Η Ρωσία ξοδεύει πλέον σχεδόν τα μισά χρήματα του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού της για τον στρατό και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και παρά τις εξαγγελίες της Μόσχας ότι οι στρατιωτικές δαπάνες θα σταθεροποιηθούν το 2026, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ακριβώς το αντίθετο: το κόστος συνεχίζει να αυξάνεται και έχει φτάσει σε νέο ιστορικό ρεκόρ.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του οικονομολόγου και ειδικού για τη Ρωσία Janis Kluge, του γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP), οι άμεσες στρατιωτικές δαπάνες της Ρωσίας έφτασαν τα 10,7 τρισ. ρούβλια μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2026. Πρόκειται για αύξηση περίπου 30% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2025.
Σχεδόν 44% του προϋπολογισμού
Το μέγεθος γίνεται πιο κατανοητό αν συγκριθεί με το σύνολο του ρωσικού προϋπολογισμού. Οι στρατιωτικές δαπάνες αντιστοιχούσαν στο 43,8% όλων των ομοσπονδιακών δαπανών κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους. Ταυτόχρονα, το ποσό που δαπανήθηκε για στρατιωτικούς σκοπούς ήταν ίσο με το 57,3% των συνολικών εσόδων του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Με απλά λόγια, για κάθε 100 ρούβλια που μπήκαν στα ομοσπονδιακά ταμεία, ποσό αντίστοιχο με περισσότερα από 57 ρούβλια κατευθύνθηκε σε στρατιωτικές δαπάνες.
Η αλλαγή σε σχέση με τα πρώτα χρόνια της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία είναι εντυπωσιακή. Στο πρώτο εξάμηνο του 2023 οι στρατιωτικές δαπάνες αντιστοιχούσαν στο 29,6% των συνολικών δαπανών. Το 2024 το ποσοστό ανέβηκε στο 36,6%, το 2025 στο 39,3% και το 2026 έφτασε πλέον στο 43,8%.
Ο πόλεμος κοστίζει περισσότερο από όσο είχε σχεδιάσει το Κρεμλίνο
Το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτή η αύξηση δεν ήταν μέρος του αρχικού σχεδιασμού.
Η ρωσική κυβέρνηση είχε προγραμματίσει για το 2026 περιορισμό των στρατιωτικών δαπανών. Σύμφωνα με το SIPRI, ο αρχικός προϋπολογισμός προέβλεπε συνολικές στρατιωτικές δαπάνες περίπου 14,9 τρισ. ρουβλίων για ολόκληρο το έτος, περίπου 6,3% του ΑΕΠ. Όμως μέσα σε μόλις έξι μήνες είχαν ήδη δαπανηθεί περίπου 10,7 τρισ. ρούβλια.
Ο Kluge υπολογίζει ότι, εάν ο ίδιος ρυθμός συνεχιστεί μέχρι το τέλος του έτους, οι στρατιωτικές δαπάνες μπορεί να ξεπεράσουν το 9% του ρωσικού ΑΕΠ. Θα πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο στη μετασοβιετική ιστορία της Ρωσίας.
Τα «κρυφά» τρισεκατομμύρια
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που δυσκολεύει την πλήρη εικόνα: ένα πολύ μεγάλο μέρος του ρωσικού προϋπολογισμού είναι πλέον απόρρητο. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι δαπάνες σε απόρρητες κατηγορίες ξεπέρασαν τα 8,4 τρισ. ρούβλια, ενώ για ολόκληρο το έτος είχαν προβλεφθεί περίπου 11,6 τρισ.
Η πλειονότητα αυτών των απόρρητων κονδυλίων συνδέεται με τον στρατό, την παραγωγή όπλων και άλλες δραστηριότητες που σχετίζονται με τον πόλεμο. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική εικόνα των ρωσικών στρατιωτικών δαπανών δεν μπορεί πλέον να προκύψει απλώς από τη γραμμή «Εθνική Άμυνα» του προϋπολογισμού.
Το SIPRI έχει επισημάνει επίσης ότι όλο και περισσότερες στρατιωτικές ή άμεσα συνδεδεμένες με τον πόλεμο δαπάνες εμφανίζονται σε διαφορετικές κατηγορίες του προϋπολογισμού.
57 τρισ. ρούβλια από το 2022
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Kluge, από την αρχή του 2022 μέχρι τα μέσα του 2026 οι άμεσες στρατιωτικές δαπάνες του ρωσικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού έχουν φτάσει περίπου τα 57,1 τρισ. ρούβλια. Και ακόμη και αυτός ο αριθμός δεν περιλαμβάνει όλο το πραγματικό κόστος του πολέμου.
