Ένα ρωσικό Buk-M3 κινείται σε δρόμο της περιφέρειας του Ντονέτσκ. Η θερμική κάμερα ενός ουκρανικού drone καταγράφει το ερπυστριοφόρο όχημα, η απόσταση μειώνεται και η εικόνα διακόπτεται τη στιγμή της πρόσκρουσης. Σύμφωνα με ουκρανικές πηγές, την επίθεση έκανε η Μονάδα μη επανδρωμένων συστημάτων Feniks.
Η τελική κατάσταση του Buk-M3 παραμένει ασαφής, καθώς το διαθέσιμο υλικό σταματά στην πρόσκρουση και απουσιάζει καταγραφή του στόχου μετά την επίθεση. Επιχειρησιακά, πάντως, ακόμη και μία επισκευάσιμη ζημιά μπορεί να αφαιρέσει για ημέρες ή εβδομάδες έναν κρίσιμο αισθητήρα, έξι έτοιμα βλήματα και ένα πολύτιμο σύστημα από τη ρωσική διάταξη.
Το drone ήταν ο τελευταίος κρίκος
Για να φθάσει το όμως drone επάνω στο Buk-M3, κάποιος έπρεπε πρώτα να το βρει, να το αναγνωρίσει, να προσδιορίσει τη θέση και την πορεία του και να διατηρήσει την επαφή. Η πληροφορία μπορεί να προήλθε από αναγνωριστικό UAV, επίγειο παρατηρητή, υποκλοπή επικοινωνιών, ηλεκτρονικό εντοπισμό ή συνδυασμό διαφορετικών πηγών. Ακολούθησε η μεταβίβαση των συντεταγμένων, η επιλογή του κατάλληλου μέσου επίθεσης και η τοποθέτηση του χειριστή ή του αναμεταδότη σε σημείο που επέτρεπε αξιόπιστη ζεύξη δεδομένων.
Αυτή είναι η λογική του kill chain: εντοπισμός, εξακρίβωση της πληροφορίας, παρακολούθηση, επιλογή στόχου, εμπλοκή και αποτίμηση. Το αναλώσιμο drone μπορεί να κόστιζε μερικές χιλιάδες δολάρια. Η ικανότητα που το οδήγησε στον στόχο στηρίχθηκε σε αισθητήρες, επικοινωνίες, λογισμικό, εκπαιδευμένο προσωπικό και διοίκηση με γρήγορα αντανακλαστικά. Η σύγχρονη οικονομία του πολέμου αφορά επομένως τη δυνατότητα σύνδεσης ενός φθηνού φορέα κρούσης με ένα ακριβό και διαρκώς ενημερωμένο δίκτυο πληροφοριών.
Η κινητικότητα δημιουργεί πλέον και έκθεση
Η κινητικότητα υπήρξε για δεκαετίες βασικό μέσο επιβίωσης των αντιαεροπορικών μονάδων. Η γρήγορη αλλαγή θέσης περιόριζε την απειλή από αεροσκάφη, πυραύλους αντιραντάρ και πυρά πυροβολικού. Στο σημερινό πεδίο μάχης, όμως, οι δρόμοι, οι γέφυρες, οι διασταυρώσεις και οι πιθανές θέσεις ανάπτυξης επιτηρούνται επί ώρες από μικρά UAV. Η έξοδος από την απόκρυψη μπορεί να αποκαλύψει ένα σύστημα ακριβώς τη στιγμή που επιχειρεί να προστατευθεί μέσω μετακίνησης.
Κατά την πορεία, η πυροβολαρχία παύει προσωρινά να λειτουργεί ως συμπαγές σύνολο. Τα οχήματα αποκτούν αποστάσεις μεταξύ τους, η κάλυψη από γειτονικά στοιχεία περιορίζεται και τα πληρώματα επικεντρώνονται στην οδήγηση και στην ασφάλεια της διαδρομής. Ένα ραντάρ και ένας πύραυλος σχεδιασμένα για αεροσκάφη, cruise και μεγαλύτερα UAV σε δεκάδες χιλιόμετρα αποτελούν ακατάλληλη ή υπερβολικά ακριβή απάντηση, σε ένα μικρό drone που εμφανίζεται χαμηλά και από το οπίσθιο ημισφαίριο.
