Ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και μέλος της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας, δηλώνει πεπεισμένος ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιθυμεί πραγματικά τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: ο Ρώσος πρόεδρος φέρεται να είναι έτοιμος για ειρήνη μόνο εφόσον υπάρξουν οι «κατάλληλες συνθήκες». Και αυτές οι συνθήκες, τουλάχιστον με βάση τις μέχρι σήμερα δημόσιες απαιτήσεις του Κρεμλίνου, περιλαμβάνουν σοβαρές εδαφικές και στρατιωτικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία.
Η δήλωση του Κούσνερ έγινε με αφορμή τις νέες διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν στις 10 Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι, με τη συμμετοχή αντιπροσωπειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ουκρανία και τη Ρωσία. Πρόκειται για έναν ακόμη γύρο αμερικανικής διαμεσολάβησης, με στόχο να βρεθεί μια συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου. Ωστόσο, παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις της Ουάσιγκτον, οι βασικές διαφωνίες ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένουν.
«Πιστεύουμε ότι ο Πούτιν θέλει ειρήνη, υπό τις κατάλληλες συνθήκες»
Ο Κούσνερ ανέφερε ότι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ρωτούν συνεχώς την αμερικανική πλευρά αν ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιθυμεί πραγματικά να σταματήσει ο πόλεμος. Όπως εξήγησε, ο ίδιος και ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, έχουν συνομιλήσει επανειλημμένα με τον Ρώσο πρόεδρο τους τελευταίους δύο μήνες και θεωρούν ότι γνωρίζουν τις προθέσεις του.
Σύμφωνα με τον Κούσνερ, από όσα έχουν ακούσει στις συνομιλίες τους με τον Πούτιν, οι δύο Αμερικανοί διαπραγματευτές πιστεύουν με μεγάλη βεβαιότητα ότι η Μόσχα είναι έτοιμη να προχωρήσει σε ειρηνευτική συμφωνία, εφόσον διαμορφωθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η ρωσική πλευρά θέτει ένα αντίστοιχο ερώτημα για την Ουκρανία και την Ευρώπη: αν δηλαδή επιθυμούν πραγματικά την ειρήνη ή αν σκοπεύουν να συνεχίσουν τον πόλεμο.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς παρουσιάζει την προθυμία της Ρωσίας και της Ουκρανίας για ειρήνη ως δύο αντίστοιχα ζητήματα. Ωστόσο, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά: η Ρωσία είναι η χώρα που εισέβαλε στην Ουκρανία, ενώ η Ουκρανία προσπαθεί να υπερασπιστεί την επικράτειά της. Το γεγονός ότι το Κίεβο αρνείται να αποδεχθεί τις απαιτήσεις της Μόσχας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αρνείται την ειρήνη.
Τι σημαίνουν οι «κατάλληλες συνθήκες» για το Κρεμλίνο;
Οι απαιτήσεις της Μόσχας δεν είναι καινούργιες. Η ρωσική ηγεσία εξακολουθεί να επιμένει σε μια σειρά όρων που η ουκρανική κυβέρνηση θεωρεί απαράδεκτους.
Πρώτα απ’ όλα, η Ρωσία απαιτεί την αναγνώριση των εδαφικών της διεκδικήσεων στις τέσσερις ουκρανικές περιφέρειες που ανακοίνωσε ότι προσάρτησε το 2022: το Ντονέτσκ, το Λουχάνσκ, τη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα. Μάλιστα, οι διεκδικήσεις της περιλαμβάνουν και περιοχές που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο. Με άλλα λόγια, η Μόσχα ζητά από το Κίεβο να παραχωρήσει εδάφη τα οποία ο ρωσικός στρατός δεν έχει καταφέρει να καταλάβει.
Παράλληλα, απαιτεί από την Ουκρανία να εγκαταλείψει την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ και να αποδεχθεί περιορισμούς στο μέγεθος και στις δυνατότητες των ενόπλων δυνάμεών της. Η Μόσχα θέτει επίσης ζητήματα που αφορούν τη ρωσική γλώσσα και τη θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας που συνδέεται ιστορικά με το Πατριαρχείο Μόσχας.
Για το Κίεβο, ένας τέτοιος συνδυασμός όρων θα σήμαινε όχι μόνο απώλεια εδαφών, αλλά και σοβαρό περιορισμό της δυνατότητας της χώρας να υπερασπιστεί τον εαυτό της στο μέλλον. Γι’ αυτό και η ουκρανική πλευρά θεωρεί ότι μια συμφωνία χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας θα μπορούσε απλώς να προσφέρει στη Ρωσία χρόνο για να προετοιμάσει μια νέα επίθεση.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει παρουσιαστεί κάποια δημόσια ένδειξη ότι ο Πούτιν είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει αυτές τις βασικές απαιτήσεις.
Η θέση της Ουκρανίας: Ειρήνη, αλλά όχι με όρους παράδοσης
Η ουκρανική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον Ρουστέμ Ουμέροφ, συμμετέχει στις συνομιλίες επιδιώκοντας μια συμφωνία που θα εξασφαλίζει τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την ασφάλεια της χώρας.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται να αποδεχθεί την παράδοση περιοχών που παραμένουν υπό τον έλεγχό της ως προϋπόθεση για τον τερματισμό του πολέμου. Το Κίεβο ζητά αξιόπιστες διεθνείς εγγυήσεις, οι οποίες θα αποτρέπουν μια νέα ρωσική εισβολή.
Στις συνομιλίες εξετάζονται επίσης ζητήματα όπως η προστασία των ενεργειακών υποδομών, η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα και οι ανταλλαγές αιχμαλώτων πολέμου.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θεωρούν ότι θα μπορούσε να υπάρξει κάποια μορφή συμβιβασμού στο εδαφικό ζήτημα. Ωστόσο, η ουκρανική πλευρά έχει διαψεύσει ότι έχει συμφωνήσει σε παραχωρήσεις εδαφών. Το ζήτημα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για οποιαδήποτε συμφωνία.
