Του Στέλιου Κονσολάκη, πρώην υποδιοικητή Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σμηνάρχου (ΕΑ/ΕΕΚ) ε.α., LLM
Μια από τις σημαντικές δραστηριότητες του ανθρώπου αφορά στον τομέα των μεταφορών. Ο δε κλάδος των αερομεταφορών, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους και πλέον τεχνολογικά προηγμένους. Ο αντίκτυπος της πολιτικής αεροπορίας στη γενική οικονομική δραστηριότητα έχει μελετηθεί συστηματικά και έχει τεκμηριωθεί με αποτέλεσμα να είναι πλέον αποδεκτό ότι η διατήρηση μιας βιώσιμης αεροπορικής βιομηχανίας (συμπεριλαμβανομένων των αερομεταφορών) είναι ζωτικής σημασίας εάν η οικονομία πρόκειται να αποκομίσει πλήρως τα οφέλη της μελλοντικής ανάπτυξης του διεθνούς εμπορίου, των επενδύσεων και του τουρισμού.
Η ανάπτυξη ηλεκτρικών και υβριδικών αεροσκαφών, λόγω της προόδου της αεροναυπηγικής και μηχανικής, επιτρέπει νέους τρόπους μεταφοράς αγαθών και ανθρώπων σε τοποθεσίες (αστικό, περιαστικό περιβάλλον) που μέχρι σήμερα δεν δεν εξυπηρετούνται, αλλά και για να προσφέρουν περιβαλλοντικά βιώσιμες και οικονομικά αποδοτικές μεταφορές. Αυτός ο νέος τρόπος αερομεταφορών, κυρίως με κατακόρυφης απογειώσεως μικρά ηλεκτρικά αεροσκάφη, αναφέρεται ως Προηγμένη Εναέρια Κινητικότητα (Advanced Air Mobility – AAM) και αναμένεται να φέρει επανάσταση σε τμήματα της αεροπορικής βιομηχανίας. Για να δώσουμε και ένα όρισμό, αυτή περιγράφεται ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα αερομεταφοράς επιβατών και φορτίων με την χρήση ηλεκτροκινούμενων αερο-οχημάτων κάθετης απο/προσγείωσης (eVTOL) συμπεριλαμβανομένων και των επίγειων εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης των (Vertiport).
Αν και η προηγμένη εναέρια κινητικότητα ως έννοια έχει συζητηθεί ευρέως καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγχρονης αεροπορικής εποχής, μόλις την τελευταία δεκαετία παρατηρήθηκε μια σαφής έκρηξη στην ανάπτυξη ανάλογων αεροσκαφών. Αυτό συνέπιπτε με τις τεχνολογικές εξελίξεις που παρατηρήθηκαν (ή προτάθηκαν) όσον αφορά τα συστήματα ισχύος, την αποδοτικότητα των μπαταριών, την αποθήκευση ενέργειας, τα συστήματα ασφαλείας κ.λπ.
Οι πλατφόρμες ΑΑΜ αναμένεται ότι θα δώσουν ένα εντελώς διαφορετικό νόημα στις εμπορικές πτήσεις από σημείο σε σημείο σε μικρές αποστάσεις και θα καταστήσουν τις πτήσεις προσιτές στο ευρύ κοινό, κατά παραγγελία. Τα υπεραστικά και αστικά αεροπορικά ταξίδια θα μπορούσαν μια μέρα να ανταγωνιστούν την παραδοσιακή αεροπορική βιομηχανία.
Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το ενδιαφέρον για αυτή την εξέλιξη αυξάνεται παγκοσμίως, τόσο από επενδυτές όσο και από νεοσύστατες επιχειρήσεις, προκειμένου να συμμετάσχουν σε μια βιομηχανία που ήδη αποτελεί πεδίο τοποθέτησης δισ. δολαρίων. (Περισσότερα από 6 δισ. δολάρια σε κεφάλαια έχουν επενδυθεί στον τομέα της ΑΑΜ από το 2020 μέχρι σήμερα).
Η αγορά της αστικής αεροπορικής κινητικότητας προβλέπεται να αυξάνεται κατά 9% ετησίως, φθάνοντας τα 12,7 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2027 και το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια τα επόμενα 20 χρόνια.
