Η Μόσχα αλλάζει τακτική στις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου. Τα δεξαμενόπλοια που μέχρι πρόσφατα προσπαθούσαν να κρύψουν τη σχέση τους με τη Ρωσία πίσω από σημαίες τρίτων χωρών, περνούν πλέον μαζικά στο ρωσικό νηολόγιο. Στόχος είναι να δυσκολέψει η επιβολή των δυτικών κυρώσεων και να συνεχιστούν οι εξαγωγές πετρελαίου που αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης του πολέμου στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με στοιχεία της Lloyd’s List Intelligence, από τις αρχές Ιουλίου του 2026 τουλάχιστον 86 πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» έχουν περάσει στη ρωσική σημαία. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες και ταχύτερες αλλαγές νηολογίου που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια. Πολλά από αυτά τα πλοία χρησιμοποιούσαν προηγουμένως σημαίες χωρών όπως το Καμερούν, η Σιέρα Λεόνε και η Ισημερινή Γουινέα. Η αλλαγή δεν είναι απλώς τυπική. Με τη ρωσική σημαία, τα δεξαμενόπλοια αποκτούν σαφέστερη νομική σύνδεση με το ρωσικό κράτος, γεγονός που μπορεί να περιπλέξει τους ελέγχους και τις επεμβάσεις των ευρωπαϊκών αρχών.
Η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις θαλάσσιες διαδρομές. Όπως αποκάλυψε στις 5 Νοεμβρίου η Lloyd’s List, περίπου 20 δεξαμενόπλοια τροποποίησαν τα δρομολόγιά τους μετά την εγγραφή τους στο ρωσικό νηολόγιο. Πλοία που προηγουμένως απέφευγαν περιοχές με αυξημένους ελέγχους επιστρέφουν πλέον στη Μάγχη, τη Βαλτική και τη Μεσόγειο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του δεξαμενόπλοιου Myra, το οποίο μετέφερε ρωσικό αργό πετρέλαιο χρησιμοποιώντας, σύμφωνα με τη Lloyd’s List, ψευδή στοιχεία νηολόγησης στο Καμερούν. Η διαδρομή του προς τη Μεσόγειο ανέδειξε τα νομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές αρχές όταν επιχειρούν να ελέγξουν πλοία με αμφισβητούμενη σημαία.
Από τις ξένες σημαίες στην προστασία της Μόσχας
Η νέα τακτική συνδέεται άμεσα με την αυξανόμενη πίεση που δέχεται ο ρωσικός πετρελαϊκός στόλος. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η S&P Global, περισσότερα από 110 πλοία είχαν διαγραφεί από ξένα νηολόγια ή χρησιμοποιούσαν σημαίες χωρίς την έγκριση των αντίστοιχων κρατών. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιβάλει περιορισμούς σε εκατοντάδες πλοία που συνδέονται με τις ρωσικές μεταφορές πετρελαίου.
Η ρωσική σημαία δεν σημαίνει ότι τα δεξαμενόπλοια απαλλάσσονται από τις κυρώσεις. Σημαίνει όμως ότι η Μόσχα μπορεί πλέον να επικαλείται ευθέως την προστασία των πλοίων της, αυξάνοντας το διπλωματικό και ενδεχομένως στρατιωτικό κόστος μιας επέμβασης. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη Βαλτική Θάλασσα, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου και όπου οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν εντείνει την επιτήρηση.
Την ίδια ώρα, η προστασία των δεξαμενόπλοιων δεν περιορίζεται στις σημαίες. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, τουλάχιστον 60 πλοία που πέρασαν από τον Βόσπορο από τον Αύγουστο έχουν εμφανιστεί με αυτοσχέδια συστήματα προστασίας από drones, όπως μεταλλικά πλέγματα, δίχτυα και ελαστικά. Τα μέτρα αυτά δείχνουν πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει πλέον η Μόσχα τον κίνδυνο επιθέσεων εναντίον των πλοίων που μεταφέρουν το πετρέλαιό της.
Για τη Ρωσία, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Παρά τις κυρώσεις, οι θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου παραμένουν βασική πηγή εσόδων για τη ρωσική οικονομία. Για την Ευρώπη, η μαζική επιστροφή των δεξαμενόπλοιων στη ρωσική σημαία δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: πώς θα συνεχίσει να περιορίζει τον «σκιώδη στόλο», χωρίς κάθε έλεγχος στη θάλασσα να μετατρέπεται σε πιθανή αντιπαράθεση με τη Μόσχα.
