Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (IAEA) επιβεβαίωσε ότι το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ κατασκεύαζε αδήλωτο πυρηνικό αντιδραστήρα στο Ντέιρ εζ-Ζορ της ανατολικής Συρίας. Παράλληλα, οι επιθεωρητές εντόπισαν περίπου 73 τόνους φυσικού ουρανίου σε συνδεδεμένη εγκατάσταση, κυρίως σε μορφή ράβδων καυσίμου με μεταλλική επένδυση. Το απόθεμα έχει πλέον τεθεί υπό επιτήρηση της IAEA.
Ο γενικός διευθυντής του οργανισμού, Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, δήλωσε ότι ο αντιδραστήρας βρισκόταν κοντά στην ολοκλήρωσή του όταν καταστράφηκε από ισραηλινά αεροσκάφη τον Σεπτέμβριο του 2007. Σύμφωνα με την IAEA, η σχεδίαση και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του ήταν συμβατά με αντιδραστήρα ικανό να παράγει πλουτώνιο, το οποίο μετά από κατάλληλη επεξεργασία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο. Η νεότερη έρευνα κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι πυρηνικό καύσιμο για τη μονάδα είχε κατασκευαστεί εντός της Συρίας και θα έπρεπε να είχε δηλωθεί στον οργανισμό.
Οι περίπου 73 τόνοι αφορούν φυσικό ουράνιο και όχι υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας σε πυρηνικό όπλο. Το φυσικό ουράνιο αποτελείται κυρίως από ουράνιο-238 και περιέχει περίπου 0,7% ουράνιο-235. Για στρατιωτική αξιοποίησή του απαιτείται πρόσθετη επεξεργασία, είτε μέσω εμπλουτισμού του ουρανίου είτε μέσω ακτινοβόλησής του σε κατάλληλο αντιδραστήρα για την παραγωγή πλουτωνίου και, στη συνέχεια, χημικού διαχωρισμού του. Ο Γκρόσι υπογράμμισε ότι η IAEA δεν μπορεί να προσδιορίσει με βεβαιότητα ποια ήταν η τελική πρόθεση του καθεστώτος Άσαντ.
Η επιβεβαίωση κατέστη δυνατή μετά την πρόσβαση επιθεωρητών σε εγκαταστάσεις που επί χρόνια παρέμεναν εκτός ουσιαστικού ελέγχου. Τον Αύγουστο οι ειδικοί εξέτασαν ανασκαφές στην περιοχή του Ντέιρ εζ-Ζορ και εντόπισαν υποδομές ψύξης συμβατές με τη λειτουργία πυρηνικού αντιδραστήρα. Σε δεύτερη, προηγουμένως αδήλωτη εγκατάσταση χρειάστηκε να αφαιρεθούν τμήματα τοίχων και να διανοιχθούν στενά περάσματα προκειμένου οι επιθεωρητές να αποκτήσουν πρόσβαση στις ράβδους ουρανίου που φυλάσσονταν σε κιβώτια. Στον χώρο εγκαταστάθηκαν κάμερες για τη συνεχή παρακολούθηση του αποθέματος.
Η σημερινή κυβέρνηση της Συρίας είχε ενημερώσει την IAEA για τη δεύτερη εγκατάσταση με επιστολή της 17ης Ιουλίου και στη συνέχεια επέτρεψε τις απαραίτητες επιθεωρήσεις. Σε κοινή ανακοίνωσή τους, Δαμασκός και IAEA χαρακτήρισαν την πρόσβαση ως το σημαντικότερο μέχρι σήμερα βήμα για την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων σχετικά με τις πυρηνικές διασφαλίσεις της χώρας.
Η ευθύνη για τη φύλαξη και την ενδεχόμενη μεταφορά ή άλλη διαχείριση του ουρανίου παραμένει στη συριακή κυβέρνηση, ενώ η IAEA θα συνεχίσει να επαληθεύει την ποσότητα και τη θέση του. Ήδη από το 2011, το Διοικητικό Συμβούλιο του οργανισμού είχε κρίνει ότι η κατασκευή του αντιδραστήρα και η μη δήλωση των σχετικών στοιχείων σχεδίασης συνιστούσαν παραβίαση των υποχρεώσεων της Συρίας βάσει της συμφωνίας διασφαλίσεων με την IAEA.
Η νέα έρευνα ενισχύει και ουσιαστικά κλείνει ένα ζήτημα που παρέμενε ανοικτό για σχεδόν δύο δεκαετίες: ότι η εγκατάσταση που καταστράφηκε το 2007 ήταν πράγματι πυρηνικός αντιδραστήρας που δεν είχε δηλωθεί στην IAEA. Η ΠΤΗΣΗ έχει παρουσιάσει αναλυτικά την ισραηλινή Επιχείρηση Οπωρώνας (Operation Orchard) του 2007, καθώς και την επίσημη ανάληψη ευθύνης από το Ισραήλ το 2018.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα αφορά την απόφαση της νέας συριακής κυβέρνησης για την τελική διαχείριση των περίπου 73 τόνων φυσικού ουρανίου, οι οποίοι στο μεταξύ θα παραμείνουν υπό συνεχή επιτήρηση της IAEA.
