Ελληνικοί Patriot: πρωταγωνιστές, αλλά με ανάγκη άμεσης αναβάθμισης

Τα ελληνικά συστήματα Patriot πρωταγωνιστούν στην επικαιρότητα, τόσο με την παρουσία τους στην Σαουδική Αραβία, όσο κυρίως με την  «ομπρέλα» που απλώνουν στο Αιγαίο και στην πλέον και στην Βουλγαρία.

Στο τεύχος Νοεμβρίου 2026, σε χρόνο «ανύποπτο» είχαμε δημοσιεύσει ένα εκτεταμένο άρθρο για την ανάγκη εκσυγχρονισμού των συστημάτων σε υπηρεσία με την ΠΑ, ώστε να παρακολουθήσουν την εξελισσόμενη απειλή και ειδικά να αποκτήσουν πραγματική αντιβαλλιστική προστασία που σήμερα είναι πολύ περιορισμένη. Αναδημοσιεύουμε αυτό το άρθρο παρακάτω, που είναι πλέον σε… «ύποπτο» χρόνο, άκρως επίκαιρο και να γίνει κατανοητό το τι προσφέρουν οι Patriot και τι θα μπορούν και πρέπει να προσφέρουν στην ελληνική αεράμυνα.

Συστήματα Patriot: Ανάγκη αναβάθμισης για την ΠΑ

Ενώ έχει ήδη δρομολογηθεί η μερική αναβάθμιση των συστημάτων Patriot PAC3 της Πολεμικής Αεροπορίας με στοιχεία του προγράμματος PDB8.1 (Post Deployment Build), η αναφορά του Προέδρου Trumpστο αντιαεροπορικό/αντιβαλλιστικό σύστημα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Τούρκου Προέδρου στον Λευκό Οίκο άνοιξε εκ νέου την συζήτηση για την πιθανή απόκτησή του Patriotαπό την Τουρκία. Ας εξετάσουμε τις λύσεις που υπάρχουν στο τραπέζι.

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ. ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΑΙΔΩΝ Γ. ΚΑΡΑΪΩΣΗΦΙΔΗΣ

Αναφορικά με τα ελληνικά συστήματα, η προμήθεια των οποίων αποφασίστηκε τη δεκαετία του 90, υπενθυμίζεται ότι τον Φεβρουάριο του 1999 υπογράφηκε η σύμβαση ύψους $887 εκατ. για την απόκτηση από την ΠΑ τεσσάρων συστοιχιών Patriot PAC3 Διαμόρφωσης 3 (Configuration) με ολοκλήρωση των παραδόσεων σε διάστημα 28 μηνών για την πρώτη συστοιχία και 32 για την τέταρτη. Το ύψος της σύμβασης έφθασε στα $917 εκατ. μαζί με το κόστος μίσθωσης τριών συστοιχιών Patriot PAC2 QRP (Quick Response Program) για διάστημα τριών ετών. Η σύμβαση περιλάμβανε επίσης 200 βλήματα MIM-104 PAC2 GEM και υλικά αρχικής υποστήριξης και εκπαίδευσης. Τον Νοέμβριο του 1999 ασκήθηκε η προαίρεση για δύο επιπλέον συστοιχίες, και έτσι το συνολικό κόστος της προμήθειας ανήλθε στα $1,139 δις. Επίσης, 125 βλήματα αρχικής έκδοσης (standard) MIM-104Α που παραδόθηκαν με τα PAC2 QRP παραχωρήθηκαν τελικά στην ΠΑ.

Η έναρξη των παραδόσεων των νέων συστημάτων ξεκίνησε με καθυστέρηση τον Ιούνιο του 2002 (αρχικός χρόνος ήταν το καλοκαίρι του 2001), αν και κάποια επιμέρους στοιχεία είχαν παραδοθεί ήδη από τον Ιανουάριο του 2002. Το πρώτο βλήμα PAC2 GEM δόθηκε στην ΠΑ από την ΕΒΟ τον Ιούλιο του 2002 και την 25/07/2002 η 21^η ΜΚΒ (Μοίρα Κατευθυνόμενων Βλημάτων) εκτέλεσε την πρώτη επιχειρησιακή βολή αποδοχής στο Πεδίο Βολής Κρήτης, η οποία έγινε από ελληνικά πληρώματα κατά υποηχητικού στόχου (από ένα μόνο βλήμα) που πετούσε σε απόσταση 30 km και ύψος 5 km.

H Διαμόρφωση 3 ήταν τότε η πλέον εξελιγμένη διαμόρφωση, ενώ σήμερα σε υπηρεσία είναι η Διαμόρφωση 3+. Η Διαμόρφωση 1 περιλάμβανε την ενσωμάτωση του βλήματος GEM, τη βελτίωση του hardware, τη χρήση νέου επεξεργαστή και μονάδας οπτικού δίσκου κ.ά. Η Διαμόρφωση 2 περιλάμβανε βελτιώσεις στο ραντάρ, δυνατότητα αντιμετώπισης βλημάτων ARM, βελτιώσεις στις επικοινωνίες και την ενσωμάτωση του λογισμικού PDB 4.

Οι έξι Μοίρες PAC3 της ΠΑ έχουν καταμεριστεί στους δύο σταθμούς ICC ανά τριάδες ανάλογα με τη γεωγραφική κάλυψη. Παραμένει ωστόσο η δυνατότητα ο κάθε σταθμός ICC να διαχειριστεί και τις έξι συστοιχίες Patriot σε περίπτωση που ο έτερος σταθμός τεθεί εκτός λειτουργίας. Οι δύο ICC διασυνδέονται με τις μονάδες ραντάρ (τα τρία πρώην ΚΕΠ) που διαθέτουν τον εξοπλισμό CSI (CRC SAM Interface). H ανάπτυξη του βελτιωμένου βλήματος MIM-104D PAC2 GEM (Guidance Enhanced Missile) είχε ως στόχο την περαιτέρω αναβάθμιση των επιδόσεων στην αντιμετώπιση ΤΒΜ (Tactical Ballistic Missile) και αεροδυναμικών στόχων. Τα PAC2, που εισήλθαν σε παραγωγή το 1994 και εντάχθηκαν επιχειρησιακά το 1995, είχαν ως σκοπό να επιτύχουν την παρέκκλιση του TBM από τον στόχο και όχι την καταστροφή της εκρηκτικής κεφαλής τους.

Σημειώνεται ότι η ΠΑ απέκτησε επιπλέον βλήματα MIM-104B SOJC (Stand Off Jammer Counter), ενώ από το 2021 έχει αναπτυχθεί μία ΜΚΒ Patriot στη Σαουδική Αραβία . Τον Νοέμβριο του 2022 υπογράφηκε η συμφωνία για την αναβάθμιση των ελληνικών Patriot από την IDE (Intracom Defense) μέσω της υπηρεσίας NSPA (NATO Support and Procurement Agency), που περιλαμβάνει την αναβάθμιση των κλωβών ICC, ECS και CRG με στοιχεία του προγράμματος PDB 8.1 και την ενσωμάτωση της διεπαφής 3D WMI (Warfighter Machine Interface) της Raytheon. To κόστος του προγράμματος δεν ανακοινώθηκε, αλλά δεν είναι αμελητέο εάν λάβουμε υπόψη τη γνωστοποίηση της DSCA του Απριλίου του 2025 για την εφαρμογή του προγράμματος στις Πυροβολαρχίες του Κουβέιτ και φθάνει δυνητικά τα $425 εκατ., αλλά για μεγαλύτερο αριθμό συστημάτων PAC2 και PAC3. Σε μια άλλη γνωστοποίηση εντός του 2025 σε σχέση με το Κουβέιτ προβλέπεται κονδύλι $400 εκατ. για την επαναπιστοποίηση βλημάτων PAC2 GEM και αναβάθμισή τους στο επίπεδο GEM+. Επιπλέον υφίσταται σχετική εισήγηση της ΠΑ από το 2022 για την αναβάθμιση των συστημάτων στο επίπεδο PAC3 Configuration 3+ και την απόκτηση βλημάτων PAC3 CRI και MSE. Αυτό δεν έχει υλοποιηθεί έως σήμερα λόγω κόστους, αλλά μελλοντικά είναι μάλλον μια αναγκαστική επιλογή, προκειμένου τα συστήματα να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις νέες απειλές και να παραμείνουν λειτουργικά.

