Σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών, ολοκλήρωση ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας και συνέχιση του εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων περιλαμβάνει το πρόγραμμα της «Φοιτητικής Λίστας» (Studentska lista), που επικράτησε στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές της Σερβίας. Η νέα πλειοψηφία θέτει μακροπρόθεσμο στόχο την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 2%-2,5% σήμερα, χωρίς όμως να έχει ακόμη καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Το πρόγραμμα παρουσίασε στη σερβική δημόσια τηλεόραση RTS ο Λούκα Πόνορατς (Luka Ponorac), πρώην αξιωματικός των σερβικών Ενόπλων Δυνάμεων και εκπρόσωπος της Φοιτητικής Λίστας για αμυντικά ζητήματα. Όπως εξήγησε, η αύξηση θα είναι σταδιακή, με πρώτο στόχο το 3% του ΑΕΠ και τελικό το 5%, ενώ η υλοποίηση θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική κατάσταση και τις δυνατότητες που θα παραλάβει η νέα κυβέρνηση.
Η ανακοίνωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις πρόωρες εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026. Σύμφωνα με τα οριστικά αποτελέσματα που επικυρώθηκαν στις 5 Νοεμβρίου, η Φοιτητική Λίστα εξασφάλισε 140 από τις 250 έδρες της σερβικής Βουλής, έναντι 103 της παράταξης «Ενωμένη Σερβία» του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Διαθέτει επομένως αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, χωρίς να χρειάζεται κυβερνητικό συνασπισμό, αν και η νέα κυβέρνηση δεν έχει ακόμη σχηματιστεί.
Αεράμυνα τριών επιπέδων και νέα πυραυλικά συστήματα
Κεντρική θέση στον αμυντικό σχεδιασμό κατέχει η δημιουργία ολοκληρωμένης αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής «ασπίδας», με συστήματα μικρού, μέσου και μεγάλου βεληνεκούς. Η επιδίωξη είναι η διασύνδεση διαφορετικών μέσων εντοπισμού και αναχαίτισης, ώστε να παρέχεται προστασία απέναντι σε αεροσκάφη, πυραύλους και μη επανδρωμένα συστήματα.
Ο Πόνορατς αναφέρθηκε επίσης στην προμήθεια πυραυλικών συστημάτων με βεληνεκές 150-300 χιλιομέτρων, χωρίς να προσδιορίσει τύπους ή προμηθευτές. Η συγκεκριμένη αναφορά δεν διευκρινίζει εάν πρόκειται για όπλα κρούσης μεγάλου βεληνεκούς ή για συστήματα που θα ενταχθούν στην αεράμυνα.
Η Σερβία έχει ήδη επενδύσει σημαντικά στην ενίσχυση της αεράμυνάς της, με την απόκτηση κινεζικών FK-3 και ρωσικών Pantsir-S1, παράλληλα με την αξιοποίηση και αναβάθμιση παλαιότερων συστημάτων, αρκετών εξ’ αυτών τοπικής κατασκευής. Η δημιουργία μιας πλήρως ολοκληρωμένης αμυντικής αρχιτεκτονικής θα απαιτήσει όχι μόνο πρόσθετους εκτοξευτές και πυραύλους, αλλά και σύγχρονα ραντάρ, εναέρια μέσα επιτήρησης και ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Στον ίδιο σχεδιασμό περιλαμβάνεται η ανάπτυξη δικτυοκεντρικών δυνατοτήτων διοίκησης, επικοινωνιών και ανταλλαγής πληροφοριών, καθώς και η προμήθεια πρόσθετων UAV. Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων C4I των σερβικών Ενόπλων Δυνάμεων. Ωστόσο, η δημόσια παρουσίαση του προγράμματος δεν επιβεβαιώνει συγκεκριμένη νέα σύμβαση με την ισραηλινή Elbit Systems, ούτε προσδιορίζει την έκταση ενδεχόμενης περαιτέρω συνεργασίας.
Σημαντικό μέρος του εκσυγχρονισμού έχει ήδη συνδεθεί με το Ισραήλ. Η Σερβία έχει προχωρήσει στην προμήθεια συστημάτων πυραυλικού πυροβολικού PULS, μη επανδρωμένων Hermes και εξοπλισμού ηλεκτρονικού πολέμου, ενώ τον Απρίλιο του 2026 ανακοινώθηκε σχέδιο κοινής παραγωγής στρατιωτικών UAV με συμμετοχή της Elbit Systems και της σερβικής κρατικής αμυντικής βιομηχανίας. Η συνέχιση αυτής της συνεργασίας θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις της νέας κυβέρνησης.
Αυξήσεις αποδοχών και αναδιοργάνωση
Το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας δεν περιορίζεται στις εξοπλιστικές προμήθειες. Προβλέπει αυξήσεις αποδοχών 20%-30% για το στρατιωτικό προσωπικό, καθώς και αναθεώρηση των επιδομάτων που έχουν δημιουργήσει σημαντικές μισθολογικές ανισότητες μεταξύ βαθμών και ειδικοτήτων.
Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση του Στρατιωτικού Τεχνικού Ινστιτούτου (VTI) και του Τεχνικού Κέντρου Δοκιμών (TOC), ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο στην έρευνα, ανάπτυξη και αξιολόγηση νέων οπλικών συστημάτων. Περιλαμβάνονται επίσης παρεμβάσεις στη λειτουργία των στρατιωτικών υπηρεσιών ασφαλείας και πληροφοριών, με έμφαση στη νομιμότητα και στον έλεγχο ενδεχόμενων παρατυπιών.
Η οικονομική διάσταση του σχεδίου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Σύμφωνα με σερβικά δημοσιεύματα, μετά την τελευταία αναθεώρηση του προϋπολογισμού του 2026 οι αμυντικές πιστώσεις είχαν διαμορφωθεί σε περίπου 315,9 δισ. δηνάρια (2,69 δισ. ευρώ), που αντιστοιχούσαν σε περίπου 2,8% του ΑΕΠ. Επομένως, η μετάβαση στο 5% θα απαιτήσει μεγάλη και διαρκή αύξηση των διαθέσιμων πόρων, πέρα από την απλή συνέχιση των ήδη συμφωνημένων προμηθειών.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν προαναγγέλλει ανατροπή του υφιστάμενου εξοπλιστικού προσανατολισμού της Σερβίας, αλλά τη συνέχισή του με ακόμη μεγαλύτερες δαπάνες. Αυτό θα μπορούσε να διατηρήσει σε εξέλιξη σημαντικά προγράμματα, όπως η απόκτηση των γαλλικών Rafale, η ενίσχυση της αεράμυνας και η ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων πυραυλικού πυροβολικού, UAV και δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων.
Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για προγραμματικές δεσμεύσεις και όχι για εγκεκριμένες πιστώσεις ή νέες συμβάσεις. Η πρώτη ουσιαστική δοκιμασία θα είναι η κατάρτιση του επόμενου αμυντικού προϋπολογισμού, μετά τη συγκρότηση της νέας κυβέρνησης, οπότε θα φανεί ποιες προτεραιότητες μπορούν να χρηματοδοτηθούν και με ποιο χρονοδιάγραμμα.