Ωστόσο, η έλλειψη κατάλληλων επίγειων υποδομών παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανάπτυξη του κλάδου της ΑΑΜ. Για παράδειγμα, μόνο το 3% των επενδύσεων του κλάδου το 2021 (150 εκατομμύρια δολάρια) αφορούσαν τη φυσική επίγεια υποδομή, παρά το γεγονός ότι την ίδια περίοδο ανακοινώθηκε 33 φορές μεγαλύτερο ποσό (5 δισ. δολάρια) για την ανάπτυξη οχημάτων eVTOL. Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της Vertical Flight Society, υπάρχουν περισσότερα από 300 ηλεκτρικά και υβριδικά αερο-οχήματα κατακόρυφης από/προσγείωσης (eVTOL) που αναπτύσσονται παγκοσμίως.
Ταυτόχρονα, οι προσπάθειες εμπορικής εκμετάλλευσης υποστηρίζονται από σημαντικές επενδύσεις στον κλάδο. Για παράδειγμα η Toyota ηγήθηκε μιας επένδυσης ύψους 394 εκ. δολαρίων στην Joby, η Volocopter προσέλκυσε μια επένδυση ύψους 113 εκ. δολαρίων ενώ η αποτίμηση της δημόσιας εγγραφής της EHang, με έδρα την Κίνα, ήταν 650 εκ. δολάρια. Η Airbus και η Avincis, επίσης, υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) για τη συνεργασία τους στην ανάπτυξη της Προηγμένης Εναέριας Κινητικότητας (AAM). Οι εταιρείες ανακοίνωσαν ότι θα συνεργαστούν για να διερευνήσουν ευκαιρίες για τη λειτουργία ηλεκτρικών αεροσκαφών κάθετης απογείωσης και προσγείωσης (eVTOL) σε όλη την Ευρώπη.
Η πρώτη εμπορική επιβατική πτήση είναι πιθανό να ξεκινήσει μέσα στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια με επανδρωμένα αεροσκάφη, πριν από τη μετάβαση σε πλήρως τηλεχειριζόμενες πτήσεις.
Ανάλυση της δυνητικής αγοράς
Οι πιθανές εφαρμογές της ΑΑΜ μέσω αεροσκαφών eVTOL είναι εκτεταμένες. Οι δύο μεγαλύτερες αγορές είναι τα ταξίδια επιβατών για μετακινήσεις, τουρισμό, μεγάλες εκδηλώσεις και περιήγηση σε αξιοθέατα, και οι εμπορευματικές μεταφορές.
Υπάρχουν όμως και πολλές άλλες επωφελείς περιπτώσεις χρήσης όπως οι ιατρικές μεταφορές τόσο για ασθενείς όσο και για κρίσιμες προμήθειες, η προμήθεια υλικών σε υπεράκτιες εξέδρες, η προστασία γεωργικών καλλιεργειών, η αναψυχή, η χρήση για χόμπι και για φωτογράφηση, η επιθεώρηση και χαρτογράφηση υποδομών, π.χ. για δίκτυα ενέργειας, σιδηρόδρομο και άλλα στοιχεία, η χρήση από υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης για έρευνα και διάσωση και πυρόσβεση, καθώς και οι στρατιωτικές εφαρμογές και εφαρμογές πολιτικής άμυνας, όπως η διαχείριση πυρκαγιών και η βοήθεια μετά από καταστροφές.
Η Προηγμένη Εναέρια Κινητικότητα έχει πλέον αναγνωριστεί ως στρατηγική προτεραιότητα του ICAO, σύμφωνα με το Global and Holistic Vision of the AAM Ecosystem (v. 0.7 Draft,17 December 2025), το οποίο βρίσκεται σε διαδικασία συντονισμού με όλες τις τεχνικές επιτροπές του Οργανισμού. Το έγγραφο αυτό αποτελεί τη βάση για ρυθμιστικές συστάσεις και διεθνή εναρμόνιση των κανόνων λειτουργίας AAM.
Επίσης, στη συνάντηση του AAM 2026 High-Level Panel, οι ρυθμιστικές αρχές και η βιομηχανία επιβεβαίωσαν ότι η παγκόσμια ανάπτυξη έχει μετακινηθεί από το “αν μπορεί να λειτουργήσει” στο “πόσο γρήγορα μπορεί να κλιμακωθεί”, εστιάζοντας στην πιστοποίηση eVTOL, στην αυτοματοποίηση και αυτονομία, στο σχεδιασμό και αδειοδότηση vertiports, και στις πρώιμες εμπορικές εφαρμογές και επιδείξεις.