Όσον αφορά στην Τουρκία, την 9/9/2009 η Υπηρεσία Αμυντικής Συνεργασίας και Ασφάλειας (DSCA) ενημέρωσε το Αμερικανικό Κογκρέσο για την πιθανή πώληση 13 συστοιχιών Patriot PAC3 Διαμόρφωσης 3 με δυνητικό κόστος $ 7,8 δις. Η ανακοίνωση κατέγραφε οκτώ τερματικά AN/USQ-140(V)2 ή AN/USQ-140(V)11 MIDS/LTV-2 (Multifunctional Information Distribution System/Low Volume Terminals), 72 βλήματα PAC-3 CRI, 197 MIM-104E GEM-T, 13 σταθμούς ραντάρ AN/MPQ-65, 4 σταθμούς TCS (Tactical Command Systems), 13 σταθμούς BCP (Battery Command Post), 6 σταθμούς CRG (Communications Relay Group), 13 σταθμούς ECS AN/MSQ-104 (Engagement Control Station), 48 εκτοξευτές M902, 52 μονάδες κεραιών (Antenna Mast Group), 13 σταθμούς παροχής ισχύος EPP (Electric Power Plant) ΙΙΙ μαζί με 100 ασυρμάτους φωνής VHF Thales 9310C και 150 ασυρμάτους δεδομένων VHF Thales 9310C. Οι τουρκικές Μοίρες θα κατανέμονταν σε τέσσερις σταθμούς ICC. Η σύνθεση των τουρκικών PFU θα ήταν 4 εκτοξευτές/PFU, ενώ της ΠΑ είναι 6 εκτοξευτές/PFU. Η δύναμη πυρός ωστόσο των PFU της Τουρκικής Αεροπορίας (THK) θα ήταν υπέρτερη με μείγμα βλημάτων PAC3/PAC2. Πιο συγκεκριμένα, για την THK θα είχαμε: 3×4 PAC2 GEM-T =12 + 1×16 PAC3=28, ενώ για την ΠΑ 6×4=24 PAC2 GEM, καθώς οι εκτοξευτές M902 παρέχουν μόνο τη δυνατότητα βολής βλημάτων PAC3 σε τετραπλά κάνιστρα (σύνολο 16 βλήματα). Να σημειωθεί επίσης ότι ο εκτοξευτής Μ902 δεν μπορεί να φέρει μεικτό φορτίο βλημάτων PAC-2 GEM-T και PAC3 ταυτόχρονα.

Έπειτα από μια μακρά διαδικασία και την ακύρωση του προγράμματος T-LoRAMIDS (Turkey‘s Long Range Air Missile Defence System) το 2015 , τον Απρίλιο του 2017 ανακοινώθηκε η συμφωνία ύψους $2,5 δις για την απόκτηση δύο συστημάτων S-400 Triumph με τέσσερις πυροβολαρχίες, τον Σεπτέμβριο του 2017 κατατέθηκε η προκαταβολή και τον Δεκέμβριο του 2017 υπογράφηκε η σύμβαση για τη σύναψη ρωσοτουρκικού δανείου σε ρούβλια για την αποπληρωμή του τιμήματος.

Το πρόγραμμα PDB 8

Τα προγράμματα PDB έχουν ως στόχο τη διατήρηση του συστήματος στην αιχμή της τεχνολογίας με χρήση αναβαθμίσεων που το διατηρούν πάντα αξιόμαχο και ικανό έναντι εξελισσόμενων απειλών. Τα συστήματα της ΠΑ παραδόθηκαν με την ενσωμάτωση της έκδοσης λογισμικού PDB5, η οποία προσδίδει τη δυνατότητα άμεσης διασύνδεσης με το σύστημα HAWK. Σημειώνεται ότι τα συστήματα PAC3 μέσω των ζεύξεων Link 11B και Link 16 παρέχουν άμεση δυνατότητα συμμετοχής στη συσχέτιση ιχνών που υλοποιείται στα δύο ΑΚΕ (Αεροπορικός Έλεγχος Μέσων Αεράμυνας Κέντρο Σύνθεσης και Παραγωγής Αεροπορικής Εικόνας) χάρη στο λογισμικό PDB5. Η υλοποίηση της διασύνδεσης των ανωτέρω ζεύξεων χρηματοδοτήθηκε μάλιστα από το ΝΑΤΟ. Τα συστήματα PAC2 με το λογισμικό PDB3 δεν παρείχαν τέτοια δυνατότητα, αλλά απλά λάμβαναν οδηγίες και στοιχεία για τους στόχους εμπλοκής μέσω επικοινωνιών.

To ICC επικοινωνεί με άλλα ICC, ECS ή CRG μέσω ζεύξης UHF που δημιουργεί ένα τοπικό δίκτυο LAN και ονομάζεται PADIL (Patriot Data Information Link). Η επικοινωνία με τις συστοιχίες HAWK υλοποιείται μέσω ζεύξης ATDL-1 (Army Tactical Data Link) και γίνεται με τα ΑΚΕ μέσω του ICC και όχι απευθείας. Το ίδιο ισχύει και για τα συστήματα Crotale NG (περιλαμβανομένων και των μονάδων πυρός στους ναυστάθμους του ΠΝ) μέσω ζεύξης Link 11B, τα οποία ωστόσο, όταν επιχειρούν εκτός της ζώνης ευθύνης των ICC, απαιτούν για να επικοινωνούν με τα ΑΚΕ ζεύξεις Link 16. Σημειώνεται ότι τόσο ο σταθμός ICC όσο και ο σταθμός ECS παρέχουν αυτόνομη δυνατότητα συσχέτισης ιχνών από τους αισθητήρες από τους οποίους λαμβάνουν εικόνα, δηλαδή τα συστήματα HAWK, Crotale NG, ΑΣΕΠΕ, αλλά και τα ραντάρ των πλοίων του ΠΝ μέσω ζεύξης Link 11A ή μελλοντικά Link 16.

Ακολούθησε η έκδοση PDB 5+ με δυνατότητα βολής βλημάτων PAC3 και το 2017 ξεκίνησε  η εγκατάσταση του προτύπου PDB 8. Από το 2019 προσφέρεται η πλέον εξελιγμένη διαμόρφωση, που είναι η PDB 8.1, η οποία και θα ενσωματωθεί στα συστήματα της ΠΑ. Σύμφωνα με τους Αμερικανούς, η αναβάθμιση μπορεί να υλοποιηθεί σε επίπεδο εργοστασιακής συντήρησης.

