Του αναγνώστη μας Θ.Σ.
Η ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα ενός λαού στο να αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις χτίζεται. Και οι δύο αυτές αρετές έχουν ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, επιδημιών αλλά και στρατιωτικών κρίσεων και πολέμων. Η ανθεκτικότητα ενός λαού έχει να κάνει με τις ψυχικές αλλά και τις φυσικές αντοχές. Οι φυσικές αντοχές όμως πολλές φορές καθορίζουν και τις ψυχικές. Όσο πιο έτοιμος ο λαός και όσο μεγαλύτερες οι φυσικές αντοχές τόσο μεγαλύτερη η αυτοπεποίθηση, η αποφασιστικότητα αλλά και μικρότερη η πίεση για την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία που θα λάβει τις αποφάσεις.
Όλοι οι πόλεμοι -παλαιότεροι και σύγχρονοι- μας διδάσκουν ότι η ανθεκτικότητα και επιμονή στα πεδία κερδίζει τους πολέμους. Η αντοχή των Ελλήνων στρατιωτών στα χιονισμένα Αλβανικά βουνά κέρδισε την ανώτερη Ιταλική πολεμική μηχανή, η αντοχή των Αφγανών και η επιμονή στις χρόνιες αντάρτικες τακτικές έφθειρε και τελικά νίκησε τον Σοβιετικό αλλά και τον Αμερικανικό στρατό, η αντοχή των Ουκρανών σε παρατεταμένο πόλεμο (με την οικονομική βοήθεια των δυτικών) δείχνει να φθείρει την τρομερή Ρωσική πολεμική μηχανή, η οποία παρά τις αρχικές της νίκες δείχνει να έχει βαλτώσει.
Από την άλλη η Ρωσία που συνεχίζει τις παραγωγικές της διαδικασίες και την κατασκευή πυρομαχικών δείχνει ανεξάντλητη ενώ οι αποθήκες των δυτικών που στέλνουν βοήθεια αρχίζουν να στεγνώνουν, η αντοχή των Ισραηλινών και η ικανότητά τους να έχουν ανεξάντλητα σύγχρονα πυρομαχικά αλλά και να συνεχίζουν την παραγωγική διαδικασία τους έχει βγάλει νικητές σε συνεχείς πολέμους με πολύ μεγαλύτερες και πολυπληθέστερες χώρες, η αντοχή των Ιρανών στους βομβαρδισμούς έχει φτάσει στα όριά τους τα πυραυλικά αποθέματα των ΗΠΑ οι οποίες απλά δεν παραδέχονται την αποτυχία των ΑΝΣΚ που συνεπάγεται ήττα.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις χρειάστηκε η εξασφάλιση πόρων είτε από το εσωτερικό είτε από το εξωτερικό για την συνέχιση των προσπαθειών, είτε αυτές είναι αμυντικές είτε επιθετικές. Οι πόροι μπορεί να ήταν τα τσουράπια και οι μάλλινες φανέλες που έπλεκαν οι Ελληνίδες μάνες για να είναι ζεστοί οι φαντάροι μας στα Ελληνικά βουνά, μπορεί να ήταν τα μουλάρια που διέθετε ο Ελληνικός στρατός, μπορεί να ήταν η κτηνοτροφία του Αφγανιστάν που σίτιζε τους αντάρτες στα βουνά αλλά και τον λαό, μπορεί να ήταν τα όπλα και πυρομαχικά που έστελναν ξένες δυνάμεις, μπορεί να είναι το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο , το νερό, η τροφή κ.λπ. Και όλα αυτά όχι μόνο για τον στρατό αλλά και για τους πολίτες που μένουν πίσω. Γιατί; Γιατί κανένας δεν μπορεί να πάει στο μέτωπο με αυτοπεποίθηση και ηθικό όταν ξέρει ότι η οικογένειά του πίσω πεινάει, υποφέρει και κινδυνεύει.
Όλοι έχουμε ζήσει στην πανδημία σκηνές με άδεια ράφια στα σουπερ μάρκετ, όλοι έχουμε δει σκηνές μετά από καταστροφές όπως ο Daniel, με πολίτες που δεν μπορούν μέρες μετά να εξασφαλίσουν όχι φαγητό αλλά ούτε καν πόσιμο νερό, όλοι έχουμε δει ακόμα και σε μικρές κακοκαιρίες (χιόνι δύο τριών ημερών στη Μαλακάσα) ελλείψεις στα σούπερ μάρκετ της επαρχίας σε βασικά είδη.
