Η Saab αποκάλυψε ένα νέο, υψηλών επιδόσεων μη επανδρωμένο μαχητικό αεροσκάφος, το οποίο συνδυάζει χαμηλή παρατηρησιμότητα, υπερηχητική ταχύτητα, εσωτερική μεταφορά όπλων και προηγμένη αυτονομία. Με το όνομα Autonomous Collaborative Platform (ACP), προορίζεται να λειτουργεί ως παραστάτης τύπου «loyal wingman» του Gripen E, αλλά ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στο χώρο καθώς οι φιλοδοξίες της Saab φαίνεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερες.
Η Saab, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων στη βάση Malmen για τα 100 χρόνια της σουηδικής Αεροπορίας, παρουσίασε στις 21 Αυγούστου στη Σουηδία ένα πλήρους κλίμακας πρόπλασμα του αεροσκάφους A3, αποκαλύπτοντας την επιχειρησιακή κατεύθυνση του προγράμματος Autonomous Collaborative Platform (ACP).
Το A3 δεν είναι ακόμη πρωτότυπο πτητικού αεροσκάφους ούτε έχει εγκριθεί πρόγραμμα παραγωγής. Αντιπροσωπεύει όμως το επίπεδο σχεδιασμού στο οποίο η Saab θέλει να οδηγήσει την τεχνολογία που αναπτύσσεται σήμερα μέσω δύο μικρότερων μη επανδρωμένων αεροσκαφών επίδειξης τεχνολογίας (demonstrators), των A1 και A2.
Όπως αναφέρθηκε, η Saab δεν αντιμετωπίζει το ACP ως ένα χαμηλού κόστους drone που θα χρησιμοποιείται μαζικά και θα είναι αναλώσιμο. Αντίθετα, πρόκειται για ένα high–end unmanned combat aircraft, σχεδιασμένο να επιβιώνει και να επιχειρεί σε περιβάλλοντα όπου η παρουσία ενός επανδρωμένου μαχητικού θα ήταν επικίνδυνη.
Από το Loyal Wingman στο Autonomous Collaborative Platform
Η σημερινή ονομασία ACP είναι σχετικά πρόσφατη. Η Saab είχε χρησιμοποιήσει προηγουμένως τους όρους Collaborative Combat Aircraft (CCA) και Unmanned Aerial System (UAS) για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, το οποίο εντάσσεται στο ευρύτερο σουηδικό πλαίσιο KFS (Koncept för Framtida Stridsflygplan) δηλαδή το δόγμα προσδιορισμού της αρχιτεκτονικής των μελλοντικών σουηδικών μαχητικών αεροσκαφών. (TWZ)
Υπενθυμίζεται ότι η εταιρία είχε ήδη παρουσιάσει το 2024 μια αντίστοιχη ιδέα υπερηχητικού και στελθ μη επανδρωμένου αεροσκάφους, με χαρακτηριστικά που προσεγγίζουν τη φιλοσοφία του σημερινού A3: άτρακτο blended wing-body, εσωτερικές αποθήκες όπλων, χαμηλής παρατηρησιμότητας εισαγωγές αέρα και σχεδιασμό βελτιστοποιημένο για υπερηχητική πτήση.
Η χθεσινή εξέλιξη δείχνει ότι η Saab συνεχίζει να εργάζεται πάνω στην ιδέα και δεν πρόκειται για ένα σχέδιο που δημιουργήθηκε ως απάντηση στην πρόσφατη έκρηξη του ενδιαφέροντος για τα CCA.
Ένα πραγματικά υπερηχητικό UCAV
Το σημαντικότερο τεχνικό χαρακτηριστικό του ACP είναι ότι η Saab δεν ακολουθεί την προσέγγιση των περισσότερων CCA/«loyal wingman» που δίνουν έμφαση κυρίως στη μεγάλη αυτονομία, το χαμηλό κόστος και την ικανότητα μεταφοράς όπλων.
Το A3 σχεδιάζεται ως υπερηχητικό αεροσκάφος χαμηλής παρατηρησιμότητας χωρίς πιλότο.
Η διαμόρφωση που αποκαλύφθηκε διαθέτει:
- σχεδίαση tailless blended wing-body,
- έντονα οπισθοκλινή πτέρυγα μικρού εκτετάσματος
- έντονο διαχωρισμό της άνω και κάτω ατράκτου κατά μήκος του εμπρόσθιου τμήματός του
- πλευρικές εισαγωγές αέρα τύπου DSI (Diverterless Supersonic Inlet), δηλαδή χωρίς κινούμενα μέρη για την αποτελεσματική διαχείριση της ροής σε διηχητικές και υπερηχητικές ταχύτητες.
- πλήρως εσωτερική μεταφορά καυσίμου και όπλων,
- κινητήρα του οποίου ο μετωπικός συμπιεστής σκιάζεται πλήρως από τη δομή της εισαγωγής και του αγωγού αέρα, όπως και ειδικά διαμορφωμένο ακροφύσιο,
- διαμόρφωση των επιφανειών για τη μείωση του RCS. ίχνος radar.
