Η Ουκρανία χρησιμοποιεί τις εκδόσεις IRIS-T SLS μικρής εμβέλειας και SLM μέσης εμβέλειας για την άμυνά της από εναέριες απειλές. Το ουκρανικό Υπουργείο Άμυνας περιγράφει την οικογένεια ως σύστημα αντιμετώπισης αεροσκαφών, ελικοπτέρων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων κρουζ. Η ποικιλία των απειλών έχει άμεσο ενδιαφέρον για την ελληνική αεράμυνα. Η αξιολόγηση της πολεμικής απόδοσης χρειάζεται στοιχεία για το σύνολο των στόχων που στοχοποιήθηκαν, τα βλήματα που εκτοξεύθηκαν, τις επανεμπλοκές και τα αποτελέσματα ανά έκδοση.

SLS και SLM δεν είναι το ίδιο επίπεδο άμυνας

Το IRIS-T SLS χρησιμοποιεί πύραυλο μικρού βεληνεκούς και προστατεύει τη ζώνη γύρω από το σημείο ανάπτυξης του εκτοξευτή. Το IRIS-T SLM χρησιμοποιεί διαφορετικό βλήμα, με επιχειρησιακή εμβέλεια αναχαίτισης έως 40 χιλιόμετρα και ύψος έως 20 χιλιόμετρα στη βασική διαμόρφωση που έχει παρουσιαστεί από τη γερμανική Αεροπορία. Οι δύο βαθμίδες διαφέρουν σε βεληνεκές, φόρτο και απαιτήσεις εμπλοκής. Η διασύνδεσή τους σε κοινό σύστημα διοίκησης και ελέγχου επιτρέπει την κατανομή κάθε απειλής στο κατάλληλο όπλο.

Η ορθολογική αξιοποίηση των μέσων αεράμυνας απαιτεί τη χρήση του κατάλληλου όπλου για την αντίστοιχη απειλή. Ένα αργό Shahed μπορεί να αντιμετωπιστεί από πυροβόλο, μικρό ντρόουν αναχαίτισης ή SLS όταν η γεωμετρία το επιτρέπει. Ένας πύραυλος κρουζ που κινείται χαμηλά και γρήγορα χρειάζεται μεγαλύτερο χρόνο προειδοποίησης και συχνά βλήμα SLM. Η αξία της οικογένειας IRIS-T βρίσκεται στη δυνατότητα κοινής αρχιτεκτονικής με πυραύλους διαφορετικής εμβέλειας. Χωρίς στοιχεία για τα βληθέντα όπλα και τις επιτυχείς αναχαιτίσεις ανά έκδοση, δεν μπορούν να υπολογιστούν αξιόπιστα οι ανάγκες ή το κόστος εμπλοκής μιας ελληνικής πυροβολαρχίας.

Κινητός εκτοξευτής IRIS-T SLS Mk 4 με οκτώ βλήματα
Ο IRIS-T SLS Mk 4 μεταφέρει οκτώ βλήματα μικρού βεληνεκούς και μπορεί να συνδυαστεί με πρόσθετους επενεργητές. Εικόνα Diehl Defence.

Ο αισθητήρας και η αλυσίδα εμπλοκής

Στη διαμόρφωση IRIS-T SLM που έχει παραδοθεί στην Ουκρανία, οργανικός αισθητήρας είναι το TRML-4D της HENSOLDT, τρισδιάστατο ραντάρ ενεργού ηλεκτρονικής σάρωσης AESA στη ζώνη συχνοτήτων C. Αναλαμβάνει έρευνα, ταξινόμηση, παρακολούθηση και πρόσκτηση στόχων για εμπλοκή, παρέχοντας στο κέντρο διοίκησης τα στοιχεία για την ανάθεση βολής. Το IRIS-T SLM έχει επίσης παραδοθεί στη Γερμανία και στην Εσθονία, ενώ χώρες όπως η Σλοβενία, η Βουλγαρία, η Σουηδία, η Δανία και η Ελβετία έχουν προχωρήσει σε παραγγελίες. Η διάδοση της αρχιτεκτονικής δημιουργεί κοινές ανάγκες εκπαίδευσης, συντήρησης και υποστήριξης.

Η C-band προσφέρει συνδυασμό εμβέλειας έρευνας, μεγέθους κεραίας και γωνιακής διακριτικής ικανότητας κατάλληλο για ένα κινητό σύστημα αεράμυνας. Σε σύγκριση με χαμηλότερες συχνότητες, το μικρότερο μήκος κύματος επιτρέπει στενότερη δέσμη με την ίδια διάσταση κεραίας. Η ποιότητα του ίχνους εντοπισμού και παρακολούθησης εξαρτάται επίσης από την κυματομορφή, την επεξεργασία των επιστροφών και τον ρυθμό ενημέρωσης των στοιχείων του στόχου.

