Η πρόθεση του Πολεμικού Ναυτικού να κρατήσει τέσσερις φρεγάτες τύπου S/Kortenaer σε ρόλο κορβέτας, δημιουργεί μια απαίτηση μερικού εκσυγχρονισμού τους, αλλά αρκετά ιδιαίτερη. Τα πλοία έχουν μεν μεγάλη ηλικία, αλλά διαθέτουν εκτόπισμα άνω των 3.600 τόνων, μεγάλη αυτονομία, άφθονους χώρους και οπλισμό που παραμένει χρήσιμος. Η αξία τους θα κριθεί από το κατά πόσο μπορούν να αποκτήσουν ενίσχυση της αυτοπροστασίας τους, απέναντι στις απειλές που κυριαρχούν πλέον στον ναυτικό πόλεμο, με δαπάνη συμβατή με μια πλατφόρμα που βαδίζει προς το τέλος της επιχειρησιακής της ζωής.
Η “Έλλη” και η “Λήμνος” έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τα συγκεκριμένα σκάφη, καθώς αποκτήθηκαν από την Ελλάδα ενώ βρίσκονταν ακόμη υπό κατασκευή. Σήμερα διαθέτουν δύο πυροβόλα Oto Melara 76/62 mm και δύο Phalanx για εγγύς άμυνα. Οι άλλες δύο S που θα διατηρηθούν, μπορούν να έχουν τη ίδια διαμόρφωση, αξιοποιώντας τα υλικά από τα σκάφη που θα αποσυρθούν.
Η οικονομική λογική εδώ πρέπει να είναι αυστηρή με στόχο κάπου 10 εκατ. ευρώ ανά πλοίο, με χρήση του υπάρχοντος συστήματος διαχείρισης μάχης TACTICOS και του του οπλισμού.
Ενσωμάτωση ενός μικρής εμβελείας σύγχρονου ραντάρ
Οι έξι S που είχαν εκσυγχρονιστεί στο Σκαραμαγκά απέκτησαν έναν παλιό πλέον, αλλά ψηφιακό πυρήνα μάχης. Το πακέτο περιέλαβε σύστημα μάχης TACTICOS, σύστημα εντοπισμού με κάμερα Mirador, ραντάρ επιφανείας SCOUT Mk2 LPI, αναβάθμιση του κύριου ραντάρ LW08, επίσης αναβάθμιση του συστήματος εντοπισμού και διεύθυνσης βολής WM25/STIR-180, ένα σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου υποστήριξης (ESM), το EDO CS-3701, το δίκτυο επικοινωνιών Link 11 κ.α. Η υποδομή αυτή έχει σημασία, επειδή επιτρέπει στο πλοίο να δεχθεί μια στοχευμένη προσθήκη αισθητήρα χωρίς να ανοίξει ολόκληρο το σύστημα μάχης.
Το ραντάρ LW08 παραμένει χρήσιμο για γενική αεροπορική προειδοποίηση, με αναφερόμενη εμβέλεια της τάξης των 270 έως 400 χιλιομέτρων για στόχους μεγέθους μαχητικού και άνω. Η περιστροφή του στις 7,5 ή 15 στροφές ανά λεπτό σημαίνει ανανέωση του ίδιου τομέα περίπου κάθε οκτώ ή τέσσερα δευτερόλεπτα. Για αεροσκάφος σε μεγάλη απόσταση αυτό είναι αποδεκτό. Όμως για μικρό drone που έρχεται προς το πλοίο, για μη επανδρωμένο επιφανείας (USV) που ξεπροβάλλει στον ορίζοντα και μέσα στον ηλεκτρονικό “θόρυβο” του κυματισμού και για αντιπλοϊκά βλήματα χαμηλού ύψους πτήσης, τα τέσσερα δευτερόλεπτα μπορούν να αποτελούν ολόκληρη φάση της εμπλοκής.