Περιλαμβάνει αναβάθμιση του λογισμικού, νέο hardware στους κλωβούς ICC, ECS και CRG (υπολογιστές ελέγχου βολής, εξοπλισμό επικοινωνιών κ.ά.) και την ενσωμάτωση της διεπαφής 3D «gamer style» WMI. Ο εξοπλισμός περιλαμβάνει νέες κονσόλες με έγχρωμες οθόνες. Υπενθυμίζεται ότι στο πλαίσιο του PDB7, που υιοθετήθηκε το 2013, είχαν αντικατασταθεί οι 2×30 ιντσών παλαιές οθόνες τεχνολογίας CRT από έγχρωμες διπλές κονσόλες MMS (ModernManStation) τύπου LCD με εντολοδότηση touch screen, αλλά τα ελληνικά συστήματα δεν έχουν υποβληθεί στο πρόγραμμα αυτό, ούτε και στην αναβάθμιση PDB-6 που αφορούσε τη βελτίωση της διάκρισης στόχων. Το PDB 7 περιλαμβάνει επίσης την υιοθέτηση του νέου επεξεργαστή MAP (ModernAdjunctProcessor) και τη χρήση του νέου COTS επεξεργαστή RDP (Radar Digital Processor). Η υιοθέτησή του επιτρέπει να χρησιμοποιούνται εξελιγμένοι αλγόριθμοι με αναβαθμισμένες δυνατότητες ιχνηλάτησης και διάκρισης συντριμμιών μετά τις πρώτες αναχαιτίσεις TBM. Επιπλέον υλοποιήθηκαν μετασκευές στον εκτοξευτή για τη χρήση του βλήματος MSE και παράλληλα ξεκίνησε και το πρόγραμμα αναβάθμισης του ραντάρ AN/MPQ-65.

Το PDB 8.1 περιλαμβάνει επίσης την ενσωμάτωση της δυνατότητας IFF Mode 5 και την αναβάθμιση CCMPI (Combined Crypto Modernization Phase I). Η τελευταία αφορά την αναβάθμιση του εξοπλισμού router και των διασυνδέσεων για υψηλότερη ασφάλεια στις επικοινωνίες και τη λήψη τόσο διαβαθμισμένων όσο και μη διαβαθμισμένων πληροφοριών. Επιπροσθέτως, η ζεύξη PADIL αποκτά δυνατότητα BLOS (Beyond Line of Sightcapability). To PDB 8.1 παρέχει και τη διάκρισης για χρήση εξελιγμένων τεχνικών ECM εξαπάτησης (deception) και τη δυνατότητα αποφυγής τους. Επίσης παρέχεται ικανότητα αναγνώρισης στόχων NCTR (Non Cooperative Target Recognition). H αναβάθμιση 8.1 είναι η τελευταία πριν τη μετάβαση στο νέο IAMD (Integrated Air and Missile Defense) με χρήση του IBCS (IAMD Battle and Command System) και του LTAMDS (Low Tier Air and Missile Defense Sensor) που θα δούμε παρακάτω.

Στην ανακοίνωση της IDE δεν περιλαμβάνονται οι τροποποιήσεις στο ραντάρ, που δεν γίνονται λόγω κόστους. Οι επεμβάσεις στο ραντάρ MPQ-65 περιλαμβάνουν τη χρήση αναβαθμισμένου RDP, που προσφέρει επέκταση της μέγιστης εμβέλειας κατά 30% και αύξηση της ταχύτητας επεξεργασίας. Αυτές είναι αναγκαίες, ώστε να υποστηριχθούν πλήρως οι επιδόσεις του βλήματος PAC3 MSE. Παρέχονται και βελτιώσεις στον εντοπισμό και διάκριση επερχόμενων στόχων TBM. Η εν λόγω αναβάθμιση βελτιώνει την αξιοπιστία κατά 40%, μειώνει το κόστος συντήρησης λόγω της απάλειψης εκατοντάδων παλαιών αναλογικών υποσυστημάτων και αυξάνει την αντοχή στις επιθέσεις EA (Electronic Attack). To υφιστάμενο ραντάρ χρησιμοποιεί αρκετά αναλογικά πεπαλαιωμένα υποσυστήματα που καθιστούν δυσχερέστερη την υποστήριξή του, ενώ το αναβαθμισμένο ραντάρ έλαβε νέα κωδικοποίηση, ήτοι AN/MPQ-65A.

Βλήματα PAC3 MSE και Stunner

To PAC3 MIM-104F είναι ένα βλήμα ενεργού καθοδήγησης με αισθητήρα ζώνης συχνοτήτων «Ka», βάρος 318 kg (914 kg Standard/PAC2, 900kg GEM), διάμετρο 25 cm (για τις λοιπές εκδόσεις 41 cm) και μήκος 5,2 m (για τις λοιπές εκδόσεις 5,3 m). Παρέχει μέγιστη εμβέλεια 80 km για αεροδυναμικούς στόχους, 20 km για στόχους TBM, 40 km για ΤΒΜ χαμηλής τροχιάς και καλύπτει τομέα 24 km καθ’ ύψος. Γενικά οι δυνατότητες έναντι αεροδυναμικών στόχων είναι υποβαθμισμένες. Διαθέτει μικρή γόμωση 8,2 kg που ονομάζεται LE(Lethality Enhancer) και βρίσκεται μετά τον κινητήρα στο μέσο της ατράκτου, καθώς το PAC3 στηρίζεται στη φιλοσοφία HTK (HitToKill). Τα αρχικά βλήματα ονομάστηκαν CRI (Cost Reduction Initiative) και το μειωμένο τους μέγεθος παρείχε στους εκτοξευτές M902 τη δυνατότητα να φέρουν τέσσερα κάνιστρα των τεσσάρων MIM-104F ήτοι 16 βλήματα ανά εκτοξευτή. Υπενθυμίζεται ότι ο M902 μπορεί εναλλακτικά να φορτωθεί με 4 PAC2. Οι ελάχιστες απαιτήσεις για τη χρήση τού CRI ήταν το Configuration 3 και το λογισμικό PDB5+. Τα βλήματα διαθέτουν μηχανισμό τελικής πρόωσης, για να επιτυγχάνουν την υψηλή κινητική ενέργεια στην τερματική φάση για την ευθυγράμμιση στον άξονα της επερχόμενης απειλής και την εκτέλεση ελιγμών για την αντιμετώπιση στόχων υψηλής ταχύτητας. Ο μηχανισμός είναι μια διάταξη στο εμπρόσθιο μέρος, πίσω από τον αισθητήρα, και περιλαμβάνει 180 μικροσκοπικούς κινητήρες στερεών καυσίμων που ονομάζονται ACM (Attitude Control Motors) και πυροδοτούνται εν σειρά.

