Η Πολωνία καταφεύγει για τρίτη φορά μέσα σε τέσσερις δεκαετίες σε μεταχειρισμένα υποβρύχια για να διατηρήσει την επιχειρησιακή της ικανότητα στη Βαλτική, παρά την πρόσφατη συμφωνία για την απόκτηση τριών νέων A26 από τη Σουηδία. Οι παραδόσεις των νέων υποβρυχίων προβλέπονται για το 2032, το 2036 και το 2038, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια ακόμη ενδιάμεση λύση, αυτή τη φορά με τη μίσθωση του σουηδικού HSwMS Södermanland.
Όπως επισημαίνεται στο Defence24, η ιστορία των πολωνικών υποβρυχίων χαρακτηρίζεται από διαδοχικές προσωρινές επιλογές που τελικά διαρκούσαν πολύ περισσότερο από όσο είχε αρχικά προβλεφθεί.
Η πρώτη ανάγεται στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν η Πολωνία σχεδίαζε να αντικαταστήσει τέσσερα σοβιετικά υποβρύχια Project 613 (κλάση Whiskey κατά ΝΑΤΟ) με ισάριθμα νεότερα Project 877 Kilo.
Από το πρόγραμμα αυτό παραδόθηκε μόνο το ORP Orzeł (291), το οποίο εντάχθηκε σε υπηρεσία στις 29 Απριλίου 1986. Η οικονομική κρίση που αντιμετώπιζε η Πολωνία εμπόδισε την απόκτηση των υπόλοιπων τριών μονάδων. Για να μην περιοριστεί ο στόλος σε ένα μόνο υποβρύχιο, η Σοβιετική Ένωση παραχώρησε με μίσθωση δύο παλαιότερα Project 641 Foxtrot, τα οποία εντάχθηκαν στο πολωνικό Ναυτικό ως ORP Wilk το 1987 και ORP Dzik το 1988.
Τα δύο Foxtrot είχαν ήδη συμπληρώσει περισσότερα από 20 χρόνια υπηρεσίας όταν παραδόθηκαν. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Πολωνία απέκτησε την κυριότητά τους μέσω διακρατικού διακανονισμού με τη Ρωσία, παρατείνοντας τη χρησιμοποίησή τους μέχρι το 2003. Η σχεδιαζόμενη αγορά πρόσθετων Kilo δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Η δεύτερη προσωρινή λύση ήρθε από τη Νορβηγία στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με την παραχώρηση τεσσάρων μεταχειρισμένων υποβρυχίων τύπου Kobben. Τα ORP Sokół, Sęp, Bielik και Kondor εντάχθηκαν σε υπηρεσία μεταξύ 2002 και 2004, παρά το γεγονός ότι είχαν ήδη ηλικία 35 έως 40 ετών.
Τα νορβηγικά υποβρύχια αποδείχθηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα για τη διατήρηση των πολωνικών πληρωμάτων και της επιχειρησιακής εμπειρίας. Συμμετείχαν μάλιστα σε αποστολές του ΝΑΤΟ στη Μεσόγειο. Ωστόσο, η ηλικία τους περιόριζε ολοένα περισσότερο τη δυνατότητα περαιτέρω εκμετάλλευσης. Το πρώτο αποσύρθηκε το 2017, ενώ τα τελευταία δύο παρέμειναν σε υπηρεσία μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021, έχοντας συμπληρώσει συνολικά περισσότερα από 50 χρόνια κάτω από τη νορβηγική και την πολωνική σημαία.
Η παραχώρηση των Kobben είχε στόχο να εξασφαλίσει χρόνο για την υλοποίηση του προγράμματος Orka, που προέβλεπε την απόκτηση νέων υποβρυχίων. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες, όμως, το πρόγραμμα καθυστέρησε επί δύο δεκαετίες, με αποτέλεσμα η Πολωνία να βρεθεί ξανά με μοναδικό υποβρύχιο το ORP Orzeł, το οποίο έχει πλέον συμπληρώσει 40 χρόνια υπηρεσίας.
