ΑΝΑΛΥΣΗ: Η ΠΑ χρειάζεται 18 C‑390 – ας αρχίσουν τώρα οι διαπραγματεύσεις για τα επόμενα 15

Η ελληνική απόφαση για αγορά τριών μεταγωγικών C‑390 Millennium μέσω Πορτογαλίας, με το πρώτο αεροσκάφος να αναμένεται το 2027, αποτελεί μια σωστή αφετηρία για την ενίσχυση της ικανότητάς μας στις αερομεταφορές. Η πρώτη τριάδα καλύπτει το επείγον σκέλος, δημιουργεί πυρήνα εκπαίδευσης και υποστήριξης και εισάγει την Πολεμική Αεροπορία σε μια πλατφόρμα με ικανότητα πολλαπλών ρόλων έως και εναέριου ανεφοδιασμού. Τα τρία αεροσκάφη όμως αποτελούν δύναμη εισόδου στον τύπο. Η πλήρης ελληνική απαίτηση οδηγεί σε οικογένεια 18 μεταγωγικών C‑390 έως το 2040.

Ο αριθμός προκύπτει από το απαιτούμενο έργο και τις ταυτόχρονες αποστολές. Δώδεκα αεροσκάφη χρειάζονται για μεταφορά και ανεφοδιασμό, δύο για συλλογή και ανάλυση εκπομπών ραντάρ και επικοινωνιών ELINT/SIGINT και τέσσερα, σε μεταγενέστερο χρόνο, ως ναυτικής περιπολίας και ανθυποβρυχιακού πολέμου MPA/ASW που θα διαδεχθούν τα αναβαθμισμένα P‑3HN. Ακόμη, μία πιστοποιημένη παλετοποιημένη μονάδα VIP και ιπτάμενου στρατηγείου μπορεί να εντάσσεται στα δώδεκα βασικά αεροσκάφη. Εδώ η δυνατότητα πορτογαλικής προαίρεσης για πρόσθετα C‑390 προσφέρει στην Αθήνα τον κατάλληλο μηχανισμό για μια αγορά σε διαδοχικές παρτίδες.

Η εξωστρέφεια χρειάζεται αεροπορική κινητικότητα

Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις βγαίνουν από μια μακρά περίοδο γεωγραφικής εσωστρέφειας. Η ελληνική παρουσία εκτείνεται στην Κύπρο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα με την ευρωπαϊκή επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ», στα Βαλκάνια, στον Κόλπο, σε ασκήσεις με το Ισραήλ, τη Γαλλία, την Ινδία και αραβικές χώρες, καθώς και σε αποστολές εκκένωσης ή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Μέση Ανατολή. Η συζήτηση έχει φτάσει ακόμη και στην πιθανή συμμετοχή ελληνικής φρεγάτας στην άσκηση RIMPAC, στον Ειρηνικό.

Η μόνιμη ανάπτυξη ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, οι διαδοχικές αποστολές φρεγατών στην Ερυθρά Θάλασσα και οι αποστολές εκκένωσης πολιτών σε περιόδους κρίσης δείχνουν το εύρος της αλυσίδας αποστολών που ζητούνται. Ειδικά μια δύναμη στο εξωτερικό χρειάζεται τακτική αναπλήρωση, έκτακτη ενίσχυση και εναλλακτικές γραμμές μεταφοράς. Η μίσθωση πολιτικού αεροσκάφους μπορεί να καλύψει προγραμματισμένο έργο, αλλά η μεταφορά στρατιωτικού φορτίου, η προσγείωση σε περιορισμένη υποδομή και η αποστολή μέσα σε κρίση απαιτούν οργανικό μέσο.

Παράλληλα, η χώρα χρειάζεται παγίως αεροδιακομιδές, ενίσχυση νησιών, μεταφορά δυνάμεων ειδικών επιχειρήσεων, πολιτική προστασία και άμεση ανταπόκριση σε σεισμούς, πυρκαγιές ή κρίσεις εκτός συνόρων. Τα C‑390 έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί σε αποστολές εκκένωσης και μεταφοράς ανθρωπιστικής βοήθειας. Γενικότερα η αερομεταφορά αποτελεί πολεμική ικανότητα και εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Η αξία της μετριέται στον χρόνο αντίδρασης, στον όγκο που φτάνει ταυτόχρονα και στον αριθμό αποστολών που εκτελούνται παράλληλα.