Τι θα μπορούσε να γίνει λοιπόν για να ενισχύσουμε την εθνική μας ανθεκτικότητα; Τι μπορεί να κάνει η πολιτεία και τι ο απλός πολίτης;
Πρέπει κατ αρχήν να δούμε ποιοι είναι οι πόροι που πρέπει να υπάρχουν για να εξασφαλιστεί η ανθεκτικότητα ενός λαού σε ιδιαίτερες καταστάσεις.
Ενέργεια: Ανάλογα με το είδος του περιστατικού που πρέπει να αντιμετωπιστεί θα χρειαστεί ενέργεια, για τον στρατό, τις ομάδες διάσωσης, τη διατήρηση των δικτύων, των επικοινωνιών, της πληροφόρησης, των κέντρων αποφάσεων, της επιτήρησης, της ασφάλειας, των μεταφορών, της διάσωσης, της υγειονομικής περίθαλψης, των συνεργείων αποκατάστασης, των υπηρεσιών τήρησης της τάξης και ασφάλειας, και τέλος για την συνέχιση της κανονικής ζωής αλλά και της παραγωγικής διαδικασίας που δεν πρέπει να διακοπεί.
Άρα μιλάμε γι αποθέματα σε καύσιμα και ρεύμα. Για αποθέματα σε καύσιμα θέλω να πιστεύω ότι υπάρχει πρόνοια από το κράτος για κάποιες ποσότητες που δεν διασφαλίζουν μόνο τον στρατό αλλά και για να συνεχίσουν να λειτουργούν γεννήτριες όπου χρειάζονται (π.χ. νοσοκομεία), μέσα μαζικής μεταφοράς όπως και για τη μεταφορά βασικών αγαθών.
Επίσης θα έπρεπε να δοθούν κίνητρα σε αγρότες, ψαράδες και επαγγελματίες των μεταφορών και των κατασκευών ώστε να έχουν τις δικές τους δεξαμενές καυσίμων. Να τους δίνονται άτοκα δάνεια για αγορά καυσίμων μεγάλης περιόδου (τριών , έξι , δώδεκα μηνών) έτσι ώστε να αγοράζουν ποσότητες σε περιόδους χαμηλού κόστους πράγμα που θα τους επιφέρει οικονομία, αλλά και θα εξασφαλίζει καύσιμα για την απρόσκοπτη συνέχιση της παραγωγής σε περίπτωση κρίσης.
Όσον αφορά το ρεύμα θυμίζω ότι πριν τις ΑΠΕ το 75% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας γινόταν στην Πτολεμαΐδα και το υπόλοιπο 25% στην Μεγαλόπολη και σε δύο τρία Υδροηλεκτρικά. Τα νησιά δε, βασίζονταν σε συνήθως μία μονάδα παραγωγής με πετρέλαιο. Καταλαβαίνει κανείς ότι εύκολα μπορούσε κάποιος να μας γυρίσει στον μεσαίωνα χτυπώντας δύο τρείς αντίστοιχους στόχους. Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια με τις ΑΠΕ (κάτι που δεν αναφέρεται πουθενά) έχει δημιουργηθεί ένα μοντέλο διασποράς των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας πράγμα που μειώνει την πιθανότητα ολικής απώλειας. Βέβαια η πολιτεία θα έπρεπε να δώσει περισσότερα κίνητρα για αυτάρκεια στην ενέργεια σε δημόσια κτήρια, φορείς, οργανισμούς αλλά και στην οικιακή χρήση με έμφαση στα χωριά, στις αγροτικές και κτηνοτροφικές περιοχές. Όλα τα δημόσια κτήρια, αλλά και οι κτηνοτροφικές – γεωργικές φάρμες θα έπρεπε να είναι ενεργειακά αυτόνομες (Τουλάχιστον για κάποιο διάστημα).
Ασφάλεια, περίθαλψη: Νομίζω ότι πλέον έχει γίνει ξεκάθαρο από τους βομβαρδισμούς και στο Ισραήλ αλλά και στο Ιράν, ότι η ύπαρξη καταφυγίων και υπόγειων υποδομών για την προστασία του λαού, των στρατιωτών αλλά και των στρατηγικών όπλων είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντισταθμίσεις την υπεροπλία του αντιπάλου και ειδικά απέναντι σε αντίπαλο με βαλιστικά όπλα.
Οπότε θα πρέπει να κατασκευαστούν υπόγειες υποδομές για να προστατευτούν τα πολεμικά μας assets αλλά και καταφύγια για τον άμαχο πληθυσμό. Κάθε πόλη θα έπρεπε να διαθέτει καταφύγια τα οποία θα μπορούσαν να είναι στο μετρό, κάτω από σχολεία, νοσοκομεία και άλλα μεγάλα δημόσια κτήρια. Θα έπρεπε επίσης να διαθέτουν αναρρωτήρια ώστε σε περίπτωση πολέμου να μεταφέρονται εκεί οι ασθενείς που χρειάζονται την λιγότερο ειδική μέριμνα ώστε να αποφορτιστούν τα νοσοκομεία.