Η κατάσταση άλλαξε στις 29 Ιουνίου 2026, όταν η πολωνική Υπηρεσία Εξοπλισμών υπέγραψε με τη Saab σύμβαση ύψους σχεδόν 47 δισ. σουηδικών κορωνών, περίπου 4,24 δισεκατομμύρια ευρώ, για τρία υποβρύχια A26. Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης οπλισμό, εκπαίδευση πληρωμάτων και υποστήριξη, αλλά οι προβλεπόμενοι χρόνοι παράδοσης εκτείνονται μέχρι το 2038.

Την ίδια ημέρα υπογράφηκε ξεχωριστή συμφωνία με τη σουηδική Υπηρεσία Αμυντικών Προμηθειών FMV, ύψους περίπου 1,9 δισ. σουηδικών κορωνών ή περίπου 171,18 εκατομμύρια ευρώ για τη μίσθωση του HSwMS Södermanland, μαζί με τον οπλισμό, την τεχνική υποστήριξη και την εκπαίδευση του προσωπικού. Πρόκειται για την τρίτη μεταβατική λύση στην ιστορία του πολωνικού υποβρυχιακού στόλου, αλλά αυτή τη φορά με σημαντικό οικονομικό κόστος, σε αντίθεση με τα Kobben που είχαν παραχωρηθεί δωρεάν.
Το Södermanland ανήκει στην κλάση A17 και τέθηκε σε υπηρεσία στις 21 Απριλίου 1989. Είναι επομένως ένα υποβρύχιο ηλικίας 37 ετών, μόλις τρία χρόνια νεότερο από το πολωνικό Orzeł! Ωστόσο, έχει υποστεί εκτεταμένο εκσυγχρονισμό, με σημαντικότερη τροποποίηση την προσθήκη τμήματος κύτους μήκους περίπου 12 μέτρων, το οποίο φιλοξενεί σύστημα αναερόβιας πρόωσης (AIP) με κινητήρες Stirling.
Ως γνωστόν το AIP επιτρέπει στο υποβρύχιο να παραμένει σε κατάδυση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς να χρειάζεται να χρησιμοποιεί αναπνευστήρα (snorkel) για τη λειτουργία των πετρελαιοκινητήρων του. Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στη Βαλτική, όπου τα μικρά βάθη, η έντονη ναυτική δραστηριότητα και οι σύγχρονοι αισθητήρες ανθυποβρυχιακού πολέμου καθιστούν την απόκρυψη των υποβρυχίων ιδιαίτερα απαιτητική.
Η εκπαίδευση του πολωνικού πληρώματος στη Σουηδία έχει ήδη αρχίσει. Στις 19 Αυγούστου δημοσιοποιήθηκαν εικόνες από την άφιξη των πρώτων Πολωνών ναυτικών στην 1η Μοίρα Υποβρυχίων του σουηδικού Ναυτικού, ενώ στις 12 Οκτωβρίου η FMV υπέγραψε τη σχετική συμφωνία με τις σουηδικές Ένοπλες Δυνάμεις για την εκπαίδευση και τη διάθεση του υποβρυχίου.
Η εκπαίδευση αναμένεται να διαρκέσει περίπου 18 μήνες, γεγονός που τοποθετεί την πιθανή μεταβίβαση του Södermanland στην Πολωνία στα τέλη του 2027 ή στις αρχές του 2028. Η ακριβής ημερομηνία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί. Με την παράδοση, η Πολωνία θα αποκτήσει πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο του υποβρυχίου, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας χρήσης του οπλισμού του.
Σύμφωνα με τον σημερινό σχεδιασμό, το Södermanland θα παραμείνει στην Πολωνία μέχρι το τέλος του 2032, οπότε προβλέπεται η παραλαβή του πρώτου A26. Στη συνέχεια θα επιστραφεί στη Σουηδία, ενώ τα επόμενα δύο A26 θα παραδοθούν το 2036 και το 2038. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά την άφιξη του πρώτου νέου υποβρυχίου, η Πολωνία ενδέχεται να διαθέτει για αρκετά χρόνια μόνο μία επιχειρησιακή μονάδα του τύπου.
Παραμένει επίσης ανοιχτό το μέλλον του ORP Orzeł. Η απόσυρσή του μετά την παραλαβή του Södermanland θεωρείται πιθανή, αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα. Η συνέχιση της υπηρεσίας του εξαρτάται από την τεχνική του κατάσταση και το κόστος διατήρησής του.