Στο τέλος του 2025 η ΠΑ διέθετε ενεργά πέντε C‑130 και πέντε C‑27J, σημαντική ανάκαμψη έπειτα από περιόδους με ένα διαθέσιμο αεροσκάφος ανά τύπο. Η ονομαστική δύναμη των Hercules παραμένει στα 15 C‑130B/H και η συζήτηση για το νέο τακτικό μεταγωγικό της ΠΑ συνδέεται ακριβώς με αυτή τη διαφορά. Η προμήθεια τριών C‑390 βελτιώνει την ταχύτητα, την εμβέλεια και την αξιοπιστία, αλλά δεν καλύπτει τη μάζα μιας πλήρους δύναμης αερομεταφορών.

Το μεταφορικό έργο ζητά δώδεκα αεροσκάφη

Για να γίνει μια σύγκριση του C-390 με τo Hercules, μπορούμε να κάνουμε την απλοποίηση και να θεωρήσουμε και τα 15 ελληνικά Hercules ως τύπου C‑130H, με 16,6 τόνους φορτίο και ταχύτητα 589 χιλιόμετρα την ώρα, παρότι η ελληνική δύναμη περιλαμβάνει και παλαιότερα C‑130B. Για το C‑390 οι αντίστοιχες επιδόσεις είναι 23 τόνους φορτίο και 870 χιλιόμετρα την ώρα. Η αναλυτική παρουσίαση του C/KC‑390 από την ΠΤΗΣΗ εξηγεί το πλεονέκτημα των κινητήρων turbofan στην ταχύτητα και στους χρόνους αντίδρασης.

Οπότε αν θεωρητικά έχουμε μια πλήρη αποστολή, τα 15 C‑130 μεταφέρουν 15 × 16,6 = 249 τόνους. Τα πέντε διαθέσιμα C‑130 μεταφέρουν περίπου 83 τόνους. Τα τρία C‑390 μεταφέρουν 3 × 23 = 69 τόνους, ποσότητα μικρότερη ακόμη και από τα πέντε διαθέσιμα Hercules. Όμως η ταχύτητα του C‑390 επιτρέπει περισσότερες αποστολές μέσα στην ημέρα.

Το ωριαίο έργο προκύπτει από τον αριθμό των αεροσκαφών, το φορτίο και την ταχύτητα. Η πραγματική απόδοση θα μεταβληθεί ανάλογα με τη διαθεσιμότητα, την απόσταση, τον όγκο του φορτίου, τον χρόνο φόρτωσης, τους διαδρόμους, τα πληρώματα και τη συντήρηση. Ενδιαφέρον είναι πως τρία C‑390 αποδίδουν περίπου το 41% του έργου των 15 C‑130 ανά έτος.

Με βάση τον παραπάνω πίνακα αν θέλουμε τα C-390 να αποδίδουν την μεταφορική ικανότητα των 15 Hercules, χρειαζόμαστε 11 αεροσκάφη. Εδώ ένα “δωδέκατο” αεροσκάφος προσθέτει το ελάχιστο βάθος για εκπαίδευση, προγραμματισμένη συντήρηση, απρόβλεπτη βλάβη και παράλληλη αποστολή ανεφοδιασμού. Οπότε δώδεκα C/KC‑390 αποτελούν τη λογική δύναμη για να διατηρήσει η Πολεμική Αεροπορία μας το θεωρητικό μέγιστο του μεταφορικού έργου, αν είχε όλα τα C-130 λειτουργικά. ΤΣε ότι αφορά τα C‑27J αυτά συνεχίζουν να αναλαμβάνουν μικρότερα φορτία και μικρότερους διαδρόμους. Ο καταμερισμός έργου ανάμεσα σε C‑27J και βαρύτερα μεταγωγικά επιτρέπει στο C‑390 να αξιοποιείται εκεί όπου η ταχύτητα, ο όγκος και η ακτίνα δικαιολογούν το κόστος του.

Η δημιουργία αυτής της δύναμης έχει ήδη βιομηχανικό σημείο εκκίνησης. Η συνεργασία της ΕΑΒ με την Embraer για υποστήριξη του C‑390 στην Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε κέντρο συντήρησης, εκπαίδευσης και υποστήριξης ευρωπαϊκών χρηστών. Με 18 ελληνικά αεροσκάφη, η επένδυση σε υποδομές, εξομοιωτές, αποθέματα κινητήρων και τεχνικό προσωπικό αποκτά άλλη οικονομική κλίμακα.