Αρχικά το WM25 βρίσκεται ακόμη πιο μακριά από τις σημερινές απαιτήσεις. Η οικογένεια WM-20 έχει τεχνολογικές ρίζες στη δεκαετία του 1960 και βασίζεται σε βαριά μηχανική διάταξη, με περιστρεφόμενη κεραία.
Οπότε, στη θέση του μπορεί να μπεί το Spexer 2000 3D MkIII Naval της Hensoldt, ένα ραντάρ σε μπάντα Χ, τεχνολογίας AESA σχεδιασμένο για πολύ μικρούς στόχους σε μικρές και πολύ μικρές αποστάσεις. Η εταιρεία το προορίζει για εντοπισμό UAV, USV, πυραύλους, projectiles, sea-skimmers και μικρά σκάφη μέσα σε έντονο παράκτιο ή λιμενικό clutter. Κάθε επίπεδη κεραία του καλύπτει 120 μοίρες, η κάλυψη ανύψωσης φτάνει έως 90 μοίρες και το σύστημα μπορεί να παρακολουθεί πάνω από 300 στόχους ανά τομέα 120 μοιρών.
Η κάθε κεραία ζυγίζει 36 κιλά και η μονάδα επεξεργασίας 45 κιλά. Τρείς ή τέσσερις κεραίες για κάλυψη 360 μοιρών μαζί με το σύστημα επεξεργασίας θα ζυγίζουν κάπου 200 κιλά, και με χαμηλή απαίτηση ισχύος, άρα ελάχιστα για πλοίο σχεδόν 4.000 τόνων.
Το σύστημα έχει ήδη μπει στις γερμανικές κορβέτες K130 που διαθέτουν και σύστημα μάχης TACTICOS, οπότε υπάρχει ήδη συνεργασία που θα επιτρέψει και αντίστοιχο ελληνικό σενάριο.
Λύση 1η: Δύο ανεξάρτητα Spexer χωρίς ενσωμάτωση στο TACTICOS
Η πρώτη αρχιτεκτονική κρατά το Spexer ανεξάρτητο από τον πυρήνα του συστηματος διαχείρισης μάχης (CMS). Σε αυτή την περίπτωση κάθε πλοίο μπορεί να πάρει δύο συστήματα, με δύο κεραίες το καθένα. Το πρώτο αναλαμβάνει τον εμπρός τομέα και το δεύτερο τον πίσω. Κάθε ζεύγος panels δίνει 240 μοίρες κάλυψης και όλα μαζί δημιουργούν πλήρη περιμετρική εικόνα 360 μοιρών με μεγάλη επικάλυψη.
Από πλευράς τοποθέτησης οι δύο εμπρός κεραίες θα μπουν στη θέση του θόλου του WM25, που αφαιρείται. Οι άλλες δύο μπαίνουν κάτω από την κεραία του LW08, και καλύπτουν τον πρυμναίο τομέα. Η γεωμετρία αυτή ταιριάζει στην “Έλλη” και στη “Λήμνος”, επειδή κάθε ζεύγος κεραιών υπηρετεί και το αντίστοιχο πυροβόλο Oto Melara, σε δύο αλληλοκαλυπτόμενα ημισφαίρια μάχης.
Μια άλλη ενδεικτική διάταξη τοποθέτησης, πάλι με δύο ανεξάρτητα Spexer, μοιράζει τις τέσσερις κεραίες γύρω από την κεντρική υπερκατασκευή. Στόχος είναι να περιοριστούν οι σκιάσεις από ιστούς, καπνοδόχους και άλλες κατασκευές και να δημιουργηθούν καλύτερα πεδία κάλυψης προς τα πλευρά. Η αρθρωτή φύση του συστήματος επιτρέπει στην τελική ηλεκτρομαγνητική μελέτη να καθορίσει τη θέση κάθε κεραίας με βάση τα πραγματικά τυφλά σημεία του πλοίου και τα τόξα των όπλων.