Ένα μέρος των δαπανών καλύπτεται από τους περιφερειακούς προϋπολογισμούς. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, υψηλά μπόνους για όσους υπογράφουν συμβόλαια με τον ρωσικό στρατό, καθώς και αποζημιώσεις προς τραυματίες και οικογένειες στρατιωτών που έχουν σκοτωθεί. Υπάρχουν επίσης δαπάνες για τις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας, για τις ρωσικές παραμεθόριες περιοχές και για διάφορα κοινωνικά προγράμματα που συνδέονται άμεσα με τον πόλεμο.
Άρα, τα 57,1 τρισ. ρούβλια δεν αποτελούν το συνολικό κόστος του πολέμου για το ρωσικό κράτος, αλλά μόνο το μέρος που μπορεί να υπολογιστεί ως άμεση στρατιωτική δαπάνη του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Την ίδια ώρα, τα έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο πέφτουν
Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών γίνεται ακόμη πιο σημαντική λόγω της κατάστασης στα δημόσια οικονομικά. Σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία του ρωσικού υπουργείου Οικονομικών, τα έσοδα του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού στο πρώτο εξάμηνο του 2026 έφτασαν τα 18,62 τρισ. ρούβλια, αυξημένα κατά 5,8% σε ετήσια βάση.
Οι συνολικές δαπάνες, όμως, αυξήθηκαν πολύ ταχύτερα – κατά 16,1%, στα 24,35 τρισ. ρούβλια.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στα ενεργειακά έσοδα. Τα έσοδα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο μειώθηκαν κατά 22,7% σε σχέση με το πρώτο εξάμηνο του 2025 και περιορίστηκαν στα 3,66 τρισ. ρούβλια.
Το αποτέλεσμα ήταν δημοσιονομικό έλλειμμα 5,73 τρισ. ρουβλίων μέσα σε μόλις έξι μήνες, έναντι 3,39 τρισ. την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Και η κατάσταση συνέχισε να επιδεινώνεται: μέχρι το τέλος Ιουλίου το έλλειμμα είχε φτάσει περίπου στο 2,8% του ΑΕΠ, σχεδόν διπλάσιο από τον αρχικό ετήσιο στόχο, σύμφωνα με τον Kluge.
Τα οικονομικά αποθέματα περιορίζονται
Τα προηγούμενα χρόνια η Μόσχα μπορούσε να καλύπτει μέρος των ελλειμμάτων χρησιμοποιώντας το Εθνικό Ταμείο Ευημερίας. Όμως τα πραγματικά ρευστοποιήσιμα αποθέματα του Ταμείου έχουν περιοριστεί σημαντικά. Στις αρχές Αυγούστου αντιστοιχούσαν σε περίπου 3,69 τρισ. ρούβλια ή μόλις 1,6% του αναμενόμενου ΑΕΠ της Ρωσίας για το 2026.
Αυτό αυξάνει την ανάγκη του ρωσικού υπουργείου Οικονομικών να δανείζεται από την εγχώρια αγορά. Όπως σημειώνει ο Kluge, το κόστος αυτού του δανεισμού είναι πλέον υψηλό: οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ρωσικών κρατικών ομολόγων πλησίασαν το 17% τον Ιούλιο.
Η οικονομία δεν σταματά ακόμη τον πόλεμο – αλλά το κόστος αυξάνεται
Τα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι η Ρωσία βρίσκεται κοντά σε οικονομική κατάρρευση ή ότι δεν μπορεί πλέον να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο. Μια τέτοια εκτίμηση θα ήταν πρόωρη. Δείχνουν όμως κάτι διαφορετικό: η συνέχιση του πολέμου απαιτεί όλο και μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων του κράτους και περιορίζει τις επιλογές της κυβέρνησης για τις υπόλοιπες δαπάνες.
Το SIPRI υπολόγισε ότι ήδη το 2025 η Ρωσία ήταν η τρίτη χώρα στον κόσμο σε απόλυτες στρατιωτικές δαπάνες, πίσω μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, με περίπου 190 δισ. δολάρια. Το 2026, όμως, η πραγματική πορεία των δαπανών ξεπερνά ήδη τις αρχικές προβλέψεις της Μόσχας.
Ο ίδιος ο Vladimir Putin δήλωσε στις αρχές Σεπτεμβρίου ότι δεν υπάρχει «τίποτα κρίσιμο» στην κατάσταση του προϋπολογισμού. Οι αριθμοί, ωστόσο, δείχνουν ότι η χρηματοδότηση του πολέμου καταλαμβάνει ένα συνεχώς μεγαλύτερο κομμάτι των δημόσιων οικονομικών.
Το βασικό ερώτημα επομένως δεν είναι αν η Ρωσία μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει για τον πόλεμο σήμερα. Είναι πόσο μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας της θα πρέπει να διαθέσει για να συνεχίσει να τον χρηματοδοτεί αύριο.