Η αεράμυνα χρειάζεται τη δική της αεράμυνα
Η προστασία ενός Buk, Patriot, SAMP/T ή οποιουδήποτε άλλου συστήματος υψηλής αξίας απαιτεί πλέον οργανικό στρώμα αντί-drone. Το πρώτο ζητούμενο είναι ο έγκαιρος εντοπισμός μικρών ιχνών με ραντάρ σε συνδυασμό με θερμικές κάμερες και αισθητήρες ραδιοσυχνοτήτων. Τα δεδομένα πρέπει να παράγουν κοινή εικόνα, επειδή κάθε αισθητήρας καλύπτει διαφορετικό τμήμα της ανίχνευσης.
Το δεύτερο ζητούμενο είναι η επιλογή οικονομικού φορέα αντιμετώπισης. Παρεμβολείς και μέσα παρεμβολής σημάτων πλοήγησης παραμένουν χρήσιμα, αλλά η αυξανόμενη αυτονομία δράσης των drones περιορίζει σταδιακά την αποτελεσματικότητά τους. Τη συμπλήρωση αναλαμβάνουν τηλεχειριζόμενοι σταθμοί οπλισμού, πυροβόλα με προγραμματιζόμενα πυρομαχικά, πύραυλοι μικρού κόστους και drones αναχαίτισης. Αυτά τα μέσα οφείλουν να συνοδεύουν την αντιαεροπορική μονάδα κατά την κίνηση, την ανάπτυξη, την αναχορηγία και τη συντήρηση.
Το ελληνικό συμπέρασμα για την «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Το παραπάνω περιστατικό, που είναι ένα από τα πολλά παρόμοια που σημειώνονται στα ουκρανικά μέτωπα, δείχνουν και πως πρέπει να γίνει ο ελληνικός σχεδιασμός της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Η αγορά εκτοξευτών αντιαεροπορικών πυραύλων και μεγάλων ραντάρ αποτελεί βασικό τμήμα της αρχιτεκτονικής αεράμυνας. Κάθε αντιαεροπορική πυροβολαρχία όμως, θα χρειαστεί για την αυτοπροστασία της -μιας και η ίδια είναι και κεντρικός στόχος του αντιπάλου- επιτήρηση πολύ χαμηλού ύψους, παθητικά ηλεκτροοπτικά, μέσα ηλεκτρονικού πολέμου, αναχαιτιστές χαμηλού, γιατί όχι παραπλανητικά ομοιώματα και βέβαια αυστηρή πειθαρχία σε κάθε μετακίνηση και στη διασπορά.
Στα νησιά του Αιγαίου, οι διαθέσιμες διαδρομές είναι περιορισμένες και συχνά προβλέψιμες. Η τουρκική πλευρά διαθέτει εκτεταμένο στόλο UAV και ισχυρή δυνατότητα συνεχούς επιτήρησης. Οπότε η έννοια της «διαρκώς σε κίνηση πυροβολαρχίας» προσφέρει μικρή αξία όταν ο αντίπαλος γνωρίζει τους δρόμους, τις πιθανές θέσεις ανάπτυξης και τον χρόνο που απαιτείται για τη μετάβαση ανάμεσά τους.
Οπότε το Buk-M3 στο Ντονέτσκ χτυπήθηκε επειδή η ουκρανική αλυσίδα εντοπισμού και προσβολής έκλεισε ταχύτερα από τη ρωσική αλυσίδα προστασίας. Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα. Στο σύγχρονο πόλεμο, η αξία ενός προηγμένου οπλικού συστήματος εξαρτάται από το δίκτυο που το τροφοδοτεί με πληροφορίες και από το μικρότερο, φθηνότερο στρώμα που το προστατεύει από την εγγύς απειλή.
