Μια νέα κατηγορία υποβρύχιων οπλικών συστημάτων αναδύεται διεθνώς, καθώς η Γαλλία, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία επιταχύνουν την ανάπτυξη μεγάλων αυτόνομων μη επανδρωμένων υποβρυχίων (XLUUV), ικανών να επιχειρούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η Naval Group, η Anduril και η Boeing βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή αυτής της τεχνολογικής εξέλιξης, που υπόσχεται να αλλάξει τον τρόπο διεξαγωγής του υποβρύχιου πολέμου, επεκτείνοντας την παρουσία των ναυτικών δυνάμεων με μικρότερο κόστος και χωρίς την έκθεση ανθρώπινου δυναμικού.
Η πιο πρόσφατη εξέλιξη σημειώθηκε στη Γαλλία, όταν στις 3 Νοεμβρίου 2026 η Γενική Διεύθυνση Εξοπλισμών (DGA) και η Υπηρεσία Αμυντικής Καινοτομίας (AID) ανέθεσαν στη Naval Group την κατασκευή επιχειρησιακού πρωτοτύπου του UCUV (Unmanned Combat Underwater Vehicle), ενός αυτόνομου υποβρυχίου μήκους περίπου 12 m, το οποίο θα μπορεί να εκτελεί αποστολές συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης, αλλά και επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον υποβρύχιων ή άλλων στόχων.
Το πρόγραμμα αποτελεί συνέχεια σχεδόν μιας δεκαετίας εσωτερικής έρευνας της Naval Group, η οποία είχε διακρίνει από νωρίς τη μεταβολή που θα επέφερε η ενσωμάτωση αυτόνομων συστημάτων στους πολεμικούς στόλους. Όπως επισημαίνει σε δημοσίευμά της η καλή πληροφορημένη σε θέματα Άμυνας γαλλική εφημερίδα Les Echos, η στροφή του αμερικανικού Ναυτικού προς τον συνδυασμό επανδρωμένων και μη επανδρωμένων μονάδων αποτέλεσε καθοριστικό ερέθισμα για τη γαλλική βιομηχανία.
Η Naval Group είχε ήδη αναπτύξει, με δική της χρηματοδότηση, έναν ωκεάνιο υποβρύχιο επίδειξης τεχνολογίας μήκους 10 m και εκτοπίσματος περίπου 10 τόνων, το οποίος ολοκλήρωσε τις δοκιμές πιστοποίησής του το 2023. Η πλατφόρμα χρησιμοποιήθηκε για την αξιολόγηση τεχνολογιών ενεργειακής αυτονομίας, συστημάτων πλοήγησης, αισθητήρων και αυτόνομης λειτουργίας, δημιουργώντας τη βάση για το νέο UCUV.
Το γαλλικό σύστημα θα διαθέτει το λογισμικό Steeris OnBoard, το οποίο επιτρέπει ελεγχόμενη αυτόνομη λήψη αποφάσεων. Θα μπορεί έτσι να προσαρμόζει την πορεία και την αποστολή του στις συνθήκες του υποβρύχιου περιβάλλοντος, να αντιμετωπίζει τεχνικές βλάβες και να συνεργάζεται με άλλες μονάδες, χωρίς να απαιτεί συνεχή επικοινωνία με χειριστή.
Ιδιαίτερη απαίτηση αποτελεί η δυνατότητα αερομεταφοράς του, μεταξύ άλλων με A400M, και ανάπτυξής του είτε από λιμενικές εγκαταστάσεις είτε από πλοία επιφανείας. Οι πρώτες δοκιμές στη θάλασσα προγραμματίζονται για το 2028, ενώ η τελική διαμόρφωση του οπλισμού και των ειδικών φορτίων παραμένει υπό εξέταση. Η σύμβαση αφορά προς το παρόν πρωτότυπο και όχι παραγγελία επιχειρησιακού στόλου.
Η Anduril περνά στην παραγωγή, η Boeing επεκτείνει το Orca
Στην Αυστραλία, η Anduril έχει προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, εξασφαλίζοντας τον Σεπτέμβριο του 2025 σύμβαση ύψους 1,7 δισ. αυστραλιανών δολαρίων (περίπου 1,05 δισ. ευρώ) για την προμήθεια στόλου υποβρύχιων drones Ghost Shark. Η συμφωνία καλύπτει παραδόσεις, υποστήριξη και περαιτέρω ανάπτυξη σε ορίζοντα πενταετίας, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί ο ακριβής αριθμός των οχημάτων.