Η ζώνη X, με ακόμη μικρότερο μήκος κύματος, δίνει στενότερη δέσμη για την ίδια κεραία και χρησιμοποιείται συχνά σε ραντάρ ελέγχου πυρός. Παράλληλα, η βροχή επιβαρύνει περισσότερο τη διάδοση από ό,τι στη C-band. Η επιλογή της C στο TRML-4D ισορροπεί τις απαιτήσεις επιτήρησης και παραγωγής στοιχείων εμπλοκής σε ένα κινητό ραντάρ. Η ακρίβεια που χρειάζεται το όπλο προκύπτει από τη συνολική σχεδίαση του αισθητήρα και την ολοκλήρωσή του στο σύστημα αεράμυνας.

Για πυραύλους κρουζ και ντρόουν που πετούν χαμηλά, η καμπυλότητα της Γης και το ανάγλυφο περιορίζουν την απόσταση εντοπισμού και τον χρόνο προειδοποίησης σε σχέση με την ονομαστική εμβέλεια του ραντάρ. Το ουσιαστικό μέτρο είναι ο χρόνος από τον αρχικό εντοπισμό και τη δημιουργία σταθερού ίχνους μέχρι την ανάθεση και τη βολή. Η αλυσίδα πρέπει στη συνέχεια να διατηρεί την απαιτούμενη ακρίβεια και να παρέχει ανανεωμένα στοιχεία στόχου στον πύραυλο κατά την πτήση. Ο IRIS-T SLM χρησιμοποιεί ζεύξη δεδομένων και υπέρυθρο ερευνητή για την τελική προσβολή. Η λειτουργία αυτή συνδέει την απόδοση του ραντάρ με τη διοίκηση, τον εκτοξευτή και το ίδιο το όπλο.

Κινητό ραντάρ TRML-4D της HENSOLDT με ανυψωμένη κεραία AESA
Το C-band AESA TRML-4D αποτελεί οργανικό αισθητήρα του IRIS-T SLM για έρευνα, παρακολούθηση και πρόσκτηση στόχων. Φωτογραφία HENSOLDT.

Δοκιμή στην Κρήτη

Τον Οκτώβριο του 2026 η γερμανική Αεροπορία ολοκλήρωσε την πιστοποίηση του IRIS-T SLM στο Πεδίο Βολής Κρήτης, όπως ανακοίνωσε η Diehl Defence. Η ΠΤΗΣΗ παρουσίασε τη βολή και τη συνεργασία ραντάρ, κέντρου τακτικών επιχειρήσεων, εκτοξευτή και πυραύλου. Η πιστοποίηση αφορά την επιχειρησιακή επάρκεια της συγκεκριμένης μονάδας και διαμόρφωσης. Για την αντοχή σε διαδοχικές επιθέσεις κορεσμού χρειάζονται επιπλέον στοιχεία για ταυτόχρονες εμπλοκές, αποθέματα και αναπλήρωση.

Στη βολή της 14ης Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της άσκησης «SPARTAN ARROW – 26», παρέστησαν ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Δημήτριος Χούπης και ο αρχηγός ΓΕΑ Δημοσθένης Γρηγοριάδης.

Ένα δίκτυο IRIS-T μπορεί να προστατεύσει κρίσιμες βάσεις, νησιά και υποδομές, εφόσον οι πυροβολαρχίες συνδέονται με την ευρύτερη αεροπορική εικόνα. Οι εξωτερικοί αισθητήρες αυξάνουν τον χρόνο προειδοποίησης, ενώ το οργανικό ραντάρ αναλαμβάνει την παρακολούθηση που απαιτεί η εμπλοκή. Η διασύνδεση χρειάζεται δοκιμές με την υφιστάμενη ελληνική αρχιτεκτονική αεράμυνας και τις διαθέσιμες ζεύξεις.

Η κινητικότητα του συστήματος είναι μέρος της επιβίωσης. Ραντάρ, κέντρο διοίκησης και εκτοξευτές πρέπει να αλλάζουν θέση γρήγορα, να επανέρχονται σε λειτουργία και να μπορούν να συνεχίζουν την αποστολή τους ακόμη και μετά την απώλεια ενός κόμβου. Η πολεμική χρήση στην Ουκρανία δείχνει τη σημασία αυτών των απαιτήσεων, καθώς ο αντίπαλος αναζητά τον αισθητήρα και τις επικοινωνίες μαζί με τους εκτοξευτές. Για το TRML-4D η κατασκευάστρια αναφέρει χρόνο τάξης ή αποχώρησης 10–15 λεπτών.

Η διασπορά δημιουργεί συγκεκριμένες τεχνικές απαιτήσεις. Κάθε στοιχείο χρειάζεται ακριβή θέση και κοινό χρόνο, ασφαλείς ζεύξεις και διαδικασία επανένταξης στο δίκτυο μετά από μετακίνηση. Το κέντρο διοίκησης πρέπει να γνωρίζει ποιος εκτοξευτής έχει διαθέσιμα βλήματα, ποιος αισθητήρας έχει την καλύτερη γεωμετρία και ποια μονάδα μπορεί να εμπλέξει χωρίς να διασταυρώσει επικίνδυνα τον τομέα άλλης. Η κινητικότητα αποδίδει όταν συνοδεύεται από ταχεία ανασυγκρότηση της κοινής εικόνας.

