Μια πρόταση που θα μπορούσε να ανατρέψει τις σημερινές ισορροπίες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή ίσως βρίσκεται σε εξέλιξη καθώς το Ιράν φέρεται να έχει προσκληθεί να ενταχθεί στη νέα Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας της Μέκκας, την οποία υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του The Jerusalem Post, η πληροφορία προέρχεται από τον Mehdi Rahimi, επικεφαλής του ειδησεογραφικού πρακτορείου Khaneh Mellat του ιρανικού κοινοβουλίου, ο οποίος δήλωσε ότι η Τεχεράνη έχει λάβει πρόσκληση και εξετάζει το ενδεχόμενο ένταξης. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ούτε από το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ούτε από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία ή το Πακιστάν.  

Να θυμίσουμε ότι το  σύμφωνο που υπέγραψαν οι τρεις χώρες προβλέπει την αρχή της συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει παρομοιάσει τον μηχανισμό με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, διευκρινίζοντας παράλληλα ότι η συμφωνία δεν στρέφεται εναντίον του Ιράν ή οποιασδήποτε άλλης συγκεκριμένης χώρας.

Τα τρία ιδρυτικά μέλη έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνουν μηχανισμούς διπλωματικού και στρατιωτικού συντονισμού, με προβλεπόμενες συναντήσεις υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας, επαφές μεταξύ στρατιωτικών διοικήσεων, κοινές ασκήσεις και συνεργασία μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών.  

Η Τουρκία έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης της συμφωνίας και με άλλες χώρες. Η Αίγυπτος έχει ήδη αναφερθεί δημόσια ως πιθανός μελλοντικός συμμετέχων.

Εάν επιβεβαιωθεί και υλοποιηθεί η ένταξη του Ιράν, η γεωπολιτική σημασία θα είναι πολύ μεγαλύτερη από την απλή προσθήκη ενός ακόμη μέλους.

Από αντίπαλοι σε κοινό μηχανισμό;

Η συμμετοχή του Ιράν θα δημιουργούσε έναν εξαιρετικά ιδιόμορφο περιφερειακό συνασπισμό. Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν διατηρούν στενές σχέσεις με τη Δύση, ενώ το Ιράν βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε στρατηγική αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ταυτόχρονα, όμως, οι σχέσεις Τεχεράνης και Ριάντ έχουν βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ η Τουρκία διατηρεί σχέσεις με το Ιράν παρά τις σημαντικές διαφορές τους σε μια σειρά περιφερειακών ζητημάτων.

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη αντιμετωπίσει θετικά, αν και προσεκτικά, τη δημιουργία της συμφωνίας. Στις 10 Αυγούστου ο εκπρόσωπος του υπουργείου, Esmaeil Baghaei, δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει λόγο ανησυχίας» για τη δημιουργία της νέας συμμαχίας και εκτίμησε ότι η εξέλιξη αντανακλά την αυξανόμενη ανάγκη των χωρών της περιοχής για περιφερειακούς μηχανισμούς ασφαλείας.

Η στάση αυτή καθιστά την αναφερόμενη πρόσκληση πολιτικά πιο ενδιαφέρουσα, χωρίς όμως να αποτελεί απόδειξη ότι η Τεχεράνη έχει αποφασίσει να συμμετάσχει.

Τι θα σήμαινε μια ένταξη του Ιράν

Εφόσον επιβεβαιωθεί επίσημα η πρόσκληση και το Ιράν αποδεχθεί την ένταξη, η Συμφωνία της Μέκκας θα μετατραπεί από έναν τριμερή μηχανισμό σε ένα πολύ ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει σε αυξημένη ανταλλαγή πληροφοριών, κοινές ασκήσεις, διαλειτουργικότητα συστημάτων διοίκησης και ελέγχου και ενδεχομένως μεγαλύτερη συνεργασία στις αμυντικές βιομηχανίες. Ωστόσο, θα απαιτούνταν σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές συμφωνίες προτού οποιοσδήποτε από αυτούς τους μηχανισμούς αποκτήσει ουσιαστικό επιχειρησιακό περιεχόμενο.

Το σημαντικότερο στοιχείο θα ήταν η αλλαγή της λογικής του περιφερειακού ανταγωνισμού. Μια συμφωνία που αρχικά δημιουργήθηκε από Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν και στη συνέχεια θα περιλάμβανε το Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς ασφαλείας του μουσουλμανικού κόσμου.

Προς το παρόν, πάντως, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην αξιολόγηση της είδησης, καθώς η μοναδική συγκεκριμένη αναφορά προέρχεται από τον Mehdi Rahimi, ο οποίος μίλησε στο Al Mayadeen και ανέφερε ότι το θέμα βρίσκεται υπό εξέταση στην Τεχεράνη.