Οι απαιτήσεις ωστόσο για βελτιωμένες επιδόσεις εναντίον TBM οδήγησαν στην αναβάθμιση στο επίπεδο MSE (Missile Segment Enhancement), που είναι ένα μεγαλύτερο βλήμα μήκους 5,3 m, διαμέτρου 45 cm, με άνοιγμα πτερύγων 64 cm έναντι 49 cm του CRI, βάρους 425 kg και περιλαμβάνει βελτιώσεις στο λογισμικό τού αισθητήρα. Ο βελτιωμένος κινητήρας δύο παλμών προσδίδει ταχύτητα μεγαλύτερη των 5 Mach έναντι 4,1 Mach των PAC3 CRI και 3,5 Mach των PAC2, ενώ έχει  μεγαλύτερα πτερύγια τόσο στο κυρίως σώμα όσο και στο ουραίο τμήμα, αυξημένης απόδοσης μπαταρία και βελτιωμένο LE. Το αποτέλεσμα είναι η επέκταση του φακέλου εμπλοκής στα 120 km για αεροδυναμικούς στόχους ή 60 km για TBM, 36 km καθ’ ύψος και τη γενικότερη βελτίωση της ευελιξίας και φονικότητας του βλήματος. To MSE μπορεί να αντιμετωπίσει και βλήματα MRBM (Medium Range Ballistic Missiles), ενώ παρέχει υψηλότερη ευελιξία αντιμετωπίζοντας επερχόμενους στόχους που εκτελούν ελιγμούς. Ο εκτοξευτής Μ903 μπορεί να φέρει 12 βλήματα MSE ή μεικτό φορτίο 6 MSE και 8 CRI ή 4 PAC2, ευελιξία που αυξάνει κατακόρυφα τη, ικανότητα αναχαίτισης πολλαπλών απειλών. Η αντικατάσταση του πακέτου των 12 βλημάτων μπορεί να γίνει στο πεδίο, ενώ τo βλήμα έχει επιδείξει συμβατότητα με το AEGIS, το THAAD και το IBCS. Η εμπλοκή του στόχου γίνεται μέσω διπλής ζεύξης δεδομένων MRFDL (Multiband RF DataLink), καθώς ο Η/Υ υλοποιεί σχέδιο πτήσης με την τροχιά του πυραύλου προς το σημείο αναχαίτησης και το βλήμα να κινείται αδρανειακά με χρήση του IMU. Παρέχεται συνεχής ενημέρωση ή και αλλαγής του στόχου με βάση και τα δεδομένα του ραντάρ.

Η λογική του «Hit to Kill» αφορά τη χρήση της κινητικής ενέργειας στην πρόσκρουση για τη σχεδόν πλήρη καταστροφή της γόμωσης του TBM και των υπο-πυρομαχικών που ίσως φέρει σε βαθμό που δεν δημιουργούν σοβαρή επίπτωση, ενώ τα συντρίμμια διασπείρονται στην καθοδική πορεία τους. Στα βλήματα όπως το PAC2 GEM η κεφαλή εκτόνωσης θραυσμάτων δεν καταστρέφει εντελώς τη γόμωση του στόχου-πυραύλου και τα υποπυρομαχικά του, ενώ η τροχιά των συντριμμιών συνεχίζεται με πιθανότητα κάποια από αυτά να φτάσουν τον στόχο. H γόμωση BF έχει ως αποτέλεσμα την έκλυση ενέργειας λίγων mega joules, ενώ η λογική «Hit to Kill» αρκετές εκατοντάδες mega joules.

Εναλλακτικά παρέχεται το βλήμα δύο σταδίων SkyCeptor που προέρχεται από το ισραηλινό Stunner και το οποίο προσφέρθηκε στην Πολωνία με κλάσμα του κόστους του PAC3 MSE (υπολογίζεται στο 30%). Σύμφωνα με τη Raytheon, η ολοκλήρωσή του στο σύστημα Patriot είναι σχετικά απλή, καθώς αυτό έχει σχεδιαστεί με φιλοσοφία plug and play. Το SkyCeptor διέπεται και αυτό από τη φιλοσοφία Hit To Kill, με την απουσία γόμωσης να εξασφαλίζει χώρο για την εγκατάσταση μεγαλύτερου συστήματος πρόωσης. Έχει ασυμμετρικό λεπτό σώμα, με το εμπρόσθιο τμήμα να έχει σχήμα «ρύγχους δελφινιού», το οποίο υπαγορεύτηκε από την ανάγκη τού συνδυασμού εγκατάστασης του διπλού αισθητήρα, της επίτευξης χαμηλής οπισθέλκουσας και της απαίτησης εκτέλεσης ελιγμών στην τερματική φάση. Το βλήμα είναι μήκους 4,6 m (ή 4,9 m με τον booster, σύμφωνα με άλλες πηγές), έχει διάμετρο 0,35 m και βάρος 400 kg.

Το κυρίως σώμα περιλαμβάνει δύο σετ από τέσσερα κινούμενα πτερύγια στο οπίσθιο τμήμα τού κυρίως βλήματος και ένα σετ στο εμπρόσθιο, καθώς και ένα σετ σταθερών πτερυγίων στο οπίσθιο τμήμα του booster. Το σύστημα πρόωσης προσδίδει μέγιστη ταχύτητα 7,5 Mach και περιλαμβάνει κινητήρα αρχικής ώθησης μικρής διάρκειας καύσης της ATK Alliant, ο οποίος απορρίπτεται αφού οδηγήσει το SkyCeptor σε μεγάλο υψόμετρο, με το όχημα KV (Kinetic Vehicle) να χρησιμοποιεί έναν κινητήρα στερεών καυσίμων πολλαπλών παλμών (multi pulse rocket motor). Στον κινητήρα τριών παλμών τα δύο πρώτα τμήματα καίγονται στην ενδιάμεση πορεία, και συγκεκριμένα κατευθύνοντας το βλήμα στο σημείο PIP (Prediction Interception Point), και το τρίτο τμήμα λειτουργεί στη φάση εμπλοκής προσδίδοντας στο βλήμα υψηλή ταχύτητα και ενέργεια. Οι εντολές ενεργοποίησης δίδονται μέσω αλγορίθμων ανάλογα με την πορεία προς τον στόχο, αλλά μπορεί να είναι και προκαθορισμένες. Χάρη στο διπλό σύστημα πρόωσης και τον κινητήρα πολλαπλών παλμών το βλήμα μπορεί να αναχαιτίζει αεροδυναμικούς στόχους σε εμβέλεια 40 έως 300 km και 50-70 km για χαμηλού υψομέτρου πτήσης TBM.

Η τερματική εμπλοκή υποστηρίζεται από έναν προηγμένο ερευνητή που περιλαμβάνει διπλό αισθητήρα διάταξης εστιακού επιπέδου-FPA (Focal Plane Array) με CCD/IIR, αλλά και ενεργό ερευνητή ραντάρ AESΑ 3D χιλιοστομετρικού μήκους κύματος. Ο συνδυασμός τους εξασφαλίζει εξαιρετικά υψηλή ακρίβεια και ουσιαστική «ανοσία» στις όποιες παρεμβολές. Πιο συγκεκριμένα, ο ερευνητής ραντάρ τεχνολογίας AESA παρέχει υψηλή τερματική ακρίβεια και ο Ε/Ο τη δυνατότητα διάκρισης του στόχου από πιθανά συντρίμμια ή «δολώματα» (decoys).

