Προηγούμενο συντονισμό με την Τουρκία για έρευνες και εργασίες πόντισης του Great Sea Interconnector (GSI) απαιτεί η Άγκυρα, επαναφέροντας τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο ενόψει της συνέχισης του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε στις 24 Σεπτεμβρίου ότι η πόντιση καλωδίων και αγωγών, όπως και οι επιστημονικές έρευνες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι ανήκουν στην υφαλοκρηπίδα της, «πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων» με την Άγκυρα.
Η τουρκική πλευρά επικαλείται τις συντεταγμένες που έχει καταθέσει στον ΟΗΕ και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Πρόκειται φυσικά για τις μονομερείς τουρκικές θέσεις ως προς την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Να θυμίσουμε ότι ο Great Sea Interconnector σχεδιάζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Κρήτη με την Κύπρο και, σε επόμενη φάση, με το Ισραήλ. Το σκέλος Κρήτης–Κύπρου περιλαμβάνει υποθαλάσσιο καλώδιο συνεχούς ρεύματος μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων και ισχύος 1.000 MW. Αποτελεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της ΕΕ και έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ, ενώ η είσοδος της γαλλικής Meridiam στο σχήμα ενίσχυσε περαιτέρω το οικονομικό και πολιτικό αποτύπωμά του.
Πριν αρχίσει η κύρια πόντιση απαιτούνται βυθομετρικές και γεωφυσικές έρευνες για την ακριβή χάραξη της διαδρομής. Αυτή ακριβώς είναι η φάση που μπορεί να αποτελέσει το επόμενο σημείο ελληνοτουρκικής τριβής, καθώς προϋποθέτει την παρουσία ερευνητικών πλοίων στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα και περιορίζει τη δυνατότητα του παράκτιου κράτους να εμποδίζει την τοποθέτηση ή συντήρησή τους, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει η Σύμβαση. Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS, ενώ Αθήνα και Άγκυρα δεν έχουν συμφωνήσει σε οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στις επίμαχες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει ένταση στο πεδίο. Το καλοκαίρι του 2024 το ερευνητικό Ievoli Relume, που πραγματοποιούσε εργασίες για τη χάραξη της διαδρομής του καλωδίου νοτίως της Κάσου, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας ελληνοτουρκικής κινητοποίησης που διήρκεσε περίπου 40 ώρες.
Στην ίδια ενημέρωση, το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας επανέλαβε επίσης τις γνωστές θέσεις της Άγκυρας για το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και επέκρινε την ενίσχυση της αεράμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το επόμενο κρίσιμο τεστ θα έρθει με την επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών για τον GSI. Τότε θα φανεί εάν η νέα τουρκική προειδοποίηση θα παραμείνει σε διπλωματικό επίπεδο ή θα συνοδευτεί από παρουσία τουρκικών μέσων στην περιοχή, επαναφέροντας συνθήκες ανάλογες με εκείνες της Κάσου.