Η σχεδίαση δείχνει ότι η Saab προσπαθεί να επιτύχει μια δύσκολη ισορροπία: χαμηλό RCS και εσωτερική μεταφορά όπλων από τη μία πλευρά, υψηλή ταχύτητα και μικρή αντίσταση στην υπερηχητική ζώνη από την άλλη.
Η πρόκληση είναι ότι οι επιταγές στελθ με μεγάλες εσωτερικές αποθήκες όπλων αυξάνουν τον όγκο της ατράκτου και συνήθως επιβαρύνουν την αεροδυναμική συμπεριφορά. Η Saab έχει ήδη αναφερθεί δημόσια σε αυτή την πρόκληση κατά την ανάπτυξη του προηγούμενου loyal-wingman concept, όπου στόχος ήταν ο συνδυασμός χαμηλού radar signature, υψηλής ταχύτητας και BVR αερομαχίας.
F414: συνδετήριος κρίκος με το Gripen E
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή κινητήρα για τα δύο πρώτα demonstrators.
Το A1 θα χρησιμοποιεί τον General Electric F414, τον ίδιο βασικό τύπο κινητήρα που χρησιμοποιεί το Gripen E/F. Ο F414 αποδίδει περίπου 22.000 lb ώσης, παρέχοντας στο demonstrator τις απαιτούμενες επιδόσεις για υπερηχητική πτήση.
Η Saab έχει ήδη μεγάλη εμπειρία στην ενσωμάτωση, συντήρηση και επιχειρησιακή αξιοποίηση του F414 μέσω του Gripen E, ενώ ένας κοινός κινητήρας ανάμεσα στο ACP και τo Gripen θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος υποστήριξης και να απλοποιήσει τη συντήρηση ενός μελλοντικού διαδόχου παραγωγής βασισμένου στο Α3 ACP.
Αναφορικά με τα δύο demonstrators:
Το A1 θα χρησιμοποιηθεί κυρίως για την επίδειξη της δυνατότητας κατασκευής και πτήσης ενός low-observable υπερηχητικού UAV.
Το A2 θα αποτελέσει το επόμενο βήμα, με μεγαλύτερη έμφαση σε προηγμένα υλικά, αισθητήρες, συστήματα αποστολής και δοκιμές σχετικές με τη μεταφορά οπλισμού.
Το A1 αναμένεται να πραγματοποιήσει την πρώτη πτήση του μέσα στους επόμενους περίπου 15 μήνες, σύμφωνα με τον Peter Nilsson, επικεφαλής της Advanced Programs της Saab. Η σουηδική κυβέρνηση έχει θέσει έναν ιδιαίτερα απαιτητικό στόχο: μετάβαση από την αρχική ιδέα στην πρώτη πτήση μέσα σε 36 μήνες, ενώ το πρόγραμμα των A1/A2 έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση μέχρι το 2030.
Τι όπλα θα μεταφέρει;
Η Saab δεν έχει δημοσιοποιήσει συγκεκριμένη λίστα όπλων για το A3. Ωστόσο, η ύπαρξη εσωτερικών χώρων μεταφοράς όπλων αποτελεί βασικό στοιχείο της σχεδίασης.
Αυτό υποδηλώνει ότι το ACP δεν προορίζεται απλώς να λειτουργεί ως πλατφόρμα αισθητήρων ή κόμβος-αναμεταδότης δεδομένων για το Gripen.
Σε μια μελλοντική διαμόρφωση θα μπορούσε να εξεταστεί η μεταφορά πυραύλων αέρος-αέρος για BVR εμπλοκές, όπλων stand-off ή ειδικού εξοπλισμού ηλεκτρονικού πολέμου. Ωστόσο, αυτά αποτελούν επιχειρησιακές δυνατότητες που δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί ως επίσημος εξοπλισμός του A3.
Gripen E ως «mission commander»
Η πραγματική αξία του ACP βρίσκεται πιθανότατα όχι στο ίδιο το drone, αλλά στο σύστημα που δημιουργείται γύρω από αυτό.
Η Saab οραματίζεται το Gripen E ως tactical mission commander, το οποίο θα μπορεί να ελέγχει ένα ή περισσότερα ACP, ενώ παράλληλα θα συνεργάζεται με αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου GlobalEye. Η πρακτική βρίσκεται ήδη σε χρήση με την τρέχουσα γενιά Gripen C/D.
Η Saab έχει τα τελευταία χρόνια αυξήσει σημαντικά την επένδυσή της σε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης και αυτονομίας επιχειρήσεων. Στα τέλη του 2025 η εταιρεία ανακοίνωσε ότι είχε πραγματοποιήσει δοκιμές Gripen με AI, ενώ παράλληλα αναπτύσσει τεχνολογίες συνεργατικών αεροσκαφών και swarming.
