Το F-2 είναι από εκείνα τα μαχητικά που τα βλέπεις και νομίζεις πως έχεις καταλάβει και τη σχεδίαση, αλλά και την ιστορία τους. Μοιάζει με F-16, έχει προφανώς σχέση με το F-16 και συχνά περιγράφεται σαν ιαπωνική παραλλαγή του F-16, όμως αυτό αδικεί το αεροσκάφος. Στην πράξη, το F-2 είναι μια σημαντική ιαπωνική μετεξέλιξη της αμερικανικής σχεδίασης, με διαφορετική πτέρυγα, διαφορετική αποστολή και άλλη βιομηχανική βαρύτητα για τη χώρα.
Το F-2 σχεδιάστηκε για μια χώρα που ζει από τη θάλασσα, με την ιαπωνική αεροπορία να προστατεύει μεγάλα νησιωτικά τόξα και να επιτηρεί διαρκώς έναν Ειρηνικό γεμάτο ναυτικές απειλές. Για αυτό το F-2 μπορεί να θεωρηθεί ίσως το καλύτερο F-16 σε ρόλο αεροναυτικής κρούσης, όταν το κριτήριο είναι η άμυνα στο εκεί περιβάλλον.
Η ιστορία του ξεκινά από το Mitsubishi F-1, το πρώτο μεταπολεμικό ιαπωνικό υπερηχητικό μαχητικό. Το F-1 έδωσε στην Ιαπωνία κάτι πολύτιμο, δηλαδή εμπειρία στην εγχώρια σχεδίαση, στην παραγωγή και στην υποστήριξη ενός μαχητικού αεροσκάφους. Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 όμως, είχε φανεί πως ο διάδοχος έπρεπε να είναι πολύ ανώτερος, επειδή η σοβιετική παρουσία στον βόρειο Ειρηνικό ήταν υπαρκτή και δυναμική.
Έτσι η χώρα χρειαζόταν αεροσκάφος με καλύτερη εμβέλεια, ισχυρότερα ηλεκτρονικά και δυνατότητα μεταφοράς πολλών και ισχυρών αντιπλοϊκών πυραύλων, καθώς υπάρχουν μεγάλες δυνάμεις απέναντι της ως απειλές, τότε η ΕΣΣΔ και βέβαια η Κίνα. Στην αρχή υπήρχε σκέψη για πλήρως ιαπωνικό μαχητικό, κάτι που θα έδινε στο Τόκιο μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Το κόστος όμως ήταν μεγάλο, ακόμη και για την Ιαπωνία, το τεχνικό ρίσκο επίσης σημαντικό και η πολιτική διάσταση δύσκολη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες που είχαν κεντρικό ρόλο στην ασφάλεια της Ιαπωνίας, παρακολουθούσαν με προσοχή την πιθανότητα δημιουργίας ενός εγχώριου μαχητικού. Η λύση ήταν ένα κοινό αμερικανο-ιαπωνικό πρόγραμμα, με βάση το F-16 και με εκτεταμένη ιαπωνική συμμετοχή, ως σχέδιο FS-X. Από αυτή τη λεπτή ισορροπία προέκυψε το F-2, με τη Mitsubishi Heavy Industries σε κύριο ρόλο και τη Lockheed Martin ως τον αμερικανικό εταίρο. Στο πρόγραμμα μπήκαν επίσης η Kawasaki, η Kokusai, η NEC και αρκετές ακόμη ιαπωνικές εταιρείες. Η βιομηχανική κατανομή είχε σημασία, επειδή το F-2 λειτουργούσε και ως σχολείο τεχνολογίας. Η Ιαπωνία αποκτούσε ένα μαχητικό, αλλά ταυτόχρονα αποκτούσε γνώση, μέθοδο, διαδικασίες και εμπειρία ολοκλήρωσης. Αυτό είναι βασικό στοιχείο κάθε σοβαρής αμυντικής βιομηχανίας.
Τεχνικά, το F-2 είναι μεγαλύτερο και πιο ικανό από τον «πρόγονο» του. Έχει μήκος 15,52 μέτρα, άνοιγμα πτερύγων 11,13 μέτρα και ύψος περίπου 5 μέτρα. Η πτέρυγά του είναι κατά 25% μεγαλύτερη σε εμβαδόν (34,8 τετραγωνικά μέτρα) από αυτή του F-16, με εκτεταμένη χρήση σύνθετων υλικών (όπως ανθρακονημάτων) για μεγαλύτερη αντοχή, λιγότερο βάρος και περισσότερο εσωτερικό καύσιμο. Το ρύγχος είναι επιμηκυμένο και πλατύτερο για να φιλοξενήσει εγχώριο ραντάρ, ενώ η δομή έχει ενισχυθεί για βαρύτερα φορτία. Το κενό βάρος είναι περίπου 9.527 κιλά και το μέγιστο βάρος απογείωσης φτάνει τα 22.100 κιλά.
Η εμβέλεια μάχης φτάνει τα 833 χιλιόμετρα, ενώ η μέγιστη ταχύτητα είναι Mach 2 σε μεγάλο ύψος (περίπου 2.124 χλμ./ώρα) και Mach 1,1 σε χαμηλό. Το ανώτατο ύψος είναι 18.000 μέτρα.