Σήμερα λοιπόν, η Προηγμένη Εναέρια Κινητικότητα βρίσκεται πλέον στο κατώφλι της εμπορικής λειτουργίας. Το ρυθμιστικό πλαίσιο υπάρχει και οι πρώτες επιχειρήσεις ξεκινούν ελεγχόμενα, αλλά η μαζική εμπορική κλίμακα (ιδίως σε ΕΕ/ΗΠΑ) δεν έχει ακόμη ωριμάσει. Η πραγματική ετοιμότητα θα κριθεί από την πρόοδο των παρακάτω συντελεστών:
Αεροσκάφος/Τεχνολογία (eVTOL): σήμερα χαρακτηρίζεται ως ώριμη σε επίπεδο δοκιμών και προ-παραγωγής.- Πιστοποίηση & κανόνες: οι ρυθμιστικές αρχές έχουν πλέον θεσμοθετήσει την κατηγορία (VTOL/powered lift) και τα βασικά στάνταρτ.
- Επιχειρήσεις: η αγορά περνά σε controlled operations με πρώιμη εμπορική δραστηριότητα σε περιορισμένη έκταση και σταδιακή επέκταση ανά περίπτωση.
- Υποδομές/Ενέργεια/Vertiports: το διεθνές κλίμα στοχεύει “πρώτα τα αεροδρόμια”
- Οικονομική βιωιμότητα: Οι πρώτες βιώσιμες περιπτώσεις εκτιμάται ότι είναι αποστολές του δημόσιου τομέα, της υγείας, και της εφοδιαστικής.
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο ανάπτυξης και εφόσον η αγορά ακολουθήσει την τρέχουσα δυναμική, αναμένεται η πλήρης πιστοποίηση αεροσκαφών το 2026-2027, οι πρώτες εμπορικές γραμμές το 2027-2028 και επέκταση σε περιφερειακές περιοχές μέχρι το 2030. Ταυτόχρονα η Ε.Ε υιοθετεί πλήρως το σχέδιο U-SPACE επιτρέποντας την ασφαλή ενσωμάτωση των eVTOL στον αστικό και περιφερειακό εναέριο χώρο.
Όμως σε ορισμένες περιοχές υπάρχουν κάποια γεωγραφικά, πληθυσμιακά και εμπορικά χαρακτηριστικά που μπορεί να διαφοροποιήσουν την αλληλουχία των γεγονότων για τη μετάβαση σε πλήρη εμπορική χρήση. Η Ελλάδα είναι μια τέτοια περιοχή. Εδώ παρατηρούμε ένα μοναδικό συνδυασμό: Νησιωτικότητας και γεωγραφικής διασποράς με τουρισμό υψηλής αξίας, αλλά με υποβαθμισμένη περιφερειακή συνδεσιμότητα. Επίσης πολλά υπο-χρησιμοποιούμενα περιφερειακά αεροδρόμια και χαμηλή πυκνότητα εναέριας κυκλοφορίας στα πολύ χαμηλά ύψη (100-300 πόδια).
Αυτά τα χαρακτηριστικά εκτιμάται ότι καθιστούν την Ελλάδα ιδανικό πεδίο εφαρμογής περιφερειακής AAM, όχι ως αστικό μέσο μαζικής μετακίνησης, αλλά ως εργαλείο ενίσχυσης της ασφαλούς κινητικότητας και βελτίωσης της περιφερειακής συνοχής και νησιωτικής συνδεσιμότητας.
Το ερώτημα όμως είναι προφανές: Υπάρχει εθνικό/περιφερειακό πλαίσιο πολιτικής για την αξιοποίηση της ΑΑΜ ως τέτοιου εργαλείου? Η απάντηση είναι δυστυχώς προφανής: όχι.
Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε;
Δεδομένων των πολύπλευρων δυνατοτήτων της AAM σε όλους τους τομείς, τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να συνεργαστούν για την ενσωμάτωση της στους τομείς τους (π.χ. από την ανάπτυξη διαδικασιών σχετικά με το πώς/πότε να αποστέλλονται εξετάσεις αίματος μέσω drones, έως την ανάπτυξη προτύπων κτιρίων για αεροδρόμια κατακόρυφης απογείωσης -vertiports- σε περιοχές υψηλής πυκνότητας κατοικημένων περιοχών). Έτσι, θα ξεκλειδωθούν νέες περιπτώσεις χρήσης – από την παροχή ταχύτερων λειτουργιών στον ευαίσθητο από άποψη χρόνου τομέα της υγειονομικής περίθαλψης έως την καλύτερη πρόσβαση σε προμήθειες σε απομακρυσμένες τοποθεσίες.
Επομένως, για να αποφύγουμε τα προβλήματα και τις καθυστερήσεις που παρατηρήθηκαν στην υλοποίηση του σχεδίου για την ενσωμάτωση του δικτύου Υδροπλάνων στην χώρα μας, απαιτείται καταρχήν η θέσπιση Εθνικού Πλαισίου Περιφερειακής Προηγμένης Εναέριας Κινητικότητας όπου η AAM προτείνεται να ενταχθεί στο πλαίσιο βιώσιμων μεταφορών, στη νησιωτική πολιτική, στη στρατηγική πολιτικής προστασίας & υγείας, στις υποδομές πράσινης κινητικότητας και στο οποίο θα προτείνεται σαφής ιεράρχηση εφαρμογών ώστε να μειωθεί το ρυθμιστικό και τα οικονομικό ρίσκο:
- Ιατρικές & Επείγουσες Μεταφορές
- Πολιτική Προστασία / Διαχείριση Κρίσεων
- Τουριστική Συνδεσιμότητα χρονικής αξίας
- Περιφερειακή & Νησιωτική Κινητικότητα
- Logistics μικρού όγκου
Θα μπορούσε επίσης να συμπεριλάβει και χρηματοδοτικά σχήματα στα οποία μπορεί να βασιστεί, όπως: σε υφιστάμενες υποδομές (αεροδρόμια, στρατιωτικά / περιφερειακά πεδία), σε χαμηλού κόστους αναβαθμίσεις (charging, safety, ops centers), σε ΣΔΙΤ και παραχωρήσεις υποδομών και με συνδυασμό με ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία (Green Mobility, Innovation, Cohesion). Εδώ η βασική αρχή είναι πως η AAM αντιμετωπίζεται ως υποδομή μεταφορών και δημόσιου συμφέροντος, όχι ως αμιγώς ιδιωτικό τεχνολογικό εγχείρημα.
Στην συνέχεια, απαιτείται η ενίσχυση των δυνατοτήτων των Περιφερειών/ΟΤΑ όπου αυτές θα καλούνται να αναπτύξουν ρόλο Πυλώνων Εναέριας Συνδεσιμότητας (AAM Gateways) με την:
• Αξιοποίηση υφιστάμενων ή υπολειτουργούντων αεροδρομίων/πεδίων προσγείωσης
• Δημιουργία περιφερειακών κόμβων (hubs) με δορυφορικά σημεία (satellite pads)
• Συνδυασμός με λιμένες, νοσοκομεία, και τουριστικούς πόλους.
Τονίζουμε πως η ΑΑΜ δεν απαιτεί ανάπτυξη μεγάλων έργων από το μηδέν, ενώ δύναται να υποστηρίξει Περιφέρειες/ΟΤΑ με χαμηλή προσβασιμότητα αλλά υψηλή γεωγραφική/πολιτιστική/κοινωνική αξία.
Συμπέρασμα
Η Προηγμένη Εναέρια Κινητικότητα δεν συνιστά μελλοντικό όραμα, αλλά εργαλείο περιφερειακής πολιτικής σε φάση ωρίμανσης. Η Ελλάδα και οι Περιφέρειες/ΟΤΑ έχουν τη δυνατότητα να προηγηθούν θεσμικά στην Ε.Ε., να ενισχύσουν προσβασιμότητα, υγεία και τουρισμό, να να αξιοποιήσουν υφιστάμενες υποδομές με χαμηλό κόστος και να δημιουργήσουν νέα μορφή καθαρής περιφερειακής μετακίνησης. Οπότε σαφώς προτείνεται άμεση έναρξη πιλοτικών περιφερειακών προγραμμάτων AAM.
