Σοβαρές ευθύνες στην ελβετική κυβέρνηση για τον τρόπο με τον οποίο διαπραγματεύτηκε την αγορά των αμερικανικών μαχητικών F-35A καταλογίζει η κοινοβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης του Εθνικού Συμβουλίου (GPK-N), προκαλώντας νέα πολιτική αντιπαράθεση στη Βέρνη.
Η Ελβετία επέλεξε το 2021 το F-35A της Lockheed Martin για το πρόγραμμα Air2030 και το 2022 ενέκρινε περίπου 6,37 δισεκατομμύρια ευρώ (6 δισ. ελβετικά φράγκα) για 36 αεροσκάφη. Κεντρικό επιχείρημα υπέρ της επιλογής ήταν η διαβεβαίωση της τότε υπουργού Άμυνας Viola Amherd ότι η συμφωνία προέβλεπε «σταθερή τιμή». Η κοινοβουλευτική έρευνα, ωστόσο, καταλήγει ότι ποτέ δεν συμφωνήθηκε κατ’ αποκοπή σταθερό τίμημα με τις ΗΠΑ.
Η διαπίστωση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ήδη από το 2024 η Armasuisse, το ελβετικό ομοσπονδιακό όργανο αμυντικών εξοπλισμών, είχε ενδείξεις για πρόσθετες δαπάνες. Η Amherd γνώριζε για το ζήτημα, όμως το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο ενημερώθηκε επισήμως μόλις τον Μάρτιο του 2025. Τελικά, για να περιοριστεί το κόστος, η παραγγελία μειώθηκε από 36 σε περίπου 30 F-35A, ενώ η κυβέρνηση ζήτησε επιπλέον πίστωση 394 εκατ. φράγκων.
Η GPK-N ασκεί παράλληλα σκληρή κριτική στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Το νομικό τμήμα της Armasuisse ουσιαστικά παρακάμφθηκε υπέρ εξωτερικού δικηγορικού γραφείου, το οποίο εξέτασε τη συμφωνία κυρίως υπό το ελβετικό δίκαιο και, σύμφωνα με την έκθεση, εισηγήθηκε τη συμμετοχή αμερικανών νομικών χωρίς η σύσταση να υλοποιηθεί. Η επιτροπή διαπιστώνει επίσης ελλιπή εποπτεία, ανεπαρκή έλεγχο των συμβατικών όρων και προβλήματα στην αρχειοθέτηση κρίσιμων εγγράφων.
Οι πολιτικές αντιδράσεις ήταν έντονες. Η δεξιά SVP κατηγόρησε την Amherd ότι παραπλάνησε το Κοινοβούλιο, ενώ σοσιαλιστές και Πράσινοι ζητούν να ακυρωθεί η αγορά. Αντίθετα, SVP και FDP τάσσονται υπέρ της επαναφοράς της αρχικής παραγγελίας των 36 αεροσκαφών.
Παρά την πολιτική θύελλα, η διαδικασία δεν αναστρέφεται εύκολα: τα πρώτα ελβετικά F-35A βρίσκονται ήδη σε παραγωγή, με την άτρακτο του πρώτου αεροσκάφους να ολοκληρώνεται ήδη μέσα στον περασμένο Αύγουστο και οι παραδόσεις αναμένονται από το 2027.