Το ACP θα πρέπει συνεπώς να μπορεί να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα, χωρίς να απαιτείται συνεχής έλεγχος από το Gripen, κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο σε περιβάλλον έντονου ηλεκτρονικού πολέμου.
Ένα μελλοντικό ACP θα πρέπει να είναι σε θέση να συνεχίσει την αποστολή του ακόμη και όταν οι επικοινωνίες με το επανδρωμένο αεροσκάφος ή τα επίγεια κέντρα διοίκησης διακοπούν ή υποβαθμιστούν.
Η Saab έχει μάλιστα ενεργό ερευνητικό έργο (mission–critical runtime assurance για autonomous combat aircraft) με αντικείμενα όπως αυτόνομη λήψη αποφάσεων, machine learning, fallback behaviours, κατανομή πόρων και ασφαλής μετάβαση μεταξύ προηγμένων και πιστοποιημένων λειτουργιών.
Αυτό δείχνει ότι η αυτονομία του ACP δεν αντιμετωπίζεται ως ένα απλό software feature, αλλά ως βασικό τμήμα της αρχιτεκτονικής του συστήματος.
Δύο έως τρία ACP για κάθε Gripen;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που έδωσε η Saab αφορά το κόστος.
Σύμφωνα με τον Peter Nilsson, το κόστος κύκλου ζωής ενός ACP θα μπορούσε να είναι περίπου το ένα τρίτο του αντίστοιχου κόστους ενός Gripen, ενώ η τιμή αγοράς θα εξαρτηθεί από το επίπεδο δυνατοτήτων που θα ζητήσει ο πελάτης. Η Saab εκτιμά ότι ένα high-end ACP θα μπορούσε να κοστίζει περίπου το μισό ενός Gripen E, αν και πρόκειται για εκτίμηση σε επίπεδο προγράμματος και όχι για επίσημη τιμή παραγωγής.
Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αναλογία δύναμης.
Αντί για:
1 Gripen + 1 πιλότος
θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα πακέτο:
1 Gripen + 2–3 ACP.
Το Gripen θα παραμένει το επανδρωμένο κέντρο λήψης αποφάσεων, ενώ τα ACP θα αυξάνουν δραματικά τον αριθμό των διαθέσιμων αισθητήρων, όπλων και πλατφορμών προσβολής.
Η Saab μάλιστα τονίζει ότι το ACP δεν σχεδιάζεται ως «ένα Gripen προς δέκα drones». Η υψηλή επιβιωσιμότητα και οι επιδόσεις σημαίνουν ότι θα πρόκειται για σχετικά ακριβό μη επανδρωμένο αεροσκάφος.
Η σύνδεση με το επόμενο σουηδικό μαχητικό
Ίσως όμως η σημαντικότερη διάσταση του προγράμματος να βρίσκεται πέρα από το ACP.
Η Saab θεωρεί ότι η ανάπτυξη του μη επανδρωμένου αεροσκάφους μπορεί να αποτελέσει τεχνολογικό σκαλοπάτι για τον διάδοχο του Gripen.
Η σουηδική Αεροπορία δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν μετά το Gripen θα αναπτύξει ένα νέο εγχώριο επανδρωμένο μαχητικό, εάν θα ενταχθεί σε ένα διεθνές πρόγραμμα έκτης γενιάς ή εάν θα κινηθεί προς μια περισσότερο «uncrewed-first» αρχιτεκτονική. Η σχετική απόφαση αναμένεται περίπου μεταξύ 2028 και 2030.
Υπό αυτό το πρίσμα η Saab θέλει μέχρι τότε να έχει αποκτήσει πραγματική εμπειρία σε τεχνολογίες που θα είναι απαραίτητες σε οποιαδήποτε από αυτές τις επιλογές.
Το ίδιο «DNA» που αναπτύσσεται για το A3 μπορεί να μεταφερθεί σε ένα μελλοντικό επανδρωμένο μαχητικό: blended wing-body, χαμηλή παρατηρησιμότητα, υψηλή ταχύτητα, προηγμένα συστήματα αποστολής, distributed sensing, AI και συνεργατική λειτουργία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η σουηδική επιλογή
Το ACP αποτελεί ουσιαστικά έναν τρόπο για τη Σουηδία να διατηρήσει ανοικτές όλες τις επιλογές της.
Εάν η Σουηδική Αεροπορία επιλέξει νέο επανδρωμένο μαχητικό, η τεχνολογία του ACP μπορεί να αποτελέσει μέρος της αρχιτεκτονικής του.
Εάν επιλέξει να συμμετάσχει σε διεθνές πρόγραμμα έκτης γενιάς, η σουηδική τεχνογνωσία σε autonomous collaborative aircraft μπορεί να αποτελέσει σημαντικό διαπραγματευτικό και βιομηχανικό πλεονέκτημα.
Και εάν τελικά επιλέξει μια μικτή δύναμη επανδρωμένων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, το ACP θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της.
