Σφοδρή πολιτική αντιπαράθεση έχει προκαλέσει στην Τουρκία η απόφαση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να τηρήσει απόλυτη σιωπή μετά την ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο. Την επίθεση εξαπέλυσε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Οζγκιούρ Οζέλ, ο οποίος κατηγόρησε τον Τούρκο πρόεδρο ότι φοβάται την Ουάσιγκτον και αναζητά πολιτική νομιμοποίηση στον Λευκό Οίκο.
Ο επικεφαλής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) μιλώντας σε προεκλογική συγκέντρωση στην επαρχία Τσανκιρί, δήλωσε ότι ο Ερντογάν «δεν μπόρεσε να πει ούτε μία λέξη» για αυτό που χαρακτήρισε «πραξικόπημα του Τραμπ στη Βενεζουέλα», παρότι –όπως τόνισε– η τουρκική κυβέρνηση στο παρελθόν είχε επενδύσει πολιτικά και οικονομικά στη στενή σχέση της με το καθεστώς Μαδούρο.
Η σιωπή αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη το βάθος των σχέσεων Άγκυρας–Καράκας την τελευταία δεκαετία. Ο Νικολάς Μαδούρο υπήρξε ένας από τους λίγους ηγέτες εκτός Δύσης που έτυχαν ανοιχτής και δημόσιας στήριξης από τον Ερντογάν, ιδίως κατά την κρίση του 2019, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και σύμμαχοί τους επιχείρησαν να τον απομονώσουν διεθνώς. Τότε, ο Τούρκος πρόεδρος είχε δηλώσει απερίφραστα «Μαδούρο, δεν είσαι μόνος», στέλνοντας σαφές μήνυμα αμφισβήτησης της αμερικανικής πολιτικής.
Πέρα από τη διπλωματική στήριξη, οι σχέσεις των δύο χωρών είχαν και έντονη οικονομική διάσταση, με αιχμή τον χρυσό της Βενεζουέλας. Σύμφωνα με διεθνείς αναφορές και πηγές που επικαλούνται δυτικά μέσα, η Τουρκία λειτούργησε τα προηγούμενα χρόνια ως κεντρικός κόμβος επεξεργασίας και εμπορίας βενεζουελάνικου χρυσού, σε μια περίοδο που το Καράκας αντιμετώπιζε ασφυκτικές κυρώσεις. Ο χρυσός μεταφερόταν αεροπορικώς στην Τουρκία, όπου ραφιναριζόταν και επανεξαγόταν, προσφέροντας στο καθεστώς Μαδούρο κρίσιμη ρευστότητα εκτός του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η Άγκυρα κατηγορήθηκε τότε ότι λειτουργούσε ως “κλεπταποδόχος χώρα”, επιτρέποντας στο καθεστώς της Βενεζουέλας να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις και να αξιοποιεί τον εθνικό της πλούτο για πολιτική επιβίωση. Παρά τις επίσημες διαψεύσεις, το εμπόριο χρυσού Τουρκίας–Βενεζουέλας εκτοξεύθηκε μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, γεγονός που ενίσχυσε τις υποψίες περί στρατηγικής συνεργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η σημερινή αποφυγή κάθε δημόσιου σχολίου από τον Ερντογάν για τη σύλληψη Μαδούρο προκαλεί ερωτήματα, ακόμη και στο εσωτερικό της Τουρκίας. Ο Οζέλ υποστήριξε ότι ο Τούρκος πρόεδρος εμφανίζεται ως ηγέτης που «φοβάται τον Τραμπ» και είναι διατεθειμένος να προσφέρει οικονομικές και πολιτικές παραχωρήσεις προκειμένου να εξασφαλίσει πρόσβαση και αποδοχή στην Ουάσιγκτον.
Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης αναγνώρισε ότι ο Μαδούρο είχε σοβαρά ζητήματα δημοκρατικής νομιμοποίησης και ότι απέτυχε να διεξαγάγει ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, τόνισε όμως πως η αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές κρατικής κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου, δημιουργώντας επικίνδυνο προηγούμενο.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών περιορίστηκε σε μια λιτή γραπτή ανακοίνωση, δηλώνοντας ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και ότι η Τουρκία αποδίδει σημασία στη σταθερότητα της χώρας και στην ευημερία του λαού της. Καμία αναφορά δεν έγινε στη σύλληψη Μαδούρο, ούτε στις αμερικανικές ενέργειες, γεγονός που ενίσχυσε την εικόνα προσεκτικής αποστασιοποίησης.
Η Βενεζουέλα, μια χώρα με τεράστια αποθέματα πετρελαίου και χρυσού, βρίσκεται εδώ και χρόνια σε διεθνή απομόνωση λόγω κατηγοριών για αυταρχισμό και εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για την Τουρκία, η συνεργασία με το Καράκας αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αμφισβήτησης της δυτικής τάξης και ανάδειξης εναλλακτικών οικονομικών και πολιτικών συμμαχιών.
Η σύλληψη Μαδούρο και η αμηχανία της Άγκυρας αποκαλύπτουν πλέον τα όρια αυτής της στρατηγικής. Όταν η ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών εκδηλώνεται άμεσα και στρατιωτικά, οι μέχρι πρότινος «ανεξάρτητες» συμμαχίες δοκιμάζονται, αφήνοντας τον Ερντογάν εκτεθειμένο τόσο στο διεθνές επίπεδο όσο και στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο. Πάντως τα κέρδη από τη μεταπώληση του χρυσού της Βενεζουέλας, έμειναν στην Τουρκία.