Το Ghost Shark αναπτύχθηκε από το 2022 σε συνεργασία με το Βασιλικό Αυστραλιανό Ναυτικό και προορίζεται για αποστολές αναγνώρισης, επιτήρησης και κρούσης σε μεγάλες αποστάσεις. Τον Οκτώβριο του 2026 παρουσιάστηκαν πρόσθετες δυνατότητες, μεταξύ των οποίων η μεταφορά ναρκών, η εξαπόλυση μη επανδρωμένων αεροχημάτων Altius και ο ανεφοδιασμός ειδικών δυνάμεων. Έτσι, το Ghost Shark εξελίσσεται από πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών σε πολυδύναμο υποβρύχιο φορέα οπλικών συστημάτων.
Στις ΗΠΑ, η Boeing αναπτύσσει για το αμερικανικό Ναυτικό το Orca XLUUV, ένα σημαντικά μεγαλύτερο υποβρύχιο drone με υβριδικό σύστημα πρόωσης, που συνδυάζει συσσωρευτές και πετρελαιοκινητήρα-γεννήτρια. Η σχεδίασή του περιλαμβάνει σπονδυλωτό τμήμα μεταφοράς φορτίων, επιτρέποντας την προσαρμογή του σε διαφορετικές αποστολές, με αρχική έμφαση στη ναρκοθέτηση.
Το Orca αντιμετώπισε σημαντικές καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους κατά την ανάπτυξή του. Ωστόσο, ο αμερικανικός ναυπηγικός προγραμματισμός που παρουσιάστηκε τον Μάιο του 2026 προβλέπει χρηματοδότηση για δύο XLUUV το οικονομικό έτος 2027 και συνολικά 16 οχήματα έως το 2031.
Η πρόκληση της αυτονομίας κάτω από την επιφάνεια
Το μεγαλύτερο τεχνολογικό εμπόδιο για τα XLUUV δεν είναι μόνο η πρόωση ή η μεταφορά οπλισμού, αλλά η δυνατότητα να επιχειρούν αυτόνομα επί ημέρες ή εβδομάδες. Σε αντίθεση με τα εναέρια drones, τα υποβρύχια οχήματα δεν μπορούν να βασίζονται σε συνεχή δορυφορική επικοινωνία ή σε σήματα GPS όταν βρίσκονται σε κατάδυση. Οι ακουστικές επικοινωνίες έχουν περιορισμένο εύρος ζώνης, ενώ η μετάδοση πληροφοριών μπορεί να αποκαλύψει την παρουσία τους.
Αυτό καθιστά απαραίτητη την ανάπτυξη εξελιγμένων συστημάτων αδρανειακής πλοήγησης, επεξεργασίας δεδομένων αισθητήρων και αυτόνομης διαχείρισης αποστολών. Παράλληλα, η ενεργειακή αυτονομία παραμένει κρίσιμος παράγοντας, ιδιαίτερα για αποστολές μεγάλης διάρκειας και απόστασης.
Η επιχειρησιακή σημασία των νέων συστημάτων εκτείνεται πέρα από την αντικατάσταση επανδρωμένων υποβρυχίων σε ορισμένες αποστολές. Τα XLUUV μπορούν να αναλάβουν επικίνδυνες επιχειρήσεις σε περιοχές με ισχυρή εχθρική επιτήρηση, να αναπτύσσουν αισθητήρες, να προστατεύουν ή να παρακολουθούν κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές και να υποστηρίζουν επιχειρήσεις ναρκοπολέμου. Θα μπορούν επίσης να λειτουργούν ως προωθημένοι αισθητήρες για επανδρωμένες ναυτικές μονάδες, επεκτείνοντας την ακτίνα δράσης τους.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι τα μεγάλα υποβρύχια drones μπορούν ήδη να αντικαταστήσουν τα συμβατικά ή πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Η αξιοπιστία τους, η αντοχή σε επιχειρησιακό περιβάλλον, η διαχείριση επικοινωνιών και η ασφαλής χρήση οπλισμού εξακολουθούν να απαιτούν εκτεταμένες δοκιμές. Διαμορφώνεται, ωστόσο, μια νέα κατηγορία ναυτικών μέσων που θα μπορεί να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις επανδρωμένες πλατφόρμες, αυξάνοντας τον αριθμό των διαθέσιμων μονάδων και τη διάρκεια παρουσίας σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές.
