Οι ΗΠΑ αυξάνουν σημαντικά τη χρηματοδότηση του νέου πυραύλου αέρος-αέρος, μεγάλης εμβελείας, AIM-260 Joint Advanced Tactical Missile (JATM) και προετοιμάζουν την παραγωγή περισσότερων αντιτύπων. Έτσι στην πρόταση για τον αμυντικό προϋπολογισμό του 2027, η Αμερικανική Αεροπορία προβλέπει περίπου 1,7 δισ. δολάρια για τον JATM, ενώ το αντίστοιχο κονδύλι του Ναυτικού φθάνει τα 1,274 δισ. δολάρια. Τα ποσά δείχνουν ότι το πρόγραμμα περνά από την περίοδο ανάπτυξης και δοκιμών σε μαζικές αγορές.
Ο AIM-260 έφθασε σε αυτό το στάδιο ταχύτερα από τον προκάτοχο του, τον AIM-120. Βέβαια ο αρχικός στόχος για επιχειρησιακή ένταξη το 2022 μετακινήθηκε και, έως τον Αύγουστο του 2026, η επίσημη ανακοίνωση αρχικής επιχειρησιακής ικανότητας εξακολουθεί να εκκρεμεί.
Η USAF παρουσίασε δημόσια τον AIM-260 το 2019, περίπου δύο χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος. Ο πύραυλος έχει σχεδιαστεί ώστε να χωρά στα εσωτερικά διαμερίσματα όπλων των F-22 και F-35 και να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από το F/A-18E/F. Η επιλογή αυτή απλοποιεί την ενσωμάτωση στα αεροσκάφη, ενώ η νέα σχεδίαση επιδιώκει μεγαλύτερη εμβέλεια, καλύτερη απόδοση απέναντι σε αντίμετρα και περιθώριο για μελλοντικές αναβαθμίσεις. Βασικό στοιχείο του νέου όπλου είναι η μεγάλη εμβέλεια του, που φαίνεται πως ξεπερνά τα 200 χιλιόμετρα.
Η προτεινόμενη πώληση στην Αυστραλία είναι η πρώτη αμερικανική έγκριση για διάθεση του AIM-260 στο εξωτερικό. Συγκεκριμένα η γνωστοποίηση προς το Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 2026 αφορά έως 450 πυραύλους, πέντε βλήματα για δοκιμές ενσωμάτωσης και 30 βλήματα δοκιμών με σύστημα καθοδήγησης, με όλο το πακέτο να έχει ανώτατη εκτιμώμενη αξία 3,16 δισ. δολαρίων.
Σε ότι αφορά τον παλαιότερο AIM-120 AMRAAM, η ανάπτυξη του άρχισε το 1975. Το πολυετές πρόγραμμα δοκιμών ακολούθησε η επιχειρησιακή ένταξη του όπλου στη USAF τον Σεπτέμβριο του 1991, ενώ το Αμερικανικό Ναυτικό απέκτησε αρχική επιχειρησιακή ικανότητα τον Σεπτέμβριο του 1993. Το πρώτο χρονοδιάγραμμα προέβλεπε ένταξη το 1986, όμως προβλήματα αξιοπιστίας και λογισμικού μετέφεραν το ορόσημο κατά περίπου πέντε χρόνια.
Οι δοκιμές στα τέλη της δεκαετίας του 1980 αποκάλυψαν αστοχίες τόσο στο λογισμικό ελέγχου πυρός του F-15 όσο και στον πύραυλο. Η παραγωγή σε πλήρη ρυθμό εγκρίθηκε τον Απρίλιο του 1992, αφού αεροσκάφος, ραντάρ, λογισμικό και όπλο συνεργάστηκαν με την απαιτούμενη αξιοπιστία. Ο AMRAAM πέτυχε την πρώτη κατάρριψή του τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς και εξελίχθηκε σε βασικό όπλο αέρος-αέρος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Τι προσφέρουν σήμερα οι AIM-120C-8 και AIM-120D-3
Τα τρέχοντα μοντέλα του AMRAAM, τα AIM-120C-8 και AIM-120D-3 προέρχονται από το πρόγραμμα ανανέωσης του βλήματος με την ονομασία F3R. Με αυτό, αντικαταστάθηκαν παρωχημένα ηλεκτρονικά και ανασχεδιάστηκαν δεκαπέντε πλακέτες, ώστε η παραγωγή και οι περαιτέρω αναβαθμίσεις να συνεχιστούν. Ο C-8 είναι η έκδοση που προσφέρεται σε ξένους πελάτες, ενώ ο D-3 είναι η νεότερη αμερικανική έκδοση (η οποία όμως επίσης πωλείται διεθνώς) και μπήκε σε υπηρεσία τον Μάρτιο του 2024. Κάθε χώρα λαμβάνει τη διαμόρφωση που εγκρίνουν οι ΗΠΑ και πιστοποιείται στα δικά της αεροσκάφη.