Τι επιδιώκουν οι Ηνωμένες Πολιτείες
Η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί να παρουσιάσει τις νέες διαπραγματεύσεις ως ευκαιρία για μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία δεν θα αφορά μόνο την Ουκρανία, αλλά και τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης.
Ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ υποστηρίζουν ότι οι επανειλημμένες επαφές τους με τη Μόσχα και το Κίεβο έχουν περιορίσει τις διαφωνίες ανάμεσα στις δύο πλευρές. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εξετάζει διάφορες μορφές εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, ακόμη και μηχανισμούς που θα μπορούσαν να θυμίζουν τις δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, η δυνατότητα σταδιακής χαλάρωσης ορισμένων κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με πρόβλεψη επαναφοράς τους σε περίπτωση παραβίασης μιας μελλοντικής συμφωνίας. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για οριστική απόφαση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει την εκτίμηση ότι και οι δύο πλευρές έχουν κουραστεί από τον πόλεμο και ότι υπάρχει πραγματική δυνατότητα επίτευξης συμφωνίας. Το ερώτημα είναι κατά πόσο η αμερικανική αισιοδοξία ανταποκρίνεται στις πραγματικές θέσεις της Μόσχας.
Η Ευρώπη αμφισβητεί τις προθέσεις της Ρωσίας
Οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις διαβεβαιώσεις για τη διάθεση του Πούτιν να τερματίσει τον πόλεμο.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, κατηγόρησε τη Ρωσία ότι προσποιείται πως συμμετέχει σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, χωρίς να δείχνει ουσιαστική καλή θέληση. Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει υπογραμμίσει ότι η συζήτηση για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης πρέπει να συνδέεται με έναν πραγματικό τερματισμό των εχθροπραξιών.
Στο Άμπου Ντάμπι βρίσκονται εκπρόσωποι της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Βρετανίας, της Ιταλίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η συμμετοχή τους περιορίζεται σε ξεχωριστές διαβουλεύσεις με τους Αμερικανούς και τους Ουκρανούς, καθώς η Ρωσία αντιτίθεται στην πλήρη παρουσία των Ευρωπαίων στο βασικό τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αυτό δημιουργεί μια ακόμη αντίφαση: η Μόσχα επιθυμεί να συζητήσει τη συνολική ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου, αλλά ταυτόχρονα δεν θέλει τους Ευρωπαίους ως ισότιμους συνομιλητές στις βασικές διαπραγματεύσεις.
Επιπλέον, δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ούτε μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για το αν πρέπει να ξεκινήσουν απευθείας συνομιλίες με τον Πούτιν. Ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν ότι η διατήρηση διπλωματικών επαφών είναι απαραίτητη, ενώ άλλοι προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να επιτρέψουν στη Μόσχα να εμφανιστεί ως πρόθυμη για ειρήνη χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά τη στάση της.
Η Ρωσία θέλει να διαπραγματευτεί και το μέλλον της Ευρώπης
Μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση των συνομιλιών αφορά τις ευρύτερες φιλοδοξίες της Μόσχας.
Σύμφωνα με το Reuters, πηγή από τη ρωσική αντιπροσωπεία ανέφερε ότι η διευθέτηση του ουκρανικού ζητήματος αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης διαδικασίας, η οποία αφορά τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Ρωσία επιδιώκει εδώ και χρόνια αλλαγές στις στρατιωτικές ισορροπίες της Ευρώπης και περιορισμούς στην παρουσία και στη δραστηριότητα του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Επομένως, οι διαπραγματεύσεις δεν περιορίζονται μόνο στο πού θα σταματήσουν οι μάχες στην Ουκρανία. Η Μόσχα επιδιώκει να θέσει στο τραπέζι και ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις της με τη Δύση, τον ρόλο του ΝΑΤΟ και τη μελλοντική στρατιωτική παρουσία των δυτικών χωρών στην Ευρώπη.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο
Οι διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι αναμένεται να συνεχιστούν στις 11 Νοεμβρίου. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί συμφωνία για κατάπαυση του πυρός, για το εδαφικό ζήτημα ή για τις εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας.
Η αμερικανική πλευρά δηλώνει αισιόδοξη, η ουκρανική επιμένει στην ανάγκη μιας δίκαιης και ασφαλούς ειρήνης, οι Ευρωπαίοι ζητούν αποδείξεις για τις πραγματικές προθέσεις της Μόσχας και η Ρωσία εξακολουθεί να θέτει τις δικές της προϋποθέσεις.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της διαφωνίας. Το να δηλώνει ένας ηγέτης ότι επιθυμεί την ειρήνη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι έτοιμος να κάνει συμβιβασμούς. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι είναι διατεθειμένος να σταματήσει τον πόλεμο εφόσον η άλλη πλευρά αποδεχθεί τις απαιτήσεις του.
Έτσι, το σημαντικότερο ερώτημα προς τον Τζάρεντ Κούσνερ και τον Στιβ Γουίτκοφ δεν είναι αν πιστεύουν ότι ο Πούτιν θέλει ειρήνη. Είναι αν έχουν ακούσει από τον ίδιο κάτι που να αποδεικνύει ότι είναι έτοιμος να εγκαταλείψει έστω και μέρος των απαιτήσεών του.
Γιατί μέχρι να υπάρξει μια τέτοια ένδειξη, η διαφορά ανάμεσα σε μια ειρηνευτική συμφωνία και στην αποδοχή των όρων του ισχυρότερου παραμένει καθοριστική.
