Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) δημοσιοποίησε σήμερα την πρώτη μεγάλη ομάδα δεδομένων από το διαστημικό τηλεσκόπιο «Euclid», που αποτυπώνει το φως περισσότερων από ένα δισεκατομμύριο ουράνιων σωμάτων. Με τη δημοσιοποίηση αυτή τίθενται τα θεμέλια για τον μεγαλύτερο τρισδιάστατο χάρτη του κόσμου που έχει δημιουργηθεί ποτέ. Τα δεδομένα περιλαμβάνουν παρατηρήσεις διάρκειας περίπου 13 μηνών. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη δημοσίευση δεδομένων της αποστολής μετά την εκτόξευσή της στα μέσα του 2023. Το διαστημικό τηλεσκόπιο ξεκίνησε τις τακτικές επιστημονικές παρατηρήσεις του στις 14 Φεβρουαρίου 2024, με στόχο να διερευνήσει τη σκοτεινή ενέργεια και τη σκοτεινή ύλη και να ανιχνεύσει τα τελευταία δέκα δισεκατομμύρια χρόνια της κοσμικής ιστορίας.
Τα δεδομένα περιλαμβάνουν περισσότερους από 900 εκατομμύρια γαλαξίες, περίπου 15.000 υποψήφιους ισχυρούς βαρυτικούς φακούς, περισσότερα από 60 εκατομμύρια υποψήφια κβάζαρ, δηλαδή λαμπρούς πυρήνες μακρινών γαλαξιών, καθώς και φάσματα από περισσότερες από 160 εκατομμύρια πηγές. Επίσης, αποτελέσματα της ευρείας επισκόπησης του «Euclid» για μια περιοχή 1.900 τετραγωνικών μοιρών του ουρανού, με συνολικό όγκο δεδομένων 1,7 εκατομμύρια GB. Όπως επισημαίνει η ESA σε σχετική ανακοίνωση, για πρώτη φορά οι επιστήμονες έχουν στη διάθεσή τους τα απαραίτητα «κομμάτια του παζλ» για να αρχίσουν να κατασκευάζουν έναν λεπτομερή τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος, ο οποίος θα συμβάλει στην αποκάλυψη των μεγάλων μυστηρίων του σκοτεινού σύμπαντος, όπως η σκοτεινή ενέργεια, η σκοτεινή ύλη και ο κοσμικός ιστός. Τα δεδομένα συνοδεύονται από φάσματα και εικόνες, μεταξύ των οποίων και μεγάλα μωσαϊκά του ουρανού. «Δεν πρόκειται απλώς για όμορφες εικόνες. Η σημερινή δημοσίευση αποτελεί ένα επιστημονικό ορόσημο στη μελέτη του σύμπαντος», σημειώνει η διευθύντρια Επιστήμης της ESA, Κάρολ Μαντέλ. Όπως προσθέτει, η νέα αυτή δέσμη δεδομένων αποτελεί τη μεγαλύτερη διαστημική έρευνα του είδους της και θέτει τις βάσεις για νέες ανακαλύψεις σε ένα νέο πεδίο για την αστρονομία, αναδεικνύοντας παράλληλα τις δυνατότητες της ευρωπαϊκής τεχνολογίας και επιστήμης, καθώς και της διεθνούς συνεργασίας.
Με τη νέα δημοσίευση, το «Euclid» αρχίζει να αποκαλύπτει το σκοτεινό σύμπαν. Οι επιστήμονες μπορούν να αξιοποιήσουν τα δεδομένα για να υπολογίσουν τις αποστάσεις μεμονωμένων γαλαξιών και να τους τοποθετήσουν στην τρισδιάστατη δομή του σύμπαντος, συνδέοντάς τους με τον τεράστιο, αόρατο κοσμικό ιστό. Για να μετρήσει τις αποστάσεις, το «Euclid» χρησιμοποιεί τη φασματοσκοπία: αναλύει το φως των γαλαξιών στα επιμέρους μήκη κύματός του, δημιουργώντας φάσματα που μοιάζουν με ουράνια τόξα. Τα χαρακτηριστικά αυτών των φασμάτων επιτρέπουν στους επιστήμονες να υπολογίσουν πόσο μακριά βρίσκονται οι γαλαξίες και, στην περίπτωση των ιδιαίτερα φωτεινών αντικειμένων, να αντλήσουν πληροφορίες και για την προέλευση και τη σύστασή τους. Παρά τον τεράστιο όγκο τους, τα δεδομένα που δημοσιοποιήθηκαν καλύπτουν μόλις περίπου το 14% της συνολικής περιοχής του ουρανού που πρόκειται να παρατηρήσει το «Euclid».
Μ. Κουζινοπούλου
Επισυνάπτεται καλλιτεχνική απεικόνιση της αποστολής «Euclid» στο Διάστημα. Credit: ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA. Background galaxies: NASA, ESA, and S. Beckwith (STScI) and the HUDF Team
