβεβαιώνει ότι ο «Θόλος» της ηπείρου θα αναπτυχθεί γύρω από περισσότερους βιομηχανικούς πυρήνες. Η κοινή απαίτηση είναι η σύνδεση στο νατοϊκό δίκτυο, όχι η χρήση του ίδιου πυραύλου ή ραντάρ από κάθε κράτος.
Skyranger και NNbS: Η άμυνα κάτω από τα 10 χιλιόμετρα
Η ευρωπαϊκή ζώνη αναχαίτισης σε μικρές αποστάσεις αναπτύσσεται γύρω από πυροβόλα, μικρούς πυραύλους, παρεμβολείς και ειδικά ραντάρ C-UAS. Εδώ το γερμανικό πρόγραμμα NNbS συνδέει το IRIS-T SLM με κινητές μονάδες μικρού και πολύ μικρού βεληνεκούς. Στον πυρήνα του βρίσκεται το πυροβόλο Skyranger 30 πάνω σε τεθωρακισμένο Boxer 8×8.
Ο πύργος διαθέτει πυροβόλο 30×173 χιλιοστών, προγραμματιζόμενα πυρομαχικά airburst, ραντάρ, ηλεκτροοπτικά μέσα και πυραύλους. Η έκρηξη του βλήματος μπροστά από τον στόχο δημιουργεί νέφος μεταλλικών στοιχείων και αυξάνει την πιθανότητα καταστροφής μικρών drones, χωρίς να απαιτείται άμεσο πλήγμα.
Η συγκεκριμένη κατηγορία παρουσιάζει άμεσο ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Οι μονάδες BARAK MX, David’s Sling και Patriot χρειάζονται οργανική προστασία από FPV drones, περιφερόμενα πυρομαχικά και μικρούς πυραύλους. Χωρίς πυροβόλα, ηλεκτρονικό πόλεμο και SHORAD στην περίμετρο, παραμένουν εκτεθειμένα το ραντάρ, το κέντρο διοίκησης και τα οχήματα επαναγέμισης.
Η ελληνική αρχιτεκτονική: David’s Sling, BARAK MX και SPYDER
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» σχεδιάζεται ως πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, αντιβαλλιστικής άμυνας και αντιμετώπισης drones, με ισραηλινά ραντάρ και αναχαιτιστές σε συνδυασμό με τα υφιστάμενα Patriot και το εθνικό δίκτυο αεράμυνας.
Το David’s Sling προορίζεται για την ανώτερη ελληνική ζώνη απέναντι σε τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, μεγάλες ρουκέτες, πυραύλους cruise, αεροσκάφη και UAV. Ο αναχαιτιστής Stunner διαθέτει πολυφασματικό αισθητήρα και υψηλή ευελιξία, προσφέροντας επιπλέον γραμμή άμυνας πάνω από τα συστήματα μέσου βεληνεκούς.
Το BARAK MX διαθέτει τέσσερις εκδόσεις πυραύλων:
- SR με βεληνεκές 15 χιλιομέτρων.
- MR με βεληνεκές 35 χιλιομέτρων.
- LR με βεληνεκές 70 χιλιομέτρων.
- ER με βεληνεκές 150 χιλιομέτρων και δυνατότητα αντιμετώπισης τακτικών βαλλιστικών πυραύλων.
Οι αναχαιτιστές εκτοξεύονται κατακόρυφα, διαθέτουν ενεργό αισθητήρα ραντάρ και μπορούν να τοποθετηθούν μαζί διάφοροι τύποι στον ίδιο εκτοξευτή. Το σύστημα διοίκησης επιλέγει το κατάλληλο βλήμα σύμφωνα με τον τύπο, την τροχιά και την απόσταση του στόχου. Η κοινή αρχιτεκτονική επιτρέπει τη σύνδεση πολλών μονάδων πυρός και εξωτερικών αισθητήρων.
Το SPYDER All-in-One καλύπτει την κινητή άμυνα μικρών και μεσαίων αποστάσεων. Το ίδιο όχημα συγκεντρώνει ραντάρ, ηλεκτροοπτικό σύστημα TopLite, κέντρο διοίκησης και εκτοξευτή. Ο πύραυλος Python 5 χρησιμοποιεί αισθητήρα απεικόνισης υπερύθρων, ενώ ο I-Derby ER ενεργό αισθητήρα ραντάρ και κινητήρα δύο παλμών. Έτσι ο Ο Python 5 επιτρέπει παθητική τελική καθοδήγηση, ενώ ο I-Derby ER προσφέρει ανεξαρτησία από τη θερμική υπογραφή του στόχου και καλύτερη λειτουργία σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Το SPYDER μπορεί να επιλέγει διαφορετικό τρόπο εμπλοκής σύμφωνα με τα ηλεκτρονικά αντίμετρα, το ύψος και το είδος της απειλής.
Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται πυκνότερο δίκτυο αισθητήρων
Στο Αιγαίο, πύραυλοι cruise, ελικόπτερα και drones μπορούν να χρησιμοποιήσουν νησιά και ορεινούς όγκους για απόκρυψη, ενώ η καμπυλότητα της Γης περιορίζει την απόσταση αποκάλυψης χαμηλά ιπτάμενων στόχων. Οπότε ένα ραντάρ με ονομαστική εμβέλεια εκατοντάδων χιλιομέτρων μπορεί να εντοπίσει πύραυλο cruise που πετά σε ύψος λίγων δεκάδων μέτρων μόλις όταν αυτός βρεθεί σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων. Η λύση βρίσκεται στην πυκνότητα του δικτύου: ραντάρ σε διαφορετικά ύψη, αισθητήρες σε νησιά, παθητικά συστήματα IRST, αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης, μαχητικά και πολεμικά πλοία.
Η Ελλάδα χρειάζεται επίσης μεγάλο αριθμό μικρότερων, αυτόνομων μονάδων. Το SPYDER All-in-One και αντίστοιχα ταιριάζουν περισσότερο σε νησιά, αεροδρόμια και κρίσιμες εγκαταστάσεις από μία βαριά συστοιχία που απαιτεί πολλά οχήματα και εκτεταμένη προετοιμασία θέσης.
Τα νέα συστήματα αεράμυνας πρέπει να χρησιμοποιούν και στοιχεία από πολλές πηγές στοχοποίησης. Ένα BARAK MX στη Στερεά Ελλάδα μπορεί να λάβει πρώτη προειδοποίηση από ραντάρ νησιού ή αισθητήρα φρεγάτας. Ένα SPYDER σε νησί μπορεί να παραμένει παθητικό και να ενεργοποιεί το ραντάρ ή το ηλεκτροοπτικό του σύστημα όταν ο στόχος πλησιάζει στη ζώνη βολής. Οπότε είναι σημαντικό για τη χώρα μας, και να πυκνώσει τον αριθμό αισθητήρων εντοπισμού εχθρικών στόχων και να εξασφαλίσει τη δικτύωση αυτών των αισθητήρων και τη δημιουργία ενός πολύ σύγχρονου λογισμικού διοίκησης-ελέγχου-διαχείρισης, με χρήση και αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης, που να “διευθύνει” την αεράμυνα. Σε αυτά τα θέματα, θα κριθεί και η τελική απόδοση των όποιων εκτοξευτών και πυραύλων της “Ασπίδας του Αχιλλέα”, αγοράσουμε.
