Η Πολωνία προχωρά προς την ένταξή της στο πρόγραμμα μαχητικού έκτης γενιάς Global Combat Air Programme (GCAP), που αναπτύσσουν η Βρετανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία, αρχικά με καθεστώς παρατηρητή και με μακροπρόθεσμο στόχο την πιθανή προμήθεια του νέου αεροσκάφους. Η Βαρσοβία επιδιώκει να εξασφαλίσει πρόσβαση στις εξελίξεις του προγράμματος, διατηρώντας ανοικτή την επιλογή απόκτησης ενός μαχητικού επόμενης γενιάς για την ενίσχυση της αεροπορικής ισχύος της στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Το ενδιαφέρον επιβεβαίωσε στις 18 Νοεμβρίου ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ο οποίος δήλωσε στο ιαπωνικό πρακτορείο Kyodo ότι τα αρμόδια υπουργεία εξετάζουν τις λεπτομέρειες μιας ενδεχόμενης συμμετοχής ως παρατηρητή. Σύμφωνα με την πολωνική Rzeczpospolita, η Βαρσοβία έχει ήδη λάβει ανεπίσημα θετικά μηνύματα από τις τρεις ιδρυτικές χώρες, ενώ ιδιαίτερα θετική είναι η στάση της Ιταλίας και της Ιαπωνίας. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη υποβληθεί επίσημο αίτημα ούτε έχει συμφωνηθεί το πλαίσιο συμμετοχής.
Ως γνωστόν το GCAP αποτελεί ένα από τα δύο μεγάλα ευρωπαϊκά προγράμματα ανάπτυξης μαχητικών επόμενης γενιάς, παράλληλα με το γαλλογερμανοϊσπανικό FCAS/SCAF. Προέκυψε από τη συνένωση του βρετανικού προγράμματος Tempest με το ιαπωνικό F-X και προβλέπει την ανάπτυξη ενός επανδρωμένου μαχητικού χαμηλής παρατηρησιμότητας, πλαισιωμένου από προηγμένους αισθητήρες, δικτυοκεντρικά συστήματα, ηλεκτρονικό πόλεμο και δυνατότητες συνεργασίας με μη επανδρωμένα αεροχήματα.
Στόχος των τριών εταίρων είναι η ένταξη του νέου μαχητικού σε υπηρεσία το 2035, αν και η επίτευξη αυτού του χρονοδιαγράμματος θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη της σχεδίασης, των δοκιμών και της παραγωγής. Τη βιομηχανική ανάπτυξη έχουν αναλάβει η βρετανική BAE Systems, η ιταλική Leonardo και η ιαπωνική Japan Aircraft Industrial Enhancement Co. (JAIEC), μέσω της κοινής εταιρείας Edgewing.
Η επιδίωξη της Πολωνίας συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφική και στρατηγική της θέση. Η Βαρσοβία θεωρεί ότι ένα μαχητικό με αυξημένη ακτίνα δράσης, χαμηλή παρατηρησιμότητα, προηγμένη σύντηξη δεδομένων αισθητήρων και δυνατότητα συνεργασίας με μη επανδρωμένα συστήματα θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την αεροπορική υπεροχή του ΝΑΤΟ στην Κεντρική Ευρώπη, στη Βαλτική και στις θαλάσσιες προσβάσεις της περιοχής.
Η Πολωνική Αεροπορία διαθέτει 47 F-16C/D Block 52+ και βρίσκεται στη διαδικασία παραλαβής 32 F-35A Lightning II, ενώ έχει παραγγείλει και 48 νοτιοκορεατικά FA-50. Η πιθανή μελλοντική προμήθεια του GCAP θα προσέθετε μια νέα κατηγορία μαχητικού υψηλών επιδόσεων, με έμφαση στην αντιμετώπιση προηγμένων εναέριων απειλών και στην εκτέλεση αποστολών σε περιβάλλον ισχυρής εχθρικής αεράμυνας.
Η συμμετοχή ως παρατηρητή δεν συνεπάγεται υποχρέωση αγοράς αεροσκαφών ούτε αυτομάτως πρόσβαση στις τεχνολογίες του προγράμματος. Θα επέτρεπε, ωστόσο, στην Πολωνία να παρακολουθεί στενότερα την ανάπτυξη του GCAP, να αξιολογεί τις επιχειρησιακές δυνατότητές του και να εξετάζει πιθανές μορφές μελλοντικής βιομηχανικής συνεργασίας. Για μια χώρα που επενδύει μεγάλα ποσά στον επανεξοπλισμό της, η εξασφάλιση συμμετοχής της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας αποτελεί επίσης σημαντική παράμετρο.
Προηγούμενο για την πολωνική πρωτοβουλία αποτελεί ο Καναδάς, ο οποίος τον Ιούλιο του 2026 έγινε η πρώτη χώρα που απέκτησε καθεστώς παρατηρητή στο GCAP. Η εξέλιξη αυτή έδειξε ότι οι τρεις ιδρυτικοί εταίροι είναι διατεθειμένοι να διευρύνουν τον κύκλο συνεργασίας, χωρίς να μεταβάλουν την υφιστάμενη δομή διακυβέρνησης και κατανομής των βασικών βιομηχανικών αρμοδιοτήτων.
Η ενδεχόμενη πολωνική συμμετοχή θα είχε και ευρύτερη σημασία για το πρόγραμμα, καθώς θα ενίσχυε την παρουσία του στην ευρωπαϊκή αγορά και θα δημιουργούσε προοπτική μελλοντικών παραγγελιών από μία από τις χώρες του ΝΑΤΟ με τις μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες.
(φωτογραφία εξωφύλλου @ArkadiuszMolis1)