Σε αυτή τη λύση με μη ενσωμάτωση στο σύστημα μάχης Tacticos, κάθε πακέτο Spexer διαθέτει δική του επεξεργαστική μονάδα και κονσόλα. Η εικόνα μπορεί να εμφανίζεται στο Κέντρο Πληροφοριών Μάχης του σκάφους ή και στη γέφυρα. Το πλήρωμα παίρνει έτσι άμεση εικόνα κατεύθυνσης, απόστασης, πορείας και ταχύτητας του στόχου, ενώ η ανάθεση αναχαίτισης μπορεί να γίνεται προς τα πυροβόλα Oto Melara, τα Phalanx ή τα βοηθητικά πυροβόλα Oerlikon. Η λύση περιορίζει τον τεχνικό ρίσκο και επιτρέπει γρήγορη εγκατάσταση.
Η ίδια λογική έχει ιδιαίτερη αξία και για τις όποιες δύο S που ίσως παραμείνουν με ένα 76άρι πυροβόλο. Τα πλευρικά Oerlikon των 20 mm βρίσκονται ακριβώς δίπλα στη γέφυρα και έχουν πεδία πυρός προς τις δύο πλευρές. Μια ανεξάρτητη κονσόλα Spexer μπορεί να δείξει έγκαιρα από πού έρχεται ένα drone και ποιο 20άρι πρέπει να επανδρωθεί.
Λύση 2η: Ένα Spexer, τρεις κεραίες και πλήρης ενσωμάτωση στο TACTICOS
Η δεύτερη αρχιτεκτονική είναι πιο αποδοτική και οικονομικά πιο ελκυστική. Εφόσον το Spexer πιστοποιηθεί και ενσωματωθεί στο υπάρχον TACTICOS, κάθε πλοίο χρειάζεται ένα μόνο σετ με τρεις κεραίες, οι οποίες με κάλυψη 120 μοιρών η καθεμία τοποθετούνται γύρω από τον θόλο του WM25 για εικόνα 360 μοιρών. Το Spexer γίνεται οργανικός αισθητήρας του συστήματος διαχείρισης μάχης και οι στόχοι που εντοπίζει περνούν στην κοινή τακτική εικόνα του πλοίου.
Στην Ελλάδα υπάρχει και η εταιρεία SSMART, με αποδεδειγμένη ικανότητα στην ενσωμάτωση όπλων, αισθητήρων και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου στο TACTICOS. Η εταιρεία έχει το τεχνικό υπόβαθρο για να ταιριάξει το νέο ραντάρ στην τακτική εικόνα των S, να διαχειριστεί τις όποιες διασυνδέσεις και να συνεργαστεί με τον κατασκευαστή και το Πολεμικό Ναυτικό στην πιστοποίηση. Έτσι η φρεγάτα/κορβέτα S αποκτά σύγχρονο επίπεδο εγγύς επιτήρησης χωρίς να αλλάξει το CMS.
Με αυτή την προσθήκη το σκάφος μπορεί να κρατά ένα σταθερό πλαίσιο ανίχνευσης (horizon fence) χαμηλά, κόντα στον θαλάσσιο ορίζοντα, να επιτηρεί ταυτόχρονα τον κοντινό τρισδιάστατο όγκο αέρος γύρω από το σκάφος και να δίνει προτεραιότητα σε συγκεκριμένο ίχνος όταν αυτό χαρακτηριστεί απειλή. Η εικόνα ανανεώνεται χωρίς το κενό που δημιουργεί η περιστροφή μιας κεραίας, κάτι κρίσιμο για εντοπισμό UAV, USV και αντιπλοϊκών πυραύλων, απειλών δηλαδή που κινούνται πολύ χαμηλά, αλλάζουν γρήγορα πορεία και έχουν μεγάλες ταχύτητες.