Η επιβίωση στο ηλεκτρομαγνητικό περιβάλλον χρειάζεται πειθαρχία στη διαχείριση των εκπομπών. Ένας εξωτερικός αισθητήρας μπορεί να μεταδίδει την εικόνα αέρος μιας περιοχής ενδιαφέροντος, περιορίζοντας την ανάγκη συνεχούς έρευνας από το οργανικό ραντάρ. Η πρακτική αξία εξαρτάται από την ποιότητα και την καθυστέρηση των εισερχόμενων ιχνών, τον χρόνο ενεργοποίησης του ραντάρ και την ανάκτηση του στόχου. Η Hensoldt έχει παρουσιάσει αυτή τη συνεργασία στην αρχιτεκτονική TwinSens, που συνδυάζει το ενεργό TRML-4D με το παθητικό Twinvis. Το παθητικό τμήμα δημιουργεί αρχική εικόνα χωρίς δική του εκπομπή ραντάρ και κατευθύνει την ενεργή έρευνα προς τον τομέα ενδιαφέροντος.

Από την ουκρανική εμπειρία σε ελληνική απαίτηση

Η Diehl Defence έχει δημοσιοποιήσει ποσοστό αναχαιτίσεων άνω του 95% για την επιχειρησιακή χρήση του IRIS-T SLM στην Ουκρανία. Η εταιρική ανακοίνωση δεν παραθέτει πλήρη στοιχεία εμπλοκών που να επιτρέπουν ανεξάρτητο υπολογισμό του ποσοστού. Για αξιόπιστη ελληνική αξιολόγηση χρειάζονται τα δεδομένα που λείπουν, όπως απόσταση πρώτου εντοπισμού για συγκεκριμένους στόχους, ποιότητα ίχνους, βλήματα ανά εμπλοκή, χρόνος επανεμπλοκής, στόχοι που διέφυγαν και συμπεριφορά σε παρεμβολή.

Μια προμήθεια πρέπει να περιλαμβάνει αρκετούς εκτοξευτές και αποθέματα βλημάτων για διαδοχικά κύματα απειλών. Η επιτυχία μιας βολής πιστοποίησης, όπως εκείνης στην Κρήτη, δεν καθορίζει από μόνη της το αναγκαίο μέγεθος της ελληνικής δύναμης. Χρειάζεται κατώτερο στρώμα αεράμυνας με πυροβόλα, μικρά ντρόουν αναχαίτισης και ηλεκτρονικό πόλεμο, ώστε τα SLM να διατηρούνται για τους στόχους που απαιτούν την εμβέλεια και την απόδοσή τους. Η λύση του συστήματος SLS Mk 4 δείχνει αυτή την κατεύθυνση με οκτώ πυραύλους ανά εκτοξευτή και δυνατότητα πρόσθετων μέσων αναχαίτισης.

Η ελληνική αξιολόγηση πρέπει να εξετάσει και τον ρυθμό αναπλήρωσης. Ο αριθμός των βλημάτων σε έναν εκτοξευτή περιγράφει μόνο την πρώτη φάση. Χρειάζονται οχήματα μεταφοράς, ασφαλείς χώροι διασποράς, χρόνος επαναγέμισης και απόθεμα για πολλές νύχτες επιχειρήσεων. Το ίδιο ισχύει για ανταλλακτικά ραντάρ, γεννήτριες και τερματικά ζεύξεων. Η πυροβολαρχία είναι βιώσιμη όταν μπορεί να επανέλθει σε κατάσταση ετοιμότητας μετά την πρώτη επιτυχία και να πολεμήσει ξανά.

Εκτοξευτής IRIS-T SLM με ανυψωμένους φορείς βλημάτων και ανεπτυγμένα στηρίγματα
Εκτοξευτής IRIS-T SLM με ανεπτυγμένα στηρίγματα. Η πραγματική αντοχή εξαρτάται από τον αριθμό εκτοξευτών, τα διαθέσιμα βλήματα, την επαναγέμιση και τη δικτύωση. Φωτογραφία Sebastian Gollnow.

Η ποικιλία των αναφερόμενων απειλών δίνει τον πιο χρήσιμο οδηγό για την ελληνική αξιολόγηση. Πύραυλοι κρουζ, Shahed και αεριωθούμενα ντρόουν απαιτούν διαφορετικούς χρόνους αντίδρασης και διαφορετικό κόστος εμπλοκής. Το ζητούμενο είναι μια συνεκτική άμυνα με διακριτές ζώνες βλημάτων κοντινής και μέσης απόστασης, κοινή διοίκηση, αισθητήρες κατάλληλης ακρίβειας και αποθέματα για παρατεταμένες επιχειρήσεις.