Μια πολύμηνη δημοσιογραφική έρευνα των γερμανικών ΜΜΕ, RTL και Stern Investigativ, η οποία προκάλεσε έντονη συζήτηση, αποκάλυψε πώς φέρεται να λειτουργεί στη χώρα ένα δίκτυο στρατολόγησης για λογαριασμό ρωσικών υβριδικών επιχειρήσεων.
Για σχεδόν έναν χρόνο, η ερευνητική δημοσιογράφος Angelique Geray έζησε με μια ψεύτικη ταυτότητα, προσποιούμενη τη φιλορώσο influencer με το όνομα «Katja», προκειμένου να διεισδύσει στο δίκτυο και να καταγράψει από μέσα τον τρόπο λειτουργίας του. Τα ευρήματα της έρευνας περιλαμβάνουν επαφές με πρόσωπα της φιλορωσικής διαδικτυακής σκηνής, αποστολές μέσω Telegram, πληρωμές σε Bitcoin και, τελικά, απειλές κατά της ζωής της όταν αποκαλύφθηκε η πραγματική της ταυτότητα. Όλη η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με δικηγόρους και τις αρμόδιες γερμανικές αρχές.
Λίγο μετά τη δημιουργία του προφίλ της, η «Katja» άρχισε να λαμβάνει μηνύματα μέσω Telegram. Οι πρώτες αποστολές έμοιαζαν αθώες: να φωτογραφίσει ένα κτίριο, να αγοράσει μια κάρτα SIM ή να παραλάβει ένα δέμα. Σύντομα όμως οι εντολές έγιναν πολύ πιο σοβαρές. Σύμφωνα με το RTL, της ζητήθηκε να συλλέξει πληροφορίες για γερμανικές αμυντικές εταιρείες, να παρακολουθήσει πρόσωπα που συνδέονται με το Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα (CDU), να διεισδύσει σε πολιτικό κόμμα και να συγκεντρώσει στοιχεία για μια οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πληρωμή θα γινόταν ακόμη και σε Bitcoin.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας, το προφίλ της «Katja» προσέλκυσε το ενδιαφέρον του Jovica Jović, ενός από τους γνωστότερους φιλορώσους influencers στη Γερμανία και μέλους του μικρού κόμματος Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW, Για την Λογική και την Δικαιοσύνη). Αρχικά επικοινώνησε μαζί της μέσω Telegram και στη συνέχεια συναντήθηκαν προσωπικά. Σύμφωνα με το RTL, της έδινε συμβουλές για το πώς θα μπορούσε να αυξήσει την απήχηση του φιλορωσικού καναλιού της και της πρότεινε ακόμη και να δημοσιεύσει βίντεο όπου θα χόρευε πάνω σε μια σημαία του ΝΑΤΟ. Στις συνομιλίες τους άφησε επίσης να εννοηθεί ότι γνώριζε πράγματα για πιθανή εμπλοκή ρωσικών υπηρεσιών στο ευρύτερο δίκτυο προπαγάνδας. Όταν αργότερα ερωτήθηκε από τους δημοσιογράφους, αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες, ενώ το BSW διευκρίνισε ότι είναι απλό μέλος του και δεν κατέχει καμία επίσημη θέση.
Σύμφωνα με το RTL, το stern και το n-tv, το δίκτυο βασίζεται σε ανθρώπους που στη Γερμανία αποκαλούνται πλέον «Wegwerfagenten», δηλαδή «αναλώσιμοι πράκτορες». Δεν πρόκειται για επαγγελματίες κατασκόπους αλλά για απλούς ανθρώπους που στρατολογούνται μέσω των κοινωνικών δικτύων, αναλαμβάνουν μικρές αποστολές έναντι αμοιβής και συνήθως δεν γνωρίζουν ούτε ποιος τους δίνει πραγματικά τις εντολές ούτε ποιος είναι ο τελικός στόχος της επιχείρησης. Ένας μπορεί να φωτογραφίσει έναν χώρο, ένας δεύτερος να αγοράσει μια κάρτα SIM και ένας τρίτος να μεταφέρει ένα αντικείμενο. Κανείς τους όμως δεν γνωρίζει ολόκληρο το σχέδιο. Αυτή ακριβώς η δομή κάνει εξαιρετικά δύσκολο για τις αρχές να εντοπίσουν τους πραγματικούς οργανωτές.
Οι διαπιστώσεις των δημοσιογράφων συμπίπτουν με τις προειδοποιήσεις των γερμανικών αρχών. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος (BfV) έχει προειδοποιήσει ότι οι λεγόμενοι “χαμηλού επιπέδου πράκτορες” αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο των ρωσικών υβριδικών επιχειρήσεων, ενώ η γερμανική κυβέρνηση έχει ενημερώσει τη Βουλή της χώρας ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται για τη στρατολόγηση ατόμων με σκοπό την προπαγάνδα, την κατασκοπεία και πιθανών για ενέργειες σαμποτάζ.
Η έρευνα αποκάλυψε ακόμη ότι στο στόχαστρο των ρωσικών αυτών δικτύων βρέθηκε ο Stefan Thumann, επικεφαλής γερμανικής αμυντικής εταιρείας που προμηθεύει drones στην Ουκρανία. Σύμφωνα με το RTL, τουλάχιστον δύο φερόμενοι ως «αναλώσιμοι πράκτορες» είχαν αναλάβει να τον παρακολουθούν. Όταν συνελήφθη ένας από αυτούς, οι αρχές βρήκαν στην κατοχή του ακόμη και ματσέτα. Ο Thumann αναγκάστηκε να αλλάξει την καθημερινότητά του και έδωσε συνέντευξη στους δημοσιογράφους σε μυστική τοποθεσία.
Η πιο δραματική στιγμή ήρθε όταν αποκαλύφθηκε ότι πίσω από την «Katja» βρισκόταν δημοσιογράφος. Λίγο αργότερα, η Angelique Geray δέχθηκε απειλή κατά της ζωής της. Σύμφωνα με το RTL, έλαβε επίσης στο κινητό της φωτογραφία που είχε τραβηχτεί λίγα λεπτά νωρίτερα, γεγονός που έδειχνε ότι άγνωστα άτομα παρακολουθούσαν τις κινήσεις της σε πραγματικό χρόνο. Μετά το τέλος της έρευνας, ο τηλεοπτικός όμιλος ενίσχυσε τα μέτρα ασφαλείας για την προστασία της δημοσιογραφικής ομάδας.
Το συμπέρασμα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Η σύγχρονη κατασκοπεία δεν βασίζεται απαραίτητα σε επαγγελματίες πράκτορες. Μπορεί να αρκούν ένας λογαριασμός στο Telegram, λίγα χρήματα και κάποιος πρόθυμος να εκτελέσει μια φαινομενικά ασήμαντη αποστολή. Και ακριβώς αυτή η απλότητα είναι που κάνει το νέο μοντέλο στρατολόγησης τόσο δύσκολο να εντοπιστεί.