Η Κύπρος, το καύσιμο και το κρίσιμο boom

Μια αποστολή προς την Κύπρο τοποθετεί τα ελληνικά μαχητικά περίπου 350 έως 500 ναυτικά μίλια από τις βάσεις τους, ανάλογα με το αεροδρόμιο και το προφίλ. Η ακτίνα δράσης απαντά στο αν το αεροσκάφος φτάνει στην περιοχή. Η επιχειρησιακή ερώτηση αφορά το καύσιμο που θα απομένει αν επαρκεί για ελιγμούς, αναμονή, εμπλοκή και επιστροφή. Η παρουσία ελληνικών F‑16 και γαλλικών Rafale στην Κύπρο έδειξε και στην πράξη τον ρόλο του εναέριου ανεφοδιασμού σε σύνθετη αποστολή. Εδώ το ιπτάμενο τάνκερ διατηρεί ελεύθερους φορείς όπλων που διαφορετικά θα καταλάμβαναν εξωτερικές δεξαμενές και προσφέρει χρόνο μάχης στην περιοχή.

Ένα F‑16C/D μεταφέρει 3,175 τόνους εσωτερικού καυσίμου και περίπου 4,563 τόνους με σύμμορφες δεξαμενές CFT. Το Rafale μεταφέρει 4,7 τόνους και το F‑35A περίπου 8,28 τόνους. Η επιλογή ανάμεσα σε F‑16V, Rafale και F‑35A για αποστολές μεγάλης ακτίνας συνδέεται άμεσα με αυτές τις ποσότητες. Στο σενάριο του παρακάτω πίνακα, κάθε μαχητικό απογειώνεται με 60% της χωρητικότητας σε καύσιμο και συμπληρώνει έως το 90% αμέσως μετά την απογείωση, μέσω εναέριου ανεφοδιασμού. Προστίθεται 10% για τις αποκλίσεις της αποστολής και 20% επιχειρησιακό απόθεμα. Η εξίσωση είναι F = N × C × 0,30 × 1,10 × 1,20 = N × C × 0,396.

Τα μεγέθη αφορούν ένα συμβάν ανεφοδιασμού. Δύο συμβάντα, ένα για την έξοδο και ένα για την επιστροφή, διπλασιάζουν την απαίτηση. Οκτώ F‑35A φτάνουν τότε τους 52,4 τόνους και δώδεκα τους 78,7 τόνους. Δώδεκα Rafale φτάνουν τους 44,6 τόνους. Το KC‑390 μεταφέρει 23,9 τόνους χρησιμοποιήσιμου καυσίμου στις πτέρυγες και έως και σε τρεις βοηθητικές δεξαμενές των τεσσάρων τόνων, άρα 35,9 τόνους συνολικά. Μέρος αυτής της ποσότητας τροφοδοτεί το ίδιο το αεροσκάφος για μετάβαση, αναμονή, επιστροφή και εφεδρεία.

Το συμπέρασμα είναι απλό. Μία συμπλήρωση καυσίμου για 12 F‑35A υπερβαίνει ακόμη και τη συνολική ποσότητα καυσίμου ενός πλήρως εξοπλισμένου KC‑390, πριν αφαιρεθεί η κατανάλωση του αεροσκάφους ανεφοδιασμού. Άρα η ΠΑ χρειάζεται αρκετά ιπτάμενα τάνκερ, εφεδρικό αεροσκάφος και διαθέσιμη μεταφορική δύναμη την ίδια ώρα.

Υπάρχει παράλληλα κρίσιμο ζήτημα συμβατότητας. Το σημερινό KC‑390 χρησιμοποιεί δύο ατρακτίδια σωλήνα και καλαθιού και μπορεί να ανεφοδιάσει μόνο τα ελληνικά Rafale. Τα F‑16V και F‑35A λαμβάνουν καύσιμο μέσω τεχνολογίας σταθερού βραχίονα. Υπάρχει όμως εξέλιξη του KC‑390 με βραχίονα αλλά παραμένει πρόγραμμα ανάπτυξης και θα χρειαστεί πιστοποίηση με κάθε τύπο αεροσκάφους.

Οπότε μια ελληνική διαπραγμάτευση για περισσότερα C-390 και με ρόλο τάνκερ, οφείλει να περιλάβει σαφές χρονοδιάγραμμα, κόστος, δικαιώματα αναβάθμισης και πιστοποιήσεις για Rafale, ελληνικά F‑16V και F‑35A. Η απαίτηση μας θα πρέπει να είναι για KC‑390 με σωλήνα και καλάθι και μελλοντικό πιστοποιημένο boom, μαζί με εγγυήσεις για την ολοκλήρωση της λειτουργίας του σε όλο το φάσμα των μαχητικών μας. Με την ίδια λογική, η πρώτη τριάδα C‑390 θα προσφέρει ανεφοδιασμό στα Rafale και η επόμενη παρτίδα θα καλύψει το αμερικανικής προέλευσης μεγαλύτερο μέρος του στόλου μαχητικών.