Στο θέμα της ασφάλειας και της περίθαλψης πρέπει να δημιουργηθούν σώματα ασφαλείας και νοσηλείας από έφεδρους εθελοντές (γυναίκες και άντρες σε μη στρατεύσιμη ηλικία) οι οποίοι θα εκπαιδεύονται εν καιρώ ειρήνης ώστε να παρουσιαστούν και να αναλάβουν την διαφύλαξη της τάξης, εν απουσία των νέων αστυνομικών που θα φύγουν στο μέτωπο αλλά και την περίθαλψη των ευκολότερων περιστατικών υγείας.
Νερό: δεν χρειάζεται καν να αναλύσουμε την σημασία του. Τον προηγούμενο αιώνα σε πόλεις και χωριά υπήρχαν δημόσιες βρύσες με φυσική ροη πράγμα το οποίο έχει εκλείψει. Όλες οι πηγές με φυσική ροή έχουν μεταφερθεί στα δίκτυα υδροδότησης με αποτέλεσμα εάν αυτά καταστραφούν είτε από φυσική αιτία είτε από δολιοφθορά να είναι αδύνατον να εξασφαλιστεί πόσιμο νερό για τους πολίτες μεγάλων πόλεων.
Η πολιτεία θα πρέπει να φροντίσει ώστε να υπάρχουν εφεδρικές γεωτρήσεις με αυτόνομους μηχανισμούς άρδευσης (αντλίες με τις πηγές ενέργειας που χρειάζονται). Επίσης θα πρέπει να υπάρχουν είτε κάποιο μικρό εφεδρικό δίκτυο για μεταφορά σε κάποια κομβικά σημεία σε κάθε πόλη είτε υδροφόρες για την μεταφορά νερού. Μιλάμε μόνο για πόσιμο νερό το οποίο στη συνέχεια θα προμηθεύονται οι πολίτες με δικά τους παγούρια, μπουκάλια κ.τ.λ. Θα μπορούσε επίσης να περάσει στον οικιστικό νόμο ρύθμιση με την οποία κάθε καινούργια οικοδομική άδεια να πρέπει να έχει υδατοδεξαμενή πόσιμου νερού που να εξασφαλίζει τις ανάγκες των κατοίκων σε πόσιμο νερό για μία δύο εβδομάδες. Δεδομένου ότι η μέση ημερήσια κατανάλωση ανά άτομο είναι τα δύο λίτρα, μία τετραμελής οικογένεια θα χρειαστεί για δύο εβδομάδες περίπου 110 λίτρα πόσιμου νερού (μέγεθος ενός μεγάλου θερμοσίφωνα). Ενώ μια πολυκατοικία δέκα διαμερισμάτων μία δεξαμενή περίπου ενός κυβικού.
Ένδυση, εξοπλισμός, πυρομαχικά: περιττό να αναφέρουμε ότι θα πρέπει να υπάρχουν εγχώριες γραμμές παραγωγής πυρομαχικών, εξοπλισμού, ένδυσης και υπόδησης για τον στρατό μας. Και μάλιστα πέρα από τα γνωστά εργοστάσια βάσης τα οποία θα αποτελέσουν πρωτεύοντα στόχο για οποιονδήποτε εχθρό θα πρέπει να υπάρξουν μηχανήματα για μικρές γραμμές παραγωγής οι οποίες θα διασπαρούν στην επικράτεια για να μην μπορούν να εντοπιστούν και να καταστραφούν όλες.
Ένα πρόβλημα θα είναι η εξεύρεση του επιπλέον προσωπικού που θα πρέπει να στελεχώσει ταχύτατα αυτές τις επιπλέον γραμμές παραγωγής. Μία λύση αποτελεί και πάλι η εφεδρεία η οποία θα μπορούσε εν καιρώ ειρήνης να εκπαιδεύει άτομα που δεν είναι στρατεύσιμα (ηλικιωμένοι, γυναίκες) σε συγκεκριμένες ειδικότητες. Να τονίσω εδώ, ότι σε πρώην ανατολικά κράτη υπήρχε στα σχολεία και στα πανεπιστήμια το μάθημα της παλλαϊκής άμυνας, όπου άντρες, γυναίκες και παιδιά αναλάμβαναν συγκεκριμένους ρόλους και αρμοδιότητες εν καιρώ πολέμου για τα οποία και προετοιμάζονταν στα σχολεία.