Στα δημοσιευμένα στοιχεία για τον AIM-120D περιλαμβάνεται η ικανότητα πλοήγησης με υποβοήθηση GPS και η αμφίδρομη ζεύξη δεδομένων. Ο C-8 βρίσκεται ήδη σε παραγωγή, διατίθεται σε περισσότερους ξένους πελάτες και μπορεί να ενταχθεί γρηγορότερα σε υφιστάμενους χρήστες του AMRAAM. Η πραγματική εμβέλεια και η ζώνη μέσα στην οποία ο στόχος δυσκολεύεται να διαφύγει (No Escape Zone) παραμένουν διαβαθμισμένα στοιχεία, οπότε οι αναφορές ανοικτών πηγών αποτελούν εκτιμήσεις.
| Όπλο | Στάδιο προγράμματος | Τι προσφέρει |
|---|---|---|
| AIM-120C-8 | Παράγεται και εξάγεται | Νέα ηλεκτρονικά και γρήγορη ένταξη σε υφιστάμενους χρήστες |
| AIM-120D-3 | Σε αμερικανική υπηρεσία από τον Μάρτιο του 2024 | Νέα ηλεκτρονικά και λογισμικό SIP-3F. Επίσης προς εξαγωγή. |
| AIM-260 | Μεγάλη αύξηση χρηματοδότησης και προετοιμασία παραγωγής | Νέα σχεδίαση με μεγαλύτερη εμβέλεια και αποτελεσματικότητα |
Οι επιλογές για τα ελληνικά F-35
Η Ελλάδα υπέγραψε στις 25 Ιουλίου 2024 την Επιστολή Αποδοχής για 20 F-35A, με δικαίωμα προαίρεσης για ακόμη 20 και παραλαβή πρώτου αεροσκάφους προς το τέλος του 2028. Πλέον η Ελλάδα χρειάζεται να σχεδιάσει τον οπλισμό των F-35 πριν αρχίσουν οι παραδόσεις. Εδώ η άμεση ανάγκη αφορά αρχικά σύγχρονους AMRAAM σε επαρκείς αριθμούς. Ένα επαρκές απόθεμα C-8 ή D-3, εφόσον εγκριθεί η αποδέσμευσή του, μπορεί να εξοπλίσει τόσο τα Lightning II όσο και τα F-16 Viper και να καλύψει το διάστημα έως την ευρύτερη διάθεση του AIM-260.
Στις ελληνικές επιλογές περιλαμβάνεται και ο Meteor, όπως έχει αναλυθεί στο αφιέρωμα της Πτήσης για τα όπλα αεροπορικής μάχης των ελληνικών F-35. Ο ευρωπαϊκός πύραυλος μπορεί να μοιράζεται υποδομές υποστήριξης με τα όπλα των Rafale, ενώ ο AMRAAM μπορεί να εξοπλίζει F-35 και F-16V. Ένας συνδυασμός προμήθειας τέτοιων όπλων αέρος-αέρος θα μπορούσε να περιλαμβάνει AMRAAM για μεγάλους αριθμούς, Meteor για αποστολές που αξιοποιούν την πρόωσή του και AIM-260 για μεγαλύτερη εμβέλεια και συνεργασία με δίκτυα στοχοποίησης.
Οπότε η πρακτική σειρά ενεργειών για την Πολεμική Αεροπορία περιλαμβάνει αίτημα και χρηματοδότηση σύγχρονων AMRAAM, πρόβλεψη της κατάλληλης έκδοσης λογισμικού του F-35 και έγκαιρη διερεύνηση της αμερικανικής έγκρισης για τον AIM-260. Ο JATM προορίζεται για στόχους υψηλής αξίας και για τις πρώτες ημέρες μιας σύγκρουσης, ενώ η συνολική ισχύς θα προέλθει από επαρκή αποθέματα, αισθητήρες και πληροφορίες στοχοποίησης, εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη. Αυτά τα στοιχεία θα καθορίσουν την πραγματική μαχητική αξία των ελληνικών F-35.