Η επιλογή απογείωσης με βαρύ οπλικό φορτίο και μειωμένο καύσιμο έχει ισχυρή επιχειρησιακή βάση. Η μελέτη Tanker Force Structure του Air University αναλύει τη σχέση ανάμεσα στο μέγιστο βάρος απογείωσης, στο μήκος του διαδρόμου, στο καύσιμο και στο ωφέλιμο φορτίο. Όταν το βάρος απογείωσης επιβάλλει επιλογή, αξίζει να παραμένουν τα όπλα στο μαχητικό και να αποκαθίσταται το καύσιμο αμέσως μετά την απογείωση. Το καύσιμο απογείωσης πρέπει να επαρκεί για ματαίωση της συνάντησης με το τάνκερ, εκτροπή και ασφαλή προσγείωση.

Επιβίωση, ειδικές αποστολές και ο στόλος των 18

Τα ελληνικά C/KC‑390 είναι δεδομένο πως θα αποτελούν στόχους υψηλής αξίας. Θα μεταφέρουν ενισχύσεις, θα τροφοδοτούν μαχητικά με καύσιμο και θα φιλοξενούν αισθητήρες. Άρα μια πλήρης λύση αυτοπροστασίας πρέπει να ενταχθεί στη βασική ελληνική διαμόρφωση κάθε αεροσκάφους. Η πλατφόρμα μπορεί να φέρει κάλυψη 360 μοιρών, δέκτη προειδοποίησης ραντάρ (RWR), προειδοποίηση λέιζερ, σύστημα προειδοποίησης επερχόμενου πυραύλου, αερόφυλλα και φωτοβολίδες, γιατί όχι ένα σύστημα υπέρυθρων αντιμέτρων DIRCM και τοπική θωράκιση. Σημειώνεται εδώ πως τα ολλανδικά και αυστριακά C‑390 θα παραλάβουν πλήρη σουίτα αυτοπροστασίας, διαμόρφωση πάνω στην οποία μπορούν να πατήσουν οι ελληνικές προδιαγραφές.

Η ελληνική απαίτηση χρειάζεται να φτάσει τουλάχιστον στο επίπεδο της πορτογαλικής διαμόρφωσης του C‑390, η οποία περιλαμβάνει και ενεργό σύστημα ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Ψηφιακό RWR με εθνική βιβλιοθήκη απειλών, ενεργό ECM ραδιοσυχνοτήτων, MAWS, DIRCM, προηγμένα αναλώσιμα αντίμετρα, ασφαλείς επικοινωνίες, τακτική ζεύξη δεδομένων Link 16 και ταχεία επαναφόρτωση δεδομένων απειλών αποτελούν ενιαίο πακέτο. Εδώ μια έρευνα του αμερικανικού ινστιτούτου RAND για τα μελλοντικά ιπτάμενα τάνκερ δείχνει πως συνδέεται η αυξανόμενη ζήτηση εναέριου ανεφοδιασμού με το περιβάλλον απειλής, οπότε η επιβιωσιμότητα επηρεάζει άμεσα και τον απαιτούμενο αριθμό αεροσκαφών.

Οι πολλές αποστολές του C-390 στην Ελλάδα

Μιλήσαμε παραπάνω για την ανάγκη κάπου 12 C-390 ως νέων μεταγωγικών αεροσκαφών για την Πολεμική Αεροπορία που θα αντικαταστήσουν πλήρως τα 15 C-130 που διαθέτουμε σήμερα. Οι ελληνικές όμως απαιτήσεις είναι για περισσότερα αεροσκάφη καθώς κάποια C-390 θα αναλάβουν και ευρύτερο ρόλο υπηρεσιών-αποστολών, επίσης κρίσιμων, δημιουργώντας ένα στόλο “πολλαπλών χρήσεων”. Έτσι φθάνουμε σε ένα γενικό σύνολο 18 αεροσκαφών ως εξής:

Για αποστολές ELINT/SIGINT (συλλογής-επεξεργασίας πληροφοριών και τηλεπικοινωνιακών σημάτων) απαιτούνται δύο ειδικά αεροσκάφη με πλευρικές κεραίες, εξτρά θέσεις χειριστών κονσολών ανάλυσης, ασφαλή ζεύξη δεδομένων και δυνατότητα γεωεντοπισμού εκπομπών. Το ΓΕΑ ενημερώθηκε από την Elbit τον Ιούλιο του 2026 για την προτεινόμενη έκδοση C‑390 ISR/SIGINT με τέτοια χαρακτηριστικά. Η πρόταση βρίσκεται σε επίπεδο παρουσίασης και προσφέρει αφετηρία για ελληνικές απαιτήσεις, δοκιμές και συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας. Η λογική μιας κοινής μεταφορικής πλατφόρμας για ELINT/SIGINT και θαλάσσια επιτήρηση έχει εξεταστεί και για το C‑27J, όμως ο μεγαλύτερος χώρος και η ισχύς του C‑390 δίνουν ευρύτερα περιθώρια ολοκλήρωσης.

Ακόμη η αποστολή μεταφοράς πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας μπορεί να καλυφθεί με πιστοποιημένο αφαιρούμενο σύστημα καθισμάτων, χώρο εργασίας, ασφαλείς επικοινωνίες, μικρό μαγειρείο και τουαλέτα. Η Βραζιλία έχει ήδη χρησιμοποιήσει παλετοποιημένη διαμόρφωση του KC‑390 για τέτοια χρήση.

Σε ότι αφορά μια ναυτική έκδοση του αεροσκάφους, αυτή βρίσκεται στη αρχή του κύκλου εξέλιξης και ωρίμανσης της. Η Embraer μαζί με την βραζιλιάνικη και την πορτογαλική Αεροπορία μελετούν C‑390 για αποστολές ISR και θαλάσσιας περιπολίας, εξέλιξη που έχει ήδη παρουσιαστεί αναλυτικά στο NavalDefence.gr. Αλλά για να καλύψουμε σε κάποια χρόνια από σήμερα τη δράση των P‑3HN χρειάζονται ραντάρ θαλάσσιας επιτήρησης, ηλεκτροοπτικός αισθητήρας, σύστημα ESM, ακουστική επεξεργασία και ρίψη ηχοσημαντήρων, όπλα κατά πλοίων και υποβρυχίων, και πιστοποίηση μεγάλης παραμονής σε περιπολία. Έτσι προτείνεται μεν μια τετράδα C‑390 σε ρόλο “ναυτικής περιπολίας/ανθυποβρυχιακό” (MPA/ASW), αλλά αυτό ως προαίρεση για αρκετά χρόνια από σήμερα. Άλλωστε το πρώτο πλήρως αναβαθμισμένο P‑3HN παραδόθηκε στη Μοίρα Αεροσκαφών Ναυτικού τον Ιούνιο του 2026. Καλό όμως θα είναι να γίνει από σήμερα ένας προγραμματισμός για το διάδοχο του.

Ας κάνουμε μια συνολική επένδυση στο C-390 με συμφωνία σε βάθος χρόνου

Η σωστή κίνηση σήμερα για την Ελλάδα είναι ένα ενιαίο πλαίσιο διαπραγμάτευσης για περισσότερα C-390. Ξεκινήσαμε με την παραγγελία των 3 πρώτων ως αρχική παρτίδα, οπότε πρέπει να ακολουθήσει διαπραγμάτευση για κάπου εννέα ακόμη C/KC‑390, άλλα δύο ειδικών αποστολών παρακολούθησης και τεσσάρων ναυτικής έκδοσης, όπου η προμήθεια όλων θα γίνεται σταδιακά και σε σημαντικό χρόνο από σήμερα, καθώς θα ωριμάζουν και οι σχετικές εκδόσεις και τεχνολογίες.

Το σημαντικό όμως; Οι τιμές (όσο γίνεται), ο προγραμματισμός παραγωγής, η εγχώρια υποστήριξη, τα συστήματα αυτοπροστασίας και τα δικαιώματα αναβάθμισης θα μπορούν να κατοχυρωθούν από τώρα. Η ελληνική επιλογή της πορτογαλικής οδού για τα C‑390 επιτρέπει να συμφωνηθούν οι προαιρέσεις στο ίδιο πλαίσιο.

Έτσι ένας στόλος από 18 C‑390 αποτελεί στόχο με συγκεκριμένη επιχειρησιακή βάση για μια Ελλάδα που χρειάζεται σύστημα αεροπορικής κινητικότητας και ειδικών αποστολών. Άρα η διαπραγμάτευση για τα επόμενα 15 (ή όσα παραπάνω) πρέπει να αρχίσει όσο η πρώτη τριάδα περνά στη γραμμή παραγωγής.