Τροφή: Νομίζω ότι πρόκειται για το δυσκολότερο προς εξασφάλιση αγαθό δεδομένου του φαινομένου της αστυφιλίας που έσπρωξε στις μεγάλες πόλεις το μεγαλύτερο μέρος του Ελληνικού πληθυσμού. Στον πρώτο και στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο η Ελλάδα άντεξε με εξαίρεση τις χιλιάδες θύματα από την πείνα στην Αθήνα και επιβίωσε, γιατί ο πληθυσμός της ήταν κυρίως γεωργοκτηνοτροφικός με αυτάρκεια σε σχεδόν όλα τα αγαθά. Σχεδόν κάθε οικογένεια είχε είτε πρόβατα, είτε κότες, γουρούνια, αγελάδα, άλογα, γαϊδούρια ή μουλάρια ενώ μπορούσε να εξασφαλίσει τις ζωοτροφές από τα δικά της χωράφια για τα ζωντανά. Μπορούσε λοιπόν να επιβιώσει σχεδόν χωρίς καθόλου χρήματα.
Σήμερα οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδήγησαν στις μονοκαλλιέργειες και στην εξάρτηση των παραγωγών από άλλους. Οι κτηνοτρόφοι έχουν τόσα πολλά ζώα που δεν μπορούν να τα ταΐσουν εάν δεν αγοράσουν τροφές, οι αγρότες έχουν τεράστιες ποσότητες από ένα προϊόν αλλά μπορεί να μην έχουν δικό τους γάλα, ο πτηνοτρόφοι έχουν άπειρα πουλερικά που θα ψοφήσουν όμως εάν δεν έρθουν οι τροφές κ.τ.λ. Μακροπρόθεσμα θα πρέπει η πολιτεία να βρει τρόπους να δώσει κίνητρα και να ωθήσει τις γεωργοκτηνοτροφικές οικογένειες στο μοντέλο της τροφικής αυτάρκειας και των πολυπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων.
Βραχυπρόθεσμα όμως και με δεδομένη την αστυφιλία της χώρας μας το πρώτο που πρέπει να εξασφαλίσει η πολιτεία είναι ότι θα υπάρχουν καύσιμα για την συνέχιση της παραγωγής αλλά και για την εφοδιαστική αλυσίδα. Αντιλαμβανόμαστε όλοι τι θα γινόταν εάν σταματήσουν να εφοδιάζονται τα super market της Αθήνας για μερικές ημέρες. Θα πρέπει επίσης να υπάρξουν μέτρα ώστε κάθε μεγάλο super market και ανάλογα με τους τζίρους του, να διαθέτει υποχρεωτικά στις αποθήκες μία επαρκή ποσότητα από κάποια αγαθά πρώτης ανάγκης και μακράς αποθήκευσης εκτός ψυγείου (π.χ. μακαρόνια, ρύζια, όσπρια, άλευρα, έλαια, μέλι) ικανή να καλύψει τις ανάγκες του πελατολογίου του για κάποιο χρονικό διάστημα.
Το ίδιο θα πρέπει να μάθει να κάνει (μέσω της εκπαίδευσης και του μαθήματος της Οικιακής Οικονομίας) ο κάθε πολίτης. Σε κάποιο ντουλάπι, σε κάθε σπίτι θα πρέπει να υπάρχει μία ποσότητα από τρόφιμα ικανή να συντηρήσει τα μέλη της οικογένειας για μερικές εβδομάδες. Τα τρόφιμα αυτά πρέπει να είναι είδη πρώτης ανάγκης, υψηλής θερμιδικής αξίας που δεν χρειάζονται ψυγείο. Έτσι αγοράζοντας μαζικά μία ποσότητα π.χ. μακαρόνια, ρύζια, λάδια, όταν υπάρχει μία προσφορά, επιτυγχάνουμε οικονομία αλλά παράλληλα νιώθουμε ασφαλείς ώστε εάν συμβεί κάποια καταστροφή δεν χρειάζεται να τρέξουμε όλοι πανικόβλητοι στα super market διαταράσσοντας την εφοδιαστική αλυσίδα.
Τέλος καθοριστική είναι και η αντοχή των στρατιωτών στα πεδία των μαχών πράγμα το οποίο κρίνεται από πολλούς παράγοντες που θα αναλυθούν και θα προταθούν λύσεις σε άλλο κείμενο.
Επισήμανση: Ο συγγραφέας δεν είναι κάποιος ειδικός με σπουδές στο αντικείμενο αλλά απλός πολίτης. Έτσι κατέγραψε προσωπικές σκέψεις για την επίλυση προβλημάτων που πιθανόν να προκύψουν σε κάποια κρίση. Θα ήταν ευχής έργο οι αναγνώστες να βοηθήσουν διορθώνοντας και προτείνοντας τις ιδέες τους.
