Το F-35B Lightning II αποτελεί τη μοναδική έκδοση της οικογένειας F-35 που διαθέτει σύστημα αυτόματης ενεργοποίησης του εκτινασσόμενου καθίσματος (auto–eject). Η δυνατότητα αυτή δεν σχεδιάστηκε για να αντικαταστήσει την απόφαση του χειριστή, αλλά για να αντιμετωπίσει ένα πολύ συγκεκριμένο και εξαιρετικά επικίνδυνο σενάριο: την απώλεια ελέγχου κατά την αιώρηση (hover), όπου ο διαθέσιμος χρόνος αντίδρασης μπορεί να είναι μικρότερος από δύο δευτερόλεπτα.  

Η ύπαρξη του συστήματος επανήλθε στο προσκήνιο μετά το πρόσφατο ατύχημα ενός F-35B του Σώματος Πεζοναυτών των ΗΠΑ στη βάση MCAS Miramar, όπου ο χειριστής εκτινάχθηκε με επιτυχία λίγο πριν από την πρόσκρουση του αεροσκάφους. Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει γνωστό αν στην περίπτωση αυτή ενεργοποιήθηκε το αυτόματο σύστημα ή αν η εκτίναξη πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά με εντολή του χειριστή.  

Γιατί μόνο το F-35B;

Σε αντίθεση με τα F-35A και F-35C, η έκδοση F-35B είναι ως γνωστόν  STOVL Short Take–Off and Vertical Landing. Για να μπορεί να απογειώνεται σε μικρή απόσταση και να προσγειώνεται κατακόρυφα, χρησιμοποιεί ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο σύστημα πρόωσης που συνδυάζει:

  • τον κινητήρα Pratt & Whitney F135,
  • έναν κάθετα στην άτρακτο τοποθετημένο ανεμιστήρα ανύψωσης (LiftFan) πίσω από το πιλοτήριο,
  • έναν άξονα μετάδοσης ισχύος με συμπλέκτη υψηλής ισχύος,
  • και ένα περιστρεφόμενο ακροφύσιο εξαγωγής τριών εδράνων 3BSM (Three–Bearing Swivel Module).

Κατά την αιώρηση, ο LiftFan παράγει την ανυψωτική δύναμη στο εμπρόσθιο τμήμα του αεροσκάφους μετακινώντας μεγάλη ποσότητα αέρα, ενώ ο κύριος κινητήρας παρέχει ώση στο πίσω μέρος. Η ισορροπία μεταξύ των δύο είναι εξαιρετικά κρίσιμη.

Το πρόβλημα της ασύμμετρης ώσης

Σε ένα συμβατικό αεριωθούμενο, ακόμη και μια σοβαρή απώλεια ισχύος συνήθως αφήνει στον χειριστή αρκετό χρόνο για να αντιδράσει. Στο F-35B όμως η κατάσταση είναι διαφορετική.

Εάν παρουσιαστεί αιφνίδια αστοχία του συστήματος μετάδοσης προς τον LiftFan ή του ίδιου του ανεμιστήρα κατά την αιώρηση, η ανυψωτική δύναμη στο εμπρόσθιο τμήμα εξαφανίζεται σχεδόν στιγμιαία, ενώ ο κύριος κινητήρας εξακολουθεί να παράγει ώση στο πίσω μέρος. Το αποτέλεσμα είναι μια εξαιρετικά βίαιη κίνηση του αεροσκάφους με ακαριαία κάθοδο του ρύγχους (nose-down pitch), η οποία μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη απώλεια ελέγχου μέσα σε λιγότερο από δύο δευτερόλεπτα.

Προσομοιώσεις έδειξαν ότι σε περίπτωση αστοχίας του άξονα μετάδοσης κατά την αιώρηση, το αεροσκάφος μπορεί να ανατραπεί πριν ακόμη προλάβει να αντιδράσει οποιοσδήποτε, όσο έμπειρος κι αν είναι.

Η λύση του auto–eject

Για να αντιμετωπιστεί αυτός ο κίνδυνος, το Martin–Baker US16E, το εκτινασσόμενο κάθισμα του F-35, συνδέεται με τα συστήματα ελέγχου πτήσης του αεροσκάφους.

Υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όταν οι υπολογιστές του αεροσκάφους διαπιστώσουν ότι η κατάσταση δεν είναι πλέον ανακτήσιμη και ότι δεν υπάρχει επαρκής χρόνος αντίδρασης για τον χειριστή, μπορούν να ενεργοποιήσουν αυτόματα την ακολουθία εκτίναξης. Οι ακριβείς αλγόριθμοι, τα όρια ενεργοποίησης και τα κριτήρια λήψης της απόφασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, καθώς αποτελούν διαβαθμισμένα στοιχεία του προγράμματος.

Παράλληλα, το σύστημα είναι ενσωματωμένο στα ηλεκτρονικά πτήσης του F-35 ώστε να αποφεύγεται η εκτίναξη σε συνθήκες όπου αυτή θα ήταν πιο επικίνδυνη από την παραμονή του χειριστή στο αεροσκάφος.

Το κάθισμα Martin–Baker US16E

Το US16E είναι κάθισμα κατηγορίας «zero-zero», δηλαδή μπορεί να διασώσει τον χειριστή ακόμη και όταν το αεροσκάφος βρίσκεται στο έδαφος, ακίνητο. Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα αεροσκάφος STOVL, καθώς πολλά ατυχήματα συμβαίνουν σε ύψη λίγων μόνο μέτρων κατά την απογείωση ή την κατακόρυφη προσγείωση.

Παρότι πρόκειται για μοναδική δυνατότητα μεταξύ των δυτικών μαχητικών, η ιδέα του αυτόματου συστήματος εκτίναξης δεν είναι νέα. Τα σοβιετικά Yak-38 Forger και Yak-141 Freestyle, τα οποία επίσης χρησιμοποιούσαν ξεχωριστά συστήματα ανύψωσης για επίτευξη αίωρησης, διέθεταν ανάλογη δυνατότητα αυτόματης εκτίναξης, καθώς αντιμετώπιζαν παρόμοιους κινδύνους από αιφνίδιες αστοχίες του συστήματος πρόωσης κατά την αιώρηση.