Η χαμηλή κατανάλωση του Spexer δημιουργεί μια δεύτερη επιχειρησιακή δυνατότητα. Μία S μπορεί να βρίσκεται δεμένη σε λιμένα, σε αγκυροβόλιο ή σε αποστολή επίδειξης σημαίας, δηλαδή σε περιβάλλον θεωρητικά “χωρίς απειλές”, αλλά να κρατά ενεργές τις κεραίες του συστήματος, χωρίς να είναι σε λειτουργία το πλήρες σύστημα διαχείρισης μάχης. Οπότε αν εμφανιστεί ξαφνικά οτιδήποτε, να εντοπίζεται από ένα μόνο χειριστή που θα παρακολουθεί τη συγκεκριμένη εικόνα. Εδώ η γέφυρα κερδίζει χρόνο για συναγερμό, ενεργοποίηση και του συστήματος “Κένταυρος” (βλέπε παρακάτω) και για επάνδρωση των Oerlikon. Έτσι το σύστημα λειτουργεί σαν μόνιμος ηλεκτρονικός φρουρός.
Το κόστος τώρα του Spexer: από στοιχεία πρόσφατων συμβάσεων του 2025, οι τιμές είναι περίπου 2,4 έως 3 εκατ. ευρώ το ένα. Οπότε με συντηρητικές προβλέψεις, το βασικό πακέτο δύο συστήματων ανά σκάφος, μπορεί να μείνει κάτω από 6 εκατ. ευρώ.
Εγκατάσταση του “Κένταυρος” και το ΕSM
Η πρόταση μας για ενίσχυση της αυτοπροστασίας των S αποκτά νόημα όταν συνδεθεί με τον “Κένταυρο” της ΕΑΒ και με ένα επαρκώς υποστηριζόμενο σύστημα ESM, δηλαδή μέτρων υποστήριξης ηλεκτρονικού πολέμου. Έτσι δημιουργείται η πλήρης αλυσίδα αυτοπροστασίας. Το Spexer εντοπίζει, το ESM δίνει περαιτέρω στοιχεία ή έχει προειδοποιήσει, ο “Κένταυρος” επιχειρεί πρώτος την ηλεκτρονική εξουδετέρωση του UAV και τα όπλα του σκάφους αναλαμβάνουν ό,τι συνεχίζει να πλησιάζει.
Για το κόστος του “Κενταύρου” κρατάμε τάξη μεγέθους περίπου 1 εκατ. ευρώ ανά πλοίο. Άλλωστε η εγκατάσταση του πάνω σε όλα τα σκάφη του Πολεμικού Ναυτικού αποτελεί γενικότερη απόφαση της ηγεσίας, οπότε οι S θα το λάβουν έτσι κι αλλιώς. Άρα το δικό του κόστος ίσως καν να μην επηρεάσει το πακέτο ενίσχυσης που προτείνουμε.
Στο σκέλος μέτρων υποστήριξης ηλεκτρονικού πολέμου (ESM) οι S έχουν ήδη το σύστημα EDO CS-3701 της L3Harris. Αυτό ποσφέρει παθητικό εντοπισμό ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών, εύρεση διεύθυνσης, αναγνώριση απειλών και δημιουργία ηλεκτρονικής εικόνας, ενώ έχει διασυνδεθεί με διαφορετικά συστήματα διαχείρισης μάχης. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η πραγματική κατάσταση των ελληνικών συστημάτων. Αν τα CS-3701 των τεσσάρων πλοίων παραμένουν αξιόπιστα, υποστηρίξιμα και με χρήσιμες βιβλιοθήκες απειλών, το ΠΝ μπορεί απλώς να τα κρατήσει και να εξοικονομήσει περίπου 1 εκατ. ευρώ ανά πλοίο.
Ρακ εξοπλισμού και κεραία EDO CS-3701. Πηγή: L3Harris.
Σε εναλλακτική περίπτωση υπάρχει και το αντίστοιχο Saab SME-150, για περίπτωση που το Πολεμικό Ναυτικό θέλει να ανανεώσει το συγκεκριμένο σύστημα. Η οικογένεια SME είναι νεότερη…
Η συνέχεια στο Naval Defence
