Η ετήσια έκθεση Military Balance του International Institute for Strategic Studies (IISS) καταγράφει μια σαφή και διαρθρωτική μετατόπιση στο παγκόσμιο ισοζύγιο ισχύος: η Ευρώπη επανέρχεται δυναμικά στον χάρτη των αμυντικών δαπανών, εν μέσω πολέμου στην Ουκρανία και μεταβαλλόμενης αμερικανικής στρατηγικής δέσμευσης.

Ευρωπαϊκή Επανεξοπλιστική Στροφή

Οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες ανήλθαν το 2025 στα 2,63 τρισεκατομμύρια δολάρια, μια σημαντική αύξηση από τα 2,48 τρισ. το 2024, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή ανοδική τάση των τελευταίων ετών. Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει πλέον άνω του 21% της παγκόσμιας δαπάνης, έναντι του 17% το 2022, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 13% σε πραγματικούς όρους το 2024, με περαιτέρω άνοδο το 2025.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά δομική προσαρμογή του ευρωπαϊκού αμυντικού οικοσυστήματος.

Οι καταλύτες της ανόδου

Το IISS εντοπίζει δύο βασικούς παράγοντες:

  1. Η συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή.
  2. Η μειωμένη προθυμία των ΗΠΑ να αναλάβουν το κύριο βάρος της ευρωπαϊκής ασφάλειας, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας.

Οι ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ δαπάνησαν κατά μέσο όρο 2,16% του ΑΕΠ για άμυνα το 2025, πλησιάζοντας αλλά όχι ακόμη αγγίζοντας τους νέους στόχους.

SIPRI: Άνοδος των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου

Η Γερμανία ως μοχλός μεταβολής

Η πλέον καθοριστική μεταβολή αφορά τη Γερμανία. Το 2025 οι αμυντικές της δαπάνες ξεπέρασαν για πρώτη φορά τα 100 δισ. δολάρια, φθάνοντας τα 107 δισ., από 86 δισ. το 2024.

Η Γερμανία:

  • Αντιστοιχεί στο 25% της συνολικής ευρωπαϊκής αύξησης δαπανών.
  • Κατατάσσεται πλέον 4η παγκοσμίως σε απόλυτους αριθμούς.
  • Έχει ανακοινώσει πρόθεση επίτευξης των νέων στόχων δαπανών του ΝΑΤΟ έως το 2029.

Η μετάβαση αυτή συνιστά στρατηγική αναθεώρηση της μεταψυχροπολεμικής γερμανικής αμυντικής πολιτικής.

Bloomberg: Η Γερμανία επανεξοπλίζεται, η Γαλλία δεν ξέρει αν πρέπει να χαρεί ή να φοβηθεί

Οι νέοι στόχοι του ΝΑΤΟ και οι δημοσιονομικές προκλήσεις

Τα κράτη-μέλη δεσμεύθηκαν για συνολικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ, κατανεμημένες ως εξής:

  • 3,5% για «σκληρές» αμυντικές δυνατότητες
  • 1,5% για ευρύτερες δομές εθνικής ασφάλειας

Ωστόσο, αρκετές δημοσιονομικά πιεσμένες χώρες ενδέχεται να δυσκολευθούν να επιτύχουν το 3,5% έως το 2035, γεγονός που εγείρει ζητήματα βιωσιμότητας και πολιτικής συναίνεσης.

Ρωσία: Υψηλό επίπεδο δαπανών, επιβράδυνση ρυθμού αύξησης

Η Ρωσία διέθεσε το 2025 186 δισ. δολάρια για άμυνα, που αντιστοιχούν στο 7,3% του ΑΕΠ της.

Παρά το υψηλό ποσοστό, η αύξηση σε πραγματικούς όρους περιορίστηκε στο 3%, έναντι σχεδόν 57% το 2024. Η επιβράδυνση αποδίδεται σε διοικητικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα εξορθολογισμού στο ρωσικό Υπουργείο Άμυνας.

Στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ψυχρό Πόλεμο οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες

Μέση Ανατολή: Ενίσχυση Δαπανών και Βιομηχανική Εξωστρέφεια

Η Σαουδική Αραβία παραμένει η μεγαλύτερη αμυντική δύναμη της περιοχής και 7η παγκοσμίως, με δαπάνες άνω των 72 δισ. δολαρίων.

Άλλες σημαντικές εξελίξεις:

  • Η Αλγερία δαπάνησε 8,8% του ΑΕΠ, το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό διεθνώς μετά την Ουκρανία.
  • Το Ισραήλ αύξησε τις δαπάνες στο 6,5% του ΑΕΠ, από 5,9% το 2024, υπερβαίνοντας αισθητά τον μέσο όρο της προηγούμενης πενταετίας.

Παράλληλα, οι περιφερειακοί αμυντικοί όμιλοι επεκτείνονται με την SAMI (Σαουδική Αραβία) και την EDGE Group (ΗΑΕ) να επιδιώκουν συγχωνεύσεις, εξαγορές και διεθνείς συνεργασίες, ενισχύοντας τη βιομηχανική αυτάρκεια και τις εξαγωγικές δυνατότητες.

Κίνα: Σταθερή Άνοδος και Περιφερειακή Κυριαρχία

Η Κίνα συνεχίζει τη σταθερή αύξηση του αμυντικού της προϋπολογισμού την τελευταία δεκαετία. Το 2025 αντιπροσωπεύει σχεδόν 44% της περιφερειακής αμυντικής δαπάνης στην Ασία, έναντι μέσου όρου 37% την περίοδο 2010–2020.

Η πορεία αυτή ενισχύει τη στρατηγική της θέση στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και επιτείνει τον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων.

Συμπεράσματα

Η διεθνής άνοδος των αμυντικών δαπανών δεν αποτελεί απλή κυκλική μεταβολή αλλά αναδιάταξη στρατηγικών προτεραιοτήτων:

  • Η Ευρώπη επανεξοπλίζεται συστηματικά.
  • Η Γερμανία μετατρέπεται σε κεντρικό πυλώνα ευρωπαϊκής ισχύος.
  • Η Ρωσία διατηρεί υψηλό ποσοστό στρατιωτικοποίησης της οικονομίας της.
  • Η Μέση Ανατολή επενδύει τόσο σε επιχειρησιακές δυνατότητες όσο και σε αμυντική βιομηχανία.
  • Η Κίνα εδραιώνει τη μακροπρόθεσμη περιφερειακή της υπεροχή.

Το 2025 διαμορφώνεται έτσι ως έτος καμπής για τη διεθνή στρατιωτική ισορροπία, με την Ευρώπη να επανέρχεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας αμυντικής γεωοικονομίας.