Tο IBCS

To IAMD Battle and Command System προέρχεται από την απόφαση του Αμερικανικού Στρατού για την ανάπτυξη ενός κοινού δικτυοκεντρικού κλωβού C2,που να υποστηρίζει όλα τα επίγεια αντιαεροπορικά/αντιβαλλιστικά συστήματά του (Patriot, THAAD, FAAD) με αρχιτεκτονική MOSA (Modular Open System Approach). Το IBCS επέτυχε IOC τον Απρίλιο του 2023 και σταδιακά θα αντικαταστήσει τους Σταθμούς ECS και ICC των Patriot, μειώνοντας κατά 50% τον απαιτούμενο εξοπλισμό. Περιλαμβάνει το EOC (Engagement Operations Center) επί κλωβού S-180, τον σπονδυλωτό σταθμό ICE (IntegratedCollaborativeEnvironment) και τους σταθμούς αναμετάδοσης IFCN Relay (Integrated Fire Control Network) για επικοινωνίες δεδομένων/φωνής μέσω ασυρμάτων και οπτικών ινών. Επίσης, το IFCN περιλαμβάνει το «plug and fight» kit διασύνδεσης που παρέχει την επικοινωνία μεταξύ του IBCS και των λοιπών αισθητήρων και των μονάδων πυρός. Τα EOC και ICE μπορούν να φιλοξενήσουν 12-24 χειριστές, ενώ ο σταθμός IFCN Relay δεν είναι στελεχωμένος με προσωπικό. Ο αντικειμενικός σκοπός είναι η δυνατότητα παροχής ενός μοναδικού ίχνους υψηλής ακρίβειας -συνεχώς- από όλους τους αισθητήρες άσχετα από κενά κάλυψης ή αστοχίες επικοινωνιών, ώστε για την αντιμετώπισή του οι μονάδες πυρός να έχουν τις υψηλότερες πιθανότητες στη βάση του δόγματος «AnySensor, BestShooter». Ο σχηματισμός της ενοποιημένης αεροπορικής εικόνας-SIAP (SingleI ntegrated Air Picture) αυξάνει την αποτελεσματικότητα, μειώνει τους απαιτούμενους πόρους βολής καλύπτοντας περιοχή αυξημένη κατά 40%, επιτυγχάνει μεγαλύτερη κάλυψη και εμβέλεια και πιο αξιόπιστη αναγνώριση.

Επιπλέον, η εικόνα αφορά κάλυψη 360μοιρών, συνεπώς για τα συστήματα τομέα όπως το Patriot παρέχεται επίγνωση τακτικής κατάστασης σε οποιαδήποτε κατεύθυνση. H πυροβολαρχία Patriot με χρήση του IBCS ονομάζεται Adaptive Patriot Battery. Το IBCS έχει ήδη διασυνδεθεί με το ραντάρ Sentinel και το AN/TPS-80, το E-2D, το AEGIS, το CAMM, το ραντάρ Giraffe, το F-35A και δορυφόρους του συστήματος JTAGS.

H Πολωνία είναι η μοναδική χώρα που έχει υιοθετήσει το IBCS, ενώ στο πλαίσιο των δύο φάσεων του προγράμματος Wisla θα αποκτήσει οκτώ PFU Configuration 3+ με οκτώ EOC και 15 σταθμούς IFCN Relay σε συνδυασμό με 64 εκτοξευτές M903 και 852 βλήματα PAC3 MSE, καθώς και τα 12 ραντάρ LTAMDS, στα οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια.

Το ραντάρ LTAMDS

H ανάγκη για την αντικατάσταση του AN/MPQ-65 ήταν πρόδηλη, καθώς υπήρξε σίγουρα ένα πρωτοποριακό ραντάρ για την εποχή του, αλλά πλέον είναι παρωχημένο από πολλές πλευρές. Πρόκειται για ένα παθητικό phase array ραντάρ κάλυψης τομέα 120μοιρών με δυνατότητα διαχείρισης έως 100 ιχνών και περιορισμένη εμβέλεια, που κατά μέγιστο φθάνει τα 190 km για τη βελτιωμένη έκδοση AN/MPQ-65, καθώς χρησιμοποιεί διπλό πομπό TWT, ενώ το παλαιότερο AN/MPQ-53 αποκαλύπτει στόχους στα 160 km. Η χρήση βλημάτων με καθοδήγηση TVM (Track Via Missile) περιορίζει τον μέγιστο αριθμό εμπλοκών σε εννέα.

Το LTAMDS είναι ένα πλήρως ψηφιακό «software driven» ραντάρ AESA που χρησιμοποιεί TRM με στοιχεία GaN. Παρέχει αυξημένες δυνατότητες εντοπισμού στόχων υψηλής ταχύτητας, drones, UAV και βλημάτων κρουζ. Καλύπτει τομέα 360μοιρών, ο οποίoς επιτυγχάνεται με τρεις διατάξεις: την κυρίως, που έχει παρόμοιο μέγεθος με την κεραία του AN/MPQ-65, αλλά έχει σημαντικά αυξημένες δυνατότητες και διπλάσια ισχύ, και δύο δευτερεύουσες στο οπίσθιο τμήμα. Η κάθε διάταξη καλύπτει 120 μοίρες, αλλά σε αρκετά σημεία υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις. Η κύρια διάταξη παρέχει πλήρεις δυνατότητες BMD (Ballistic Missile Defense), ενώ οι δύο δευτερεύουσες περιορίζονται στον εντοπισμό αεροδυναμικών στόχων και βλημάτων κρουζ. Σύμφωνα με τη Raytheon, η κάθε δευτερεύουσα κεραία παρέχει συγκρίσιμες (στα 2/3 των επιδόσεων του AN/MPQ-65 για τη διάταξη ζώνης «Χ») ή και υψηλότερες δυνατότητες (για τη διάταξη ζώνης «S») από την κυρίως κεραία του AN/MPQ-65! Το ραντάρ λειτουργεί στη ζώνη συχνοτήτων «C» (4-8 GHz στην κύρια διάταξη όπως και το AN/MPQ-65, αλλά και στις ζώνες «X» και «S» σε δευτερεύουσες διατάξεις, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα κάθε ζώνης συχνοτήτων (μεγάλη εμβέλεια για τη ζώνη «S» και υψηλή ακρίβεια για τη ζώνη «Χ»).

Εκτιμούμε ότι η διάταξη που καλύπτει την πίσω αριστερά πλευρά λειτουργεί στη ζώνη «S» (2-4 GHz) και είναι αυτή που προσφέρεται και ως αυτόνομο περιστρεφόμενο ραντάρ GhostEye MR σε συνεργασία με το σύστημα NASAMS, ενώ το πίσω δεξί ραντάρ λειτουργεί στη ζώνη «X» (8-12 GHz) και πιθανότατα προέρχεται από το ραντάρ Sentinel της Raytheon. Υπενθυμίζεται ότι το AN/MPQ-64 Sentinel χρησιμοποιούνταν στις PFU του Patriot ως «Gap Filler» και για την κάλυψη στόχων που πετούν σε χαμηλό ή μέσο ύψος. Το LTAMDS παρέχει επιπλέον δυνατότητα καθοδήγησης βλημάτων στα 100+ km, ενώ εκτιμάται ότι η μέγιστη εμβέλεια αποκάλυψης στόχων φθάνει τα 300+ km.

Τον Αύγουστο του 2025 υπογράφηκε συμβόλαιο LRIP (Low Rate Initial Production) ύψους $1,7 δις για την παραγωγή 10 ραντάρ, ενώ ήδη τον Οκτώβριο του 2019 ανατέθηκε το αρχικό συμβόλαιο ύψους $384 εκατ. για την ανάπτυξη και κατασκευή έξι πρωτοτύπων που παραδόθηκαν έως το 2023. Παράλληλα η εταιρεία κατασκευάζει 12 ραντάρ για την Πολωνία με βάση LOA του 2023, που αφορά τη φάση 2 του προγράμματος Wisla. Η συνολική απαίτηση ανέρχεται σε 94 ραντάρ για τον Αμερικάνικο Στρατό, ο οποίος σήμερα διαθέτει περίπου 60 AN/MPQ-65 και AN/MPQ-65A. Το IOC των ραντάρ αναμένεται να επιτευχθεί το 2026 και η πλήρης παραγωγή να ξεκινήσει το 2028, ενώ η κατασκευή των ραντάρ της LRIP αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2029.