Στα ηλεκτρονικά, το F-2 ήταν εντυπωσιακό όταν εμφανίστηκε, με πρώτη πτήση το 1995. Το ιαπωνικό J/APG-1 (αργότερα αναβαθμισμένο σε J/APG-2) ήταν ένα από τα πρώτα επιχειρησιακά ραντάρ AESA σε μαχητικό αεροσκάφος παγκοσμίως – μάλιστα το πρώτο σε μαζική παραγωγή. Αυτό από μόνο του δείχνει το επίπεδο φιλοδοξίας του προγράμματος. Την ώρα που πολλά δυτικά μαχητικά συνέχιζαν με μηχανικά ραντάρ, η Ιαπωνία επέλεξε ηλεκτρονική σάρωση και έδειξε πως ήθελε να μπει στην πρώτη γραμμή των αισθητήρων. Συνοδεύεται από προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου, υπολογιστή αποστολής και fly-by-wire, και σύστημα ναυτιλίας, όλα ιαπωνικής σχεδίασης.
Ο κινητήρας είναι ο General Electric F110-GE-129 (παραγωγής IHI στην Ιαπωνία), ένας ισχυρός turbofan με 76 kN ώση χωρίς μετάκαυση και 131 kN με μετάκαυση – ίδιος με τα πιο προηγμένα F-16 της εποχής. Η επιλογή είχε λογική, γιατί το πρόγραμμα είχε ήδη αρκετό τεχνικό ρίσκο σε άλλα σημεία.
Το F-2 διαθέτει ένα εσωτερικό πυροβόλο 20 χιλιοστών JM61A1 Vulcan και 11 σημεία ανάρτησης. Κύριο όπλο ήταν οι αντιπλοϊκοί πύραυλοι ASM-1 (Type 80, υποηχητικός με βεληνεκές ~50-60 χλμ.), ASM-2 (Type 90, βελτιωμένος, μεγαλύτερη εμβέλεια) και ο νεότερος ASM-3/ASM-3A (Type 12, με ramjet, υπερηχητικός με εκτιμώμενο βεληνεκές εκτιμώμενο στα 300-400 χλμ., που άρχισε να εντάσσεται επιχειρησιακά από το 2025 για stand-off κρούση). Το αεροσκάφος μπορεί να φέρει μέχρι 4-6 αντιπλοϊκούς πυραύλους ανάλογα με τη διαμόρφωση.
Σε ρόλο αέρος-αέρος χρησιμοποιεί τους εγχώριους AAM-3 (Type 90, βραχείας εμβέλειας), AAM-4 (Type 99, BVR με ενεργό ραντάρ), AAM-5 (Type 04, βραχείας) καθώς και AIM-9 Sidewinder και AIM-7 Sparrow. Επιπλέον, φέρει συμβατικές ή/και καθοδηγούμενες βόμβες, καλάθους ρουκετών και ατρακτίδια στόχευσης όπως το AN/AAQ-33 Sniper. Το μέγιστο φορτίο όπλων φτάνει τα 9.000 κιλά περίπου.
Η χώρα είχε πολιτικούς περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων, ειδικές απαιτήσεις και υψηλό κόστος παραγωγής, άρα ο τύπος έμεινε αποκλειστικά εγχώρια υπόθεση. Αρχικά η πρόθεση ήταν για 141 μαχητικά αλλά τελικά κατασκευάστηκαν 98 (4 πρωτότυπα + 94 παραγωγής, μονοθέσια και διθέσια) μεταξύ 1995-2011. Το πρόγραμμα ανάπτυξης κόστισε περίπου 327 δισεκατομμύρια γιεν (γύρω στα 3 δισεκατομμύρια δολάρια της εποχής), ενώ το συνολικό κόστος (ανάπτυξη + παραγωγή) κυμάνθηκε στα 14 δισεκατομμύρια δολάρια λόγω του μικρού αριθμού μονάδων. Το κόστος ανά αεροσκάφος έφτασε τα 110-120 εκατομμύρια δολάρια – ένα από τα ακριβότερα “F-16/παράγωγα” διεθνώς.
Σήμερα το F-2 αποκτά δεύτερη ζωή λόγω της νέας ιαπωνικής στρατηγικής για stand-off κρούση. Η πίεση στον δυτικό Ειρηνικό έχει γίνει πιο έντονη και πιο σύνθετη. Η Κίνα αυξάνει τη ναυτική της ισχύ, η Βόρεια Κορέα διατηρεί πυραυλική απειλή και η Ρωσία παραμένει παράγοντας στον βόρειο Ειρηνικό. Η Ιαπωνία χρειάζεται ακόμη περισσότερο αεροσκάφη που μπορούν να πλήττουν στόχους από απόσταση ασφαλείας, να λειτουργούν μέσα σε δίκτυο και να αξιοποιούν εθνικά όπλα μεγάλης ακτίνας – ακριβώς όπως κάνει τώρα με τις αναβαθμίσεις στο ραντάρ του μαχητικού, την χρήση των νέων αντιπλοϊκών ASM-3A και την ενσωμάτωση σε κοινές επιχειρήσεις με τα F-35. Το F-2 παραμένει, λοιπόν, όχι απλώς ένα «ιαπωνικό F-16», αλλά ένας μοναδικός υβριδικός μαχητής που συνδυάζει αμερικανική βάση με ιαπωνική τεχνολογική υπεροχή στον Ειρηνικό.
