Στην Τουρκία έφθασε σήμερα, 12 Νοεμβρίου, ο Χάλεντ Χαφτάρ, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης και γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, για πολυήμερη επίσημη επίσκεψη. Η παρουσία του στην Άγκυρα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της σταδιακής προσέγγισης της Τουρκίας με τη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία της Βεγγάζης, παρά τη μακροχρόνια υποστήριξη της Άγκυρας προς την αντίπαλη κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ο Χάλεντ Χαφτάρ έγινε δεκτός στην αεροπορική βάση Εσένμπογα, κοντά στην Άγκυρα, από τον Τούρκο στρατηγό Χασάν Καγιά και άλλους ανώτερους αξιωματικούς.
Η επίσκεψη ακολουθεί τηλεφωνική επικοινωνία που είχε στις 11 Νοεμβρίου ο αδελφός του, Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτής διοικητής των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, με τον αρχηγό του τουρκικού Γενικού Επιτελείου, στρατηγό Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου. Σύμφωνα με τη λιβυκή πλευρά, η συνομιλία επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη της στρατιωτικής συνεργασίας, στις διμερείς σχέσεις και σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.
Η Τουρκία υπήρξε ο βασικός στρατιωτικός υποστηρικτής της κυβέρνησης της Τρίπολης κατά την επίθεση των δυνάμεων του Χαλίφα Χαφτάρ το 2019–2020, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αποτυχία της προέλασής τους. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρεί ανοικτούς διαύλους και με τη Βεγγάζη, διευρύνοντας την επιρροή της και στις δύο πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης.
Η προσέγγιση επιταχύνθηκε το 2025, με επισκέψεις Τούρκων αξιωματούχων στη Βεγγάζη, μεταξύ των οποίων και του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν. Οι επαφές συνεχίστηκαν το 2026, με τον Σαντάμ Χαφτάρ να αναλαμβάνει ολοένα σημαντικότερο ρόλο στις σχέσεις με την Άγκυρα.
Η διάσταση του τουρκολιβυκού μνημονίου
Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει ότι η επίσκεψη πραγματοποιείται λιγότερο από έναν μήνα μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στο Τομπρούκ, να εγκρίνει στις 20 Οκτωβρίου 2026 το τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών του 2019.
Η απόφαση συνιστά ουσιαστική μεταβολή της στάσης της ανατολικής Λιβύης, η οποία είχε αρχικά απορρίψει τη συμφωνία της Άγκυρας με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης. Παράλληλα, το λιβυκό κοινοβούλιο ανακάλεσε προηγούμενες αποφάσεις του 2020 που αφορούσαν την απόρριψη των συμφωνιών με την Τουρκία και τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων.
Η εξέλιξη προκάλεσε, ως γνωστόν, την αντίδραση της Αθήνας, η οποία εξακολουθεί να θεωρεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο και ανυπόστατο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη. Αντίστοιχες αντιρρήσεις έχουν διατυπώσει η Κύπρος και η Αίγυπτος, ενώ η Τουρκία υποστηρίζει τη νομιμότητα της συμφωνίας. Η κοινοβουλευτική έγκριση από την ανατολική Λιβύη δεν επιλύει τις διεθνείς διαφωνίες για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η παράλληλη ανάπτυξη στρατιωτικών σχέσεων με την οικογένεια Χαφτάρ προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην τουρκική πολιτική. Η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον στη συνεργασία με την κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά επιδιώκει επαφές και με τις στρατιωτικές δομές που ελέγχουν την ανατολική και σημαντικό μέρος της νότιας Λιβύης. Αυτό της προσφέρει περισσότερες δυνατότητες παρέμβασης στις μελλοντικές πολιτικές και στρατιωτικές διευθετήσεις της χώρας.
Προς το παρόν, δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες συμφωνίες για εξοπλισμούς, εκπαίδευση ή ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στις περιοχές που ελέγχει ο Χαφτάρ. Συνεπώς, η επίσκεψη δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί ένδειξη νέας στρατιωτικής συμφωνίας, παρότι επιβεβαιώνει την αναβάθμιση των διμερών επαφών.
Για την Ελλάδα, το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι η στρατιωτική προσέγγιση Άγκυρας–Βεγγάζης εξελίσσεται πλέον παράλληλα με τη μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης στο ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Τουρκία επιδιώκει έτσι να μετατρέψει μια παλαιότερα εχθρική σχέση σε πρόσθετο δίαυλο πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας, με προεκτάσεις τόσο για τις εσωτερικές ισορροπίες της Λιβύης όσο και για την Ανατολική Μεσόγειο.