Οι νέες απειλές

Η ανάπτυξη του «Θόλου του Αχιλλέα» και η απόκτηση ισραηλινών συστημάτων που έχουν ανάλογες δυνατότητες με τα Patriot, όπως το BARAK MX και το David’s Sling, αναβάλλουν προς το παρόν παλαιότερες σκέψεις για την απόκτηση επιπλέον συστημάτων. Άλλωστε το κόστος δεν είναι αμελητέο, καθώς με βάση τη γνωστοποίηση της DSCA τον Απρίλιο του 2025 το κόστος μίας πυροβολαρχίας με δύο εκτοξευτές για τη Ρουμανία φθάνει τα $280 εκατ., χωρίς μάλιστα να περιλαμβάνει βλήματα, το κόστος των οποίων για μία φόρτωση (ήτοι 24 PAC3 MSE) υπερβαίνει τα $250 εκατομμύρια. Ενδεικτικό για το χαμηλό κόστος των ισραηλινών συστημάτων σε σχέση με τα Patriot είναι το συμβόλαιο της Φινλανδίας τον Νοέμβριο του 2023, που ανέρχεται στα €316 εκατ. και αφορά σε μία συστοιχία Davids Sling με τέσσερις εκτοξευτές (48 βλήματα έτοιμα για βολή έναντι των 24 του Patriot), δηλαδή €213 εκατ. που είναι το κόστος της συστοιχίας και €103 εκατ. οι «προαιρέσεις» που αφορούν τα βλήματα.

Επιπλέον, οι σκέψεις που είχαμε διατυπώσει σε πρόσφατη αρθρογραφία μας για την πιθανότητα απόκτησης των συστημάτων Patriot PAC2 του Ισραήλ που αποσύρονται, αποδεικνύονται ευσεβείς πόθοι, καθώς σταδιακά τα συστήματα αυτά θα καταλήξουν στην Ουκρανία (όπως αναφέρουν πληροφορίες που αναδύθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες). Τα Patriot είναι περιζήτητα, καθώς είναι ένα επιτυχημένο σύστημα, γεγονός που καταδεικνύει και την ορθότητα της απόκτησής του το 1999 έναντι των S-300PMU-1.

Ωστόσο, οι απειλές δεν είναι πλέον οι ίδιες από τότε που αποφασίστηκε η αρχική αγορά των συστημάτων. Στο μεσοδιάστημα, στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη γενιά TBM με προηγμένα χαρακτηριστικά, όπως κινητήρες στερεών καυσίμων, σύγχρονες γομώσεις και συστήματα καθοδήγησης, που επιτρέπουν CEP (Circular Error Probability) μικρότερο των 10 m, καθώς και εμβέλεια δράσης που τα καθιστά απειλητικά και για την ηπειρωτική χώρα. Τα συστήματα PAC3 Configuration 3 με βλήματα PAC2 GEM παρέχουν μεν στοιχειώδη προστασία ATBM (Anti TBM), αλλά προορίζονται κυρίως για αεροδυναμικούς στόχους.

H δεύτερη σημαντική απειλή είναι φυσικά τα drones, τα οποία αποτελούν ταυτόχρονα και απειλή για τις ίδιες τις PFU, ειδικά από τη στιγμή που το σύστημα Patriot είναι ένα σύστημα τομέα. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να υπάρξει άμεση πρόβλεψη οι υφιστάμενες συστοιχίες να προστατευθούν από τέτοιες απειλές. Ένας ακόμη κίνδυνος, ο οποίος υπήρχε και κατά την απόκτηση των συστημάτων, αλλά έχει αναβαθμιστεί ποιοτικά, αφορά την ύπαρξη στο τουρκικό οπλοστάσιο μεγάλου αριθμού αεροεκτοξευόμενων βλημάτων με εμβέλεια stand off, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει τη μέγιστη εμβέλεια του Patriot. Για παράδειγμα, η μέγιστη εμβέλεια της οικογένειας SOM, που κατασκευάζει αυτόνομα η εγχώρια βιομηχανία της Τουρκίας και εφοδιάζει την ΤΗΚ, υπερβαίνει τα 250 km. Στα αποθέματα της τελευταίας υπάρχουν ακόμη περίπου 100 βλήματα Popeye I για χρήση από τα F-4E 2020. Ωστόσο, τα βλήματα κρουζ θεωρούνται αεροδυναμικοί στόχοι και αντιμετωπίζονται επαρκώς από το Patriot, αν και πρέπει να σημειωθεί ότι τα σύγχρονα βλήματα της κατηγορίας, όπως η οικογένεια SOM, κινούνται προς τον στόχο χρησιμοποιώντας συνδυασμό INS/GPS και TRN (Terrain Relative Navigation) με χρήση 3D waypoints, συνεπώς θα προσεγγίσουν από εξαιρετικά χαμηλό ύψος και θα γίνουν αντιληπτά μόνο στην τερματική φάση. Επομένως, απαιτείται συμπληρωματική άμυνα στις PFU από συστήματα άμυνας σημείου, ήτοι MANPADS ή SHORADS, ή αυτές να λειτουργούν σε ένα πλήρως διαλειτουργικό περιβάλλον, όπου οι εν λόγω στόχοι θα έχουν εντοπιστεί και καταρριφθεί από έτερα συστήματα με πλήρη κάλυψη τομέα.

Patriot για την Τουρκία

Είναι προφανές ότι οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Τραμπ στην πρόσφατη συνάντησή του με τον Τούρκο ομόλογό του επαναφέρουν το σενάριο απόκτησης συστημάτων Patriot από την Τουρκία, αφού στην πιθανολογούμενη διευθέτηση του ζητήματος των F-35A θα απαιτηθεί η «απενεργοποίηση» των S-400. H Τουρκία έχει αναπτύξει εγχώριες λύσεις, όπως την οικογένεια SIPER, αλλά προφανώς δεν έχουν ανάλογες δυνατότητες με το Patriot, εξού και το διαχρονικό ενδιαφέρον των Τούρκων για το ευρωπαϊκό σύστημα SAMP/T, δηλαδή τους χερσαίας χρήσης Aster 30. Για το SIPER 2, το οποίο αναμένεται να εισέλθει σε υπηρεσία σύντομα, αναφέρεται μέγιστη εμβέλεια 150+ km και μέγιστο ύψος εμπλοκής 30 km, αλλά χωρίς δυνατότητα ATBM, για την οποία προορίζεται το SIPER 3, που όμως είναι σε άγνωστο στάδιο ανάπτυξης.

