Ο Καναδάς έκανε ένα ακόμη σημαντικό βήμα προς την απόκτηση του Saab GlobalEye ως του πρώτου οργανικού συστήματος εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου (AEW&C) της Βασιλικής Καναδικής Αεροπορίας (RCAF), με την υπογραφή μη δεσμευτικής συμφωνίας-πλαισίου   μεταξύ της Saab και του καναδικού οργανισμού στρατιωτικών προμηθειών  DIA (Defence Investment Agency).

Η συμφωνία, που ανακοινώθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου, δεν αποτελεί ακόμη σύμβαση αγοράς, καθορίζει όμως το πλαίσιο των λεπτομερών διαπραγματεύσεων για την προμήθεια έξι GlobalEye, μαζί με τα συναφή συστήματα, την εκπαίδευση και την υποστήριξή τους. Ακολουθεί την απόφαση της Οτάβας, στις 27 Μαΐου 2026, να χαρακτηρίσει τη Saab ως «προτιμώμενο προμηθευτή» για το πρόγραμμα AEW&C.

Το καναδικό πρόγραμμα βρίσκεται επισήμως ακόμη στη φάση ανάλυσης επιλογών και έχει προβλεπόμενο προϋπολογισμό άνω των 5 δισ. καναδικών δολαρίων. Ο σχεδιασμός της RCAF προβλέπει στόλο έξι αεροσκαφών, αριθμό που θεωρείται απαραίτητος για την επίτευξη των απαιτούμενων ποσοστών διαθεσιμότητας και τη διατήρηση συνεχούς επιχειρησιακής παρουσίας.

Η απαίτηση συνδέεται άμεσα με τον εκσυγχρονισμό του επίγειου δικτύου  NORAD και ιδιαίτερα με την επιτήρηση των τεράστιων εκτάσεων του καναδικού Αρκτικού χώρου. Ο Καναδάς δεν διαθέτει σήμερα δικό του αεροσκάφος AEW&C και βασίζεται σε επίγεια ραντάρ, δορυφορικά μέσα, αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης και συμμαχικά ιπτάμενα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

Το νέο αεροσκάφος θα πρέπει να μπορεί να εντοπίζει, να παρακολουθεί και να αναγνωρίζει αεροπορικούς και επιφανειακούς στόχους σε μεγάλες αποστάσεις, να διαθέτει παθητικούς αισθητήρες και να λειτουργεί ταυτόχρονα ως εναέριο κέντρο διοίκησης και ελέγχου, κατευθύνοντας μαχητικά και διασυνδέοντας διαφορετικούς αισθητήρες και οπλικά συστήματα.

GlobalEye: σουηδικό σύστημα σε καναδικό αεροσκάφος

Η επιλογή της Saab παρουσιάζει το ιδιαίτερα σημαντικό βιομηχανικό πλεονέκτημα για την Οτάβα, ότι το GlobalEye βασίζεται στο επιχειρηματικό αεροσκάφος Bombardier Global 6500, το οποίο κατασκευάζεται στον Καναδά.

Πάνω σε αυτή την πλατφόρμα η Saab εγκαθιστά το ραντάρ AESA Erieye Extended Range (ER) και ένα σύνολο ενεργητικών και παθητικών αισθητήρων, δημιουργώντας ένα σύστημα που δεν περιορίζεται στην κλασική αποστολή εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης. Όπως έχουμε αναφέρει και στο παρελθόν, GlobalEye σχεδιάστηκε για ταυτόχρονη επιτήρηση του εναέριου, θαλάσσιου και χερσαίου χώρου και μπορεί να λειτουργεί ως ολοκληρωμένος κόμβος C4ISR και διαχείρισης μάχης.

Η καναδική κυβέρνηση αναφέρει δυνατότητα εντοπισμού και παρακολούθησης στόχων σε αποστάσεις έως περίπου 650 km, αν και η πραγματική εμβέλεια εξαρτάται φυσικά από το είδος, το ύψος και το ίχνος του στόχου, καθώς και από τις συνθήκες της αποστολής.

Από την πλευρά της η Saab υπογραμμίζει επίσης την ικανότητα του Erieye ER να αντιμετωπίζει μικρού ίχνους στόχους, UAV, πυραύλους και άλλες απειλές σε περιβάλλον έντονων ηλεκτρονικών παρεμβολών, χαρακτηριστικά ιδιαίτερα σημαντικά για την αποστολή επιτήρησης της Αρκτικής.

Η βιομηχανική διάσταση έπαιξε σημαντικό ρόλο στην καναδική επιλογή. Η Saab έχει προτείνει κατασκευή, ολοκλήρωση, συντήρηση και μελλοντικές αναβαθμίσεις των καναδικών GlobalEye με εκτεταμένη συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας και μεταφορά τεχνογνωσίας.

Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ εκτιμά ότι το πρόγραμμα μπορεί να υποστηρίξει περίπου 3.000 θέσεις εργασίας. Παράλληλα έχει τεθεί ένας πολύ ευρύτερος στόχος: τουλάχιστον το ένα τρίτο της προβλεπόμενης διεθνούς παραγωγής GlobalEye στα επόμενα 15 χρόνια να πραγματοποιηθεί στον Καναδά. Η Οτάβα κάνει λόγο για τουλάχιστον 40 αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένων μελλοντικών παραγγελιών άλλων χωρών.

Οι άλλες υποψηφιότητες

Το GlobalEye δεν ήταν η μοναδική λύση που είχε εξετάσει η RCAF. Ο τότε αναπληρωτής διοικητής του καναδικού NORAD, υποπτέραρχος Blaise Frawley, είχε αναφέρει δημοσίως τρεις κύριες επιλογές: το Saab GlobalEye, το Boeing E-7A Wedgetail και την πρόταση της L3Harris, ενώ είχε αναφερθεί και το Northrop Grumman E-2D Advanced Hawkeye ως τέταρτη πιθανότητα, αν και με επιφυλάξεις για την καταλληλότητά του στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της Αρκτικής.

Ο ισχυρότερος ανταγωνιστής του GlobalEye ήταν αναμφίβολα το Boeing E-7A Wedgetail, το οποίο ως γνωστόνβασίζεται στο Boeing 737-700 και χρησιμοποιεί το ραντάρ MESA (Multi-role Electronically Scanned Array) της Northrop Grumman.

Για την Οτάβα, όμως, είχε ένα ουσιαστικό μειονέκτημα: πολύ μικρότερη άμεση συμμετοχή της καναδικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας σε σχέση με ένα GlobalEye που βασίζεται σε αεροσκάφος της Bombardier. Καναδική στρατιωτική μελέτη είχε επισημάνει ακριβώς αυτή τη διαφορά, θεωρώντας το Wedgetail ώριμη λύση χαμηλού τεχνικού κινδύνου, αλλά με περιορισμένο καναδικό βιομηχανικό περιεχόμενο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίαζε και η πρόταση της L3Harris, γνωστή κατά την εξέλιξή της ως Phoenix και αργότερα ως Aeris/Aeris X. Όπως και το GlobalEye, χρησιμοποιεί ως βάση το Bombardier Global 6500, γεγονός που της προσέφερε επίσης ισχυρό καναδικό βιομηχανικό αποτύπωμα. Η διαφορά ήταν ότι επρόκειτο για νεότερη λύση, χωρίς το επιχειρησιακό ιστορικό του σουηδικού συστήματος.

Ως πιθανή τέταρτη επιλογή είχε αναφερθεί το Northrop Grumman E-2D Advanced Hawkeye. Το E-2D διαθέτει το προηγμένο ραντάρ AN/APY-9 και εξαιρετικά αναπτυγμένες δυνατότητες διασύνδεσης και διαχείρισης μάχης, αλλά αποτελεί πολύ διαφορετική φιλοσοφία αεροσκάφους. Σχεδιάστηκε πρωτίστως για επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα και η μικρότερη αυτονομία και οι διαφορετικές επιχειρησιακές παράμετροί του θεωρήθηκαν λιγότερο κατάλληλες για τις τεράστιες αποστάσεις του καναδικού Βορρά.

Το κρίσιμο «μέτωπο» της Αρκτικής

Πίσω από την προμήθεια βρίσκεται η ραγδαία μεταβολή των απαιτήσεων αεράμυνας του καναδικού Βορρά και των εκτεταμένων εκτάσεων στον αρκτικό κύκλο. Το NORAD καλείται πλέον να αντιμετωπίσει όχι μόνο στρατηγικά βομβαρδιστικά αλλά πυραύλους cruise μεγάλου βεληνεκούς, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και νέες κατηγορίες όπλων που μπορούν να προσεγγίσουν τη βορειοαμερικανική ήπειρο μέσω της Αρκτικής.

Τα επίγεια ραντάρ εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στοιχείο της άμυνας, αλλά η καμπυλότητα της Γης περιορίζει δραστικά την ικανότητά τους να εντοπίζουν χαμηλά ιπτάμενους στόχους σε μεγάλες αποστάσεις. Ένα AEW&C, επιχειρώντας σε μεγάλο ύψος, μεταφέρει τον ορίζοντα των αισθητήρων εκατοντάδες χιλιόμετρα μακρύτερα και μπορεί ταυτόχρονα να μεταδίδει την εικόνα σε μαχητικά, επίγεια κέντρα διοίκησης και άλλα μέσα του NORAD.

Για τον Καναδά, η απόκτηση έξι GlobalEye θα  δημιουργήσει για πρώτη φορά μια αυτόνομη εθνική δυνατότητα εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης, επιτήρησης και διαχείρισης μάχης, ενταγμένη παράλληλα στο ευρύτερο σύστημα αεράμυνας της Βόρειας Αμερικής.