Έτσι, υπάρχει δυνητικό τουρκικό ενδιαφέρον για το Patriot και υφίσταται πάντα η πιθανότητα «επιβολής» ανάλογης αγοράς στο πλαίσιο «συναλλαγής» με αντάλλαγμα το F-35A! Στην περίπτωση αυτή η Τουρκία θα αποκτήσει ένα σύγχρονο σύστημα με σημαντικές δυνατότητες ATBM, που επιπλέον (σε αντίθεση με το S-400) θα είναι διασυνδεδεμένο με το τουρκικό Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου. Εάν αναλογιστούμε τις αντίστοιχες δυνατότητες του Patriot της ΠΑ μέσω του Link 16 (ΑΣΕΠΕ, F-16V, FDI κτλ.), αντιλαμβανόμαστε τη μεγάλη διαφορά.

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο όμως η Τουρκία θα αποκτήσει ένα σύστημα Patriot, το οποίο μόνο στο όνομα θα μοιάζει με το σύστημα που διαθέτει η ΠΑ. Αυτό θα είναι αποτέλεσμα της επιλογής της Άγκυρας για τα πλέον σύγχρονα υποσυστήματα τα οποία είναι σχετικά ώριμα, ήτοι: PAC3 Configuration 3+, βλήματα PAC3 MSE, ραντάρ LTAMDS και Σταθμό IBCS κατά τα πρότυπα της Πολωνίας. Πρόκειται για μια σαφώς ακριβή λύση, η οποία θα αποδώσει όμως ένα διαφορετικό σύστημα από το υφιστάμενο PAC3 Configuration 3 της ΠΑ, με υψηλότερες δυνατότητες εντοπισμού και αντιμετώπισης απειλών σε τομέα 360μοιρών, απεξάρτηση από τους περιορισμούς της ταυτόχρονης αντιμετώπισης πολλαπλών στόχων, υψηλό επίπεδο διαλειτουργικότητας, δυνατότητα αντιμετώπισης TBM και (επιπλέον και) βλημάτων MRBM. Με δεδομένη την πρόθεση της Ελλάδας να αποκτήσει σύγχρονα TBM όπλα όπως το Predator Hawk ή το Predator Hawk ER ή το PrSM, η υπόθεση αποκτά ενδιαφέρον. Η διαδικασία για την απόκτηση συστοιχιών Patriot θα είναι χρονοβόρα όπως και η επιχειρησιακή τους εκμετάλλευση, καθώς δεν υπάρχει εμπειρία στο σύστημα από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις. Για τον λόγο αυτό, υπάρχει αρκετός χρόνος για την ΠΑ να σχεδιάσει τις επόμενες κινήσεις της, ώστε να διατηρήσει το σύστημα αξιόμαχο.

Εκσυγχρονισμός και προσθήκες στα ελληνικά Patriot

H δυνητική απόκτηση Patriot από την Τουρκία θα ανοίξει το κεφάλαιο αντιμετώπισης της νέας πραγματικότητας της τουρκικής επίγειας αεράμυνας με νέα όπλα μακρού πλήγματος και πυραύλους κρουζ από την ΠΑ (που, όπως έχουμε επανειλημμένα τονίσει, θα πρέπει να γίνει έτσι και αλλιώς), προμήθεια που θα κρατήσει τα ελληνικά μαχητικά εκτός των φονικών ζωνών GBAD που δημιουργούνται.

Η ανάγκη εκσυγχρονισμού των ελληνικών συστοιχιών Patriot δεν είναι αντίμετρο στην τουρκική δυνητική προμήθεια, αλλά επιβεβλημένη, όπως και για κάθε οπλικό σύστημα σε ελληνική υπηρεσία, ώστε να ανασταλεί η πορεία απαξίωσης και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά τους για το υπόλοιπο του προσδόκιμου επιχειρησιακής ζωής τους.

Οι προσθήκες εστιάζονται σε δύο επίπεδα: α) τις άμεσες και αναγκαίες και β) τις μεσοπρόθεσμες, για να παραμείνουν τα συστήματα αξιόμαχα. Σε σημερινές τιμές η ΠΑ θα έπρεπε να δαπανήσει υπέρογκα ποσά για να αντικαταστήσει τα συστήματα αυτά και γι’ αυτό η εφαρμογή του προγράμματος PDB 8.1 είναι το πρώτο και αναγκαίο βήμα, απαιτούνται όμως και άλλα.

Το επόμενο αναγκαίο και κυρίαρχο βήμα είναι η αναβάθμιση των ραντάρ στο επίπεδο AN/MPQ-65A, όχι μόνο λόγω των αυξημένων δυνατοτήτων τους, αλλά κυρίως γιατί τα αναλογικά απάρτια του AN/MPQ-65 σε λίγο καιρό θα υποστηρίζονται δύσκολα και τα συστήματα θα αντιμετωπίζουν ζητήματα διαθεσιμότητας. Αυτό πρέπει να γίνει «χθες» και μάλλον έπρεπε ήδη να υλοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος που υλοποιεί η IDE.

To τρίτο ζήτημα είναι η ενσωμάτωση στις MKB οργανικών συστημάτων anti drone που παράγονται ήδη στην Ελλάδα για την προστασία τους. Τα συστήματα αυτά δεν προφυλάσσουν τη ΜΚΒ μόνο από τα σμήνη των kamikaze drones, αλλά και από τα UAV που εκτελούν αποστολές ISR (Intelligence Surveillance Reconnaissance) και εντοπίζουν τη συστοιχία με χρήση Ε/Ο αισθητήρων ή εξοπλισμού ELINT. Τα UAV θα μεταδώσουν τη θέση της και η ΜΚΒ θα γίνει στόχος μαχητικών αεροσκαφών με stand off βλήματα κρουζ ή βλήματα ARM (Anti-Radiation Missile) ή και TBM, όπως αποδείχθηκε στο ουκρανικό μέτωπο.

Το τέταρτο ζήτημα είναι η πλήρης διασύνδεση των Patriot με τα συστήματα του «Θόλου του Αχιλλέα», που θα αποδώσει πολλαπλά οφέλη και κυρίως την αλληλοεπικάλυψη που είναι ιδιαιτέρα κρίσιμη για ένα σύστημα κάλυψης τομέα όπως το Patriot, που επιπλέον απαιτεί υποστήριξη αντιμετώπισης χαμηλά ιπτάμενων στόχων, για να επιτευχθεί εξοικονόμηση πόρων και να αποφευχθεί η χρήση διαφορετικών στοιχείων βολής για τον ίδιο στόχο (overkill). Επιπροσθέτως, οι δυνατότητες των ισραηλινών ραντάρ ELM-2084 μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό πολλαπλασιαστή ισχύος ειδικά για τον εντοπισμό TBM. Το ELM-2084 MMR (Multi Mission Radar) είναι ένα σύγχρονο ραντάρ AESA 4D με στοιχεία GaN που λειτουργεί στη ζώνη συχνοτήτων «S» (2-4 GHz). Η μέγιστη εμβέλειά του φθάνει τα 475 km για εντοπισμό εναέριων στόχων, αλλά πρακτικά για μέγεθος μαχητικού περιορίζεται σε 250-300 km και η κάλυψη σε ύψος φθάνει τα 30,5 km. To ραντάρ έχει διαμόρφωση κάλυψης τομέα για τον εντοπισμό TBM, όπου η ατενίζουσα διάταξη καλύπτει διαρκώς τομέα +/-65μοίρες, με μέγιστη εμβέλεια 650 km και κάλυψη σε ανύψωση -7 έως 90 μοίρες. H διασύνδεση με τα ραντάρ ELM-2084 είναι κρίσιμη, καθώς απουσιάζουν σήμερα από το ΣΑΕ τέτοια σύγχρονα συστήματα με δυνατότητες εντοπισμού TBM σε ικανή εμβέλεια. To μοναδικό ραντάρ που έχει ανάλογες δυνατότητες είναι το RAT-31DL, που αποτελεί και το πλέον σύγχρονο ραντάρ του ΣΑΕ, όπως και το μοναδικό που παρέχει διαμόρφωση TBM με κάλυψη 0-60μοίρες, αλλά είναι εγκατεστημένο στην 4^η ΜΣΕΠ, στη Λευκάδα, και παρέχει κάλυψη μόνο στη Δυτική Ελλάδα.

Για τους λόγους αυτούς, η διασύνδεση του Patriot με τον αντικαταστάτη των HAWK, είτε είναι BARAK MX είτε DSWS, είναι πολύ σημαντική, καθώς πρακτικά τα δυο συστήματα δρούσαν από κοινού. Έχει γίνει γνωστό ότι η διασύνδεση των συστημάτων του «Θόλου του Αχιλλέα» θα γίνει μέσω του σταθμού C4I MIC4AD (Modular Integrated C4 Air and Defense system) της Rafael που θα παράγει μια ενοποιημένη εικόνα NASP (National Air Situation Picture), καθώς χρησιμοποιεί off line πηγές (συστήματα χαρτογράφησης, βάσεις δεδομένων) και στοιχεία πραγματικού χρόνου (radar, IFF, ESM, SIGINT κ.ά.).

Το πέμπτο ζήτημα είναι η επαναπιστοποίηση όλων των βλημάτων του αποθέματος, ακόμη και των παλαιότερων MIM-104A και MIM-104B, καθώς υφίστανται σε αξιόλογους αριθμούς και μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες εναντίον κλασικών αεροδυναμικών στόχων. H μέγιστη εμβέλεια της έκδοσης MIM-104A εκτιμάται στα 105 km και πρόκειται για βλήματα υψηλής ακρίβειας χάρη στην καθοδήγηση TVM, η οποία παρεμπιπτόντως παρεμβάλλεται δύσκολα. Το θεμιτό θα ήταν και η αναβάθμιση των βλημάτων GEM στο επίπεδο GEM+ που επιχειρούν ήδη κάποιοι χρήστες όπως το Κουβέιτ. To GEM+ χρησιμοποιεί μια νέα μονάδα LNFE (Low Noise Front End) υψηλής ευαισθησίας, που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των δυνατοτήτων εναντίον στόχων με χαμηλό RCS, που πετούν σε μικρά ύψη, όπως τα βλήματα κρουζ και έναν χαμηλού θορύβου ταλαντωτή με τροποποιημένη καθοδική ζεύξη δεδομένων για αυξημένη αντοχή στο clutter. Επιπλέον, υπάρχουν βελτιώσεις στο λογισμικό που παρέχει τη δυνατότητα αντιμετώπισης TBM υψηλής ταχύτητας και χρησιμοποιούν ψηφιακό πυροσωλήνα για αυξημένη αποτελεσματικότητα εναντίον τους. Προσφέρεται σε δύο υποεκδόσεις: GEM-C (Cruise) και GEM-T (Tactical) για βλήματα κρουζ ή TBM.

To τελευταίο και ίσως το σπουδαιότερο είναι η απόκτηση νέων βλημάτων με έμφαση στην αντιμετώπιση της αυξημένης απειλής από TBM και μάλιστα με (υπο)στρατηγικές δυνατότητες και όχι τακτικές. Είναι αναγκαία δηλαδή η προσθήκη έστω και περιορισμένου αριθμού βλημάτων PAC3 MSE, το κόστος των οποίων, σύμφωνα με γνωστοποιήσεις της DSCA για άλλες χώρες, κυμαίνεται από $9-10 εκατ. ανά μονάδα. Δυστυχώς, τo οικονομικότερο PAC3 CRI δεν παράγεται πλέον. Ο PAC3 MSE θα συμπληρώσει τις σχετικές δυνατότητες των PAC2 GEM και PAC2 GEM+, των BARAK MX και David’s Sling, όπως και αυτές των Φ/Γ FDI, και θα δράσει συμπληρωματικά, αν και δεν είναι το αποκλειστικό μέσο της ATBM άμυνας. H έκδοση BARAK ER (Extended Range) χρησιμοποιεί booster και παρέχει φάκελο εμπλοκής 150 km σε εμβέλεια και 30 km σε ύψος με δυνατότητα εμπλοκής TBM. To David’s Sling σχεδιάστηκε εξαρχής για την αντιμετώπιση SRBM (Short Range BM). Υπενθυμίζεται ότι το ΠΝ θα διαθέτει βλήματα ASTER-30B1 που παρέχουν κάποια δυνατότητα αντιμετώπισης βλημάτων TBM εμβέλειας 600 km, αλλά μελλοντικά δεν αποκλείεται να προστεθεί και ο ASTER-30B1NT που προσθέτει τη δυνατότητα αντιμετώπισης βλημάτων SRBM και MRBM εμβέλειας 1.500 km ή TBM με κεφαλές RV (Re-entry Vehicle). Για τον λόγο αυτό εκτιμούμε ότι θα ήταν επαρκής η μετατροπή ενός εκτοξευτή M901 σε M903 από κάθε ΜΚΒ με προτεραιότητα τις ΜΚΒ που καλύπτουν στρατηγικές θέσεις και υποδομές, όπως το Λεκανοπέδιο Αττικής , δηλαδή σε πρώτη φάση έναν αριθμό 70-80 βλημάτων (6x1M903x12).

Έξυπνη λύση θα ήταν επίσης η απόκτηση αριθμού βλημάτων SkyCeptor για τις ΜΚΒ, καθώς ήδη το βλήμα θα αποκτηθεί για το David’ Sling. Σύμφωνα με πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί, το βλήμα χρησιμοποιεί το ίδιο κάνιστρο με το MSE και συνεπώς o M903 μπορεί να βάλει έως και 12 βλήματα. Η Raytheon υποστηρίζει ότι η ολοκλήρωση του βλήματος είναι plug and play και έχει ήδη υλοποιηθεί για τη Ρουμανία, η οποία από το 2026 θα κατασκευάζει εγχώρια το βλήμα από την κρατική εταιρεία Electromecanica Ploesti με βάση συμφωνία του 2022. Συνεπώς δεν απαιτείται η ανάληψη κόστους για την ολοκλήρωσή του, αλλά η μετατροπή εκτοξευτών σε M903 είναι υποχρεωτική για τη βολή βλήματος SkyCeptor.

Στις μεσοπρόθεσμες ανάγκες είναι η μελλοντική υιοθέτηση του ραντάρ LTAMDS και του IBCS, για τις οποίες ωστόσο απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις και μάλλον θα δρομολογηθούν σε απώτερο χρόνο. Άλλωστε οι περισσότεροι χρήστες δεν έχουν υιοθετήσει να νέα στοιχεία, αναμένοντας την ωρίμανση τους και κυρίως τη μείωση του σχετικού κόστους. Έτσι, η Raytheon αναμένεται να υποστηρίζει τα ICC, ECS και AN/MPQ-65A για αρκετό διάστημα ακόμη. Η πιο ουσιαστική παρέμβαση είναι φυσικά το ραντάρ LTAMDS που αναμορφώνει τις δυνατότητες του συστήματος Patriot και το οδηγεί στην 6^η δεκαετία